سرمایه‌گذاری خارجی عامل جهش «های‌تک»

در این میان، رشد صادرات این دسته از صنایع به‌ویژه صادرات رایانه‌های اداری و صنایع الکترونیکی مخابراتی کشور چین سریع و شدیدتر بوده است، اما ایران به‌دلیل اعمال تحریم‌ها در سال‌های اخیر و عدم دستیابی به تجهیزات جز در بخش نانو، در دیگر بخش‌ها مانند بیوتکنولوژی و الکترونیک و سایر بخش‌های صنایع با فناوری بالا حرکتی لاک‌پشتی داشته و مسوولان و دست‌اندرکاران این حوزه همچنان چشم به برقراری روابط سیاست خارجی و برطرف شدن موانع بر سر راه این دسته از صنایع دارند. سهم ناچیز صنعت از GDP مهدی رضایی، عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی بااشاره به دلایل کمرنگ بودن صنعت هایتک گفت: به‌طور کلی بخش صنعت با تمام اهمیتی که برای پیشرفت اقتصاد دارد همچنین باوجود برخورداری کشور از مواهب طبیعی و انسانی که برای حیات صنعت لازم است، نقش بارزی در اقتصاد ما ایفا نکرده است و صنایع با فناوری بالا نیز از این امر مستثنی نیستند. آمارها و ارقام نشان می‌دهند که سهم بخش صنعت از کل تولید ناخالص داخلی (GDP) طی چند سال گذشته هیچ‌گاه از 15درصد بیشتر نبوده است و در حال حاضر نیز این سهم حول و حوش 10درصد است. وی ادامه داد: بدون ورود به لزوم رشد بخش صنعت و چگونگی تحقق این مهم، باید به صنایع با فناوری بالا اهمیت داد؛ به‌گونه‌یی که سهم این فعالیت‌ها از کل ارزش‌افزوده صنعت افزایش یابد و محصولات با فناوری بالای کشور در بازارهای جهانی جایگاهی مناسب داشته باشد. دلیل اهمیت های‌تک مهدی رضایی بااشاره به اهمیت صنایع با فناوری بالا افزود: این صنایع از آن جهت برای توسعه اهمیت دارند که نسبت به سایر صنایع، کمتر به مواد اولیه و واسطه‌یی وابسته هستند و در تولید محصولات آنها، دانش بشری نقش محوری ایفا می‌کند و به این خاطر صنایع با فناوری بالا دارای ویژگی‌هایی چون بهره‌وری و کارایی بالا هستند. وی همچنین گفت: در حال حاضر سهم صنایع با فناوری بالا از کل ارزش‌افزوده صنعت زیر 5/1درصد است، در یک دهه گذشته این سهم نزدیک 2درصد بود که این مقدار از ارزش‌افزوده صنعت، روند کاهشی داشته است. عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی تصریح کرد: جایگاه صنعت در اقتصاد کشور کوچک بوده و این موضوع نقش کم‌رنگ صنایع با فناوری بالا در کل اقتصاد ایران را نمایان‌تر می‌کند. وی در‌خصوص مشکلات پیش روی صنعت های‌تک گفت: صنایع با فناوری بالا دارای ویژگی‌های مطلوبی هستند اما رونق بخشیدن به آن، کار بسیار دشواری است در حقیقت این بخش بسیار به دانش و تحقیقات علمی وابسته است و تجهیزاتی که این صنایع برای تولید محصولات با فناوری به آن نیازمند است، پیشرفته و پیچیده بوده و ممکن است دستیابی به آن تجهیزات و ماشین‌آلات همچنین به‌کارگیری آن دشوار باشد. بنابراین دسترسی به محصولات سرمایه‌یی مورد نیاز صنایع با فناوری بالا اهمیت داشته و برای بهبود وضعیت این صنایع در کشور، به هر صورت باید این کالاهای سرمایه‌یی در دسترس تولید‌کننده قرار گیرد. رضایی ادامه داد: دانش و تحقیقات علمی دررابطه با تولید محصولات با فناوری بالا هزینه‌بر است و تنها برخی کشورهای جهان قادرند از عهده آن برآیند. توانایی این کشورها در انجام تحقیق و توسعه نه‌تنها به‌دلیل استطاعت مالی آنها، بلکه تجربیات این کشورها در انجام تحقیق و توسعه است. وی در‌خصوص اثر‌گذاری نیروی انسانی به صنعت های‌تک گفت: کشور ایران از نیروی انسانی با سواد فراوان برخوردار است که این یکی از عوامل اصلی برای فعالیت‌های صنعت با فناوری بالاست؛ اما این برخورداری از نیروی انسانی دانش‌آموخته برای موفقیت این صنایع کافی نیست، آموزش نیروی انسانی برای توسعه این صنعت باید هدفمند باشد و آخرین آموزش‌ها در این باره در دسترس افراد قرار گیرد. عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی بااشاره به عوامل اثرگذار در صنعت های‌تک بیان کرد: برای استفاده از تحقیق و توسعه کشورهای صاحب‌نام در تولید محصولات با فناوری بالا، می‌توان از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) استفاده کرد؛ درواقع استفاده از FDI به‌مثابه استفاده از تحقیق توسعه کشورهای سرمایه‌گذار است و این عامل مانند گذرگاهی است که تجربیات مدیریتی، بازاریابی و یافته‌های تحقیق و توسعه که همگی برای موفقیت صنایع با فناوری بالا لازم است را به کشور سرمایه‌پذیر هدایت می‌کند. رضایی تصریح کرد: اندازه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران نسبت به کشورهای مشابه از نظر اندازه اقتصاد، بسیار پایین است. وی افزود: تقریبا کل انباشت سرمایه‌گذاری خارجی صورت گرفته در ایران اعم از تولید، خدمات، کشاورزی و... در حدود 41میلیارد دلار است که 60درصد آن در بخش صنعت صورت گرفته است. از این‌رو 60درصد هم بخش عمده آن مربوط به بخش صنایع شیمیایی کشور است که باتوجه به مزیت‌های کشور، این موضوع از برخی زوایا اتفاق پسندیده و مطلوبی شمرده می‌شود. وی ادامه داد: صنایع با فناوری بالا تقریبا هیچ جذب سرمایه‌گذاری خارجی نداشته‌اند که دلیل اصلی آن این است که به‌طور کلی ایران در جذب این نوع سرمایه‌گذاری‌ها ضعیف عمل کرده است. ازسوی دیگر ضعف قوانین برای جذب FDI به حیطه صنایع با فناوری بالا وجود دارد؛ به‌طور کلی قانون نه‌تنها نسبت به جذب FDI به صنایع با فناوری بالا بلکه هر نوع فعالیت صنعتی دیگری به‌صورت تخصصی و خاص وارد نشده است. رضایی بااشاره به نقاط ضعف صنعت های‌تک در بخش سرمایه‌گذاری خارجی گفت: عوامل عدم ورود FDI به کشور نظیر عدم ثبات اقتصادی، ضعف قوانین و مقررات نیز افزوده می‌شود، درواقع هیچ کشوری را نمی‌توان یافت که برای بهبود تولیدات با فناوری بالا خود از کشور پیشتاز در این حیطه به شکل انجام تحقیق و توسعه مشترک و FDI کمک نگرفته باشد. برای همین در تدوین استراتژی صنعتی کشور این مهم ‌باید درنظر گرفته شود. عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی درخصوص سهم صادرات محصولات با فناوری بالا از کل صادرات کشور گفت: این سهم بسیار ناچیز و زیر یک درصد است. هنگامی که تولید این محصولات در کشور پایین است، نمی‌توان انتظار داشت که سهم آنها نیز در صادرات کشور چشمگیر باشد. هرچند در کنار تولید پایین محصولات با فناوری بالا، سایر سیاست‌هایی که با توسعه صادرات در تضاد است، اثر سوء بر صادرات با فناوری بالا داشته است؛ نظیر سیاست‌های ارزی، پولی و مالی که صادرکنندگان را از صادر کردن دلسرد می‌کند. وی افزود: امیدواریم از این پس سیاست‌های اقتصادی به‌گونه‌یی باشد که سرمایه‌گذار اول مایل به انجام تولید محصولات با فناوری بالا باشد و دوم اینکه صادرات محصولات آن را سودمند ببیند؛ امیدواریم در آینده‌یی نه‌چندان دور این موارد در سیاست‌های کلان تجاری کشور درنظر گرفته شود تا سرمایه‌گذار را- اعم از داخلی و خارجی- به تولید و صادرات محصولات با فناوری ترغیب کند. تحریم‌ها مانع رشد های‌تک آرمان خالقی عضو هیات‌مدیره خانه صنعت، معدن و تجارت نیز درخصوص معضلات پیش روی صنعت های‌تک گفت: متاسفانه تحریم‌ها در کشور اجازه مانور دادن در رشد صنعت های‌تک را به دانش‌آموختگان و متخصصان نداده است. وی با بیان عوامل اثرگذار در بخش رشد صنعت های‌تک گفت: فعالیت تیم آموزشی درخصوص تولید دانش ارتباط میان صنعتگران و دانشگاه ازجمله عواملی است که با ارزش‌گذاری در بخش حمایتی می‌توان به صعود قله در این صنعت دست یافت. خالقی افزود: تشکیل تیم‌های تحقیقاتی از اولویت‌های اصلی برخوردار است که امیدواریم سیاست‌گذاران دولتی در کشورمان به این عوامل اهمیت بیشتری دهند. وی درباره نقش سیاست‌گذاران در رشد صنعت های‌تک اظهار کرد: کشورمان در بخش نانو جزو 8کشور برتر دنیا است اما در زمینه صنایع با فناوری بالا سیاست‌گذاری درستی در این بخش اعمال نشده و هنوز با معیارهای جهانی در این زمینه فاصله داریم. عضو هیات‌مدیره خانه صنعت، معدن و تجارت با اعلام اینکه سهم صنایع های‌تک در تولید ناخالص داخلی بسیار ناچیز است؛ گفت: بنا به عدم دسترسی به تجهیزات و نوسانات نرخ ارز ایران نتوانسته جایگاه مناسبی را در این صنعت به‌دست آورد. سهم اندک های‌تک از بودجه 94 محسن بیگلری عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی نیز درخصوص تخصیص بودجه در بخش صنایع دانش‌بنیان گفت: صنعت های‌تک یکی از مهم‌ترین صنایعی است که کشورهای پیشرفته به آن اهمیت داده‌اند اما متاسفانه این صنعت در کشور ما بنا به برخی دلایل نتوانسته حرفی برای گفتن داشته باشد. وی افزود: امسال نیز در بودجه، مجلس و دولت آنچه در خور این صنعت است را به آن نداده‌اند و سهم این صنعت در بودجه امسال نیز بسیار ناچیز است که امیدواریم در آینده نه‌چندان دور شاهد توسعه این صنعت در کشور باشیم.