مطالبات معوقه فاجعه‌بار است

وی سخنانش را با بررسی وام‌های غیرجاری و مشکلات ناشی از آن شروع کرد و گفت: باید برای وام‌های غیرجاری در ایران در کوتاه‌مدت راهکاری اندیشیده شود زیرا در آینده‌یی نزدیک شاهد بحران در این حوزه خواهیم بود. وام‌های غیرجاری باعث افزایش تورم تا مرز 60‌درصدی خواهند شد و کشورهایی که با این مشکل مواجه شده‌اند با حل نکردن آن طی زمان کوتاهی با مشکلات فراوان روبه‌رو شده‌اند. کرمانی مطالبات غیرجاری را به سه دسته مطالبات مشکوک‌الوصول، معوقه و سررسید گذشته تقسیم کرد و ادامه داد: از سال86 بانک مرکزی این طبقه‌بندی را اعلام کرده است میزان این بدهی‌ها در سال86 برابر با 10‌هزار‌میلیارد تومان بوده و بخش بسیار کوچکی از آن بدهی‌های مشکوک‌الوصول بوده است. سال78 تا 88 سریع‌ترین رشد مطالبات را داشته‌ایم. وی توضیح داد: نسبت مطالبات غیرجاری به کل مطالبات در سال88 برابر با 25درصد بوده و بعد از آن تا 15درصد کاهش یافته است. در نگاه اول می‌توان چنین پدیده‌یی را مثبت تلقی کرد اما زمانی‌که به کل تسهیلات بانکی توجه می‌کنیم متوجه می‌شویم که افزایش تسهیلات از سال88 به‌دلیل استقراض از بانک مرکزی بوده و تسهیلات به‌صورت بهینه واگذار نشده است. بیشترین مطالبات جاری 80‌هزار‌میلیارد تومان بوده که در آمار بانک مرکزی بیان شده است اما در این آمار مطالبات مشکوک‌الوصول ذکر نشده است و در این محاسبه فرض بر این است که این مطالبات پرداخت خواهد شد. کرمانی با اشاره به اینکه عوامل افزایش وام‌های غیرجاری؛ نوسانات در بازار ارز، رکود اقتصادی، بدهی دولت به بخش خصوصی و نرخ بهره حقیقی هستند اظهار داشت: مداخلات دولت در تخصیص منابع بانکی، وابستگی شدید بانک‌های خصوصی به بدهکاران اصلی، ضعف بانک مرکزی در نظارت بر بانک‌ها و اجرای قوانین باعث افزایش مطالبات غیرجاری در نظام بانکی ایران شده است. وی ادامه داد: کاهش توان وام‌دهی نظام بانکی، افزایش انگیزه نظام بانکی برای سرمایه‌گذاری‌های پرریسک و حتی استفاده از اصل سپرده‌های جدید برای پرداخت سود سپرده‌ها، افزایش هزینه بانک‌ها و درنتیجه افزایش spread، تخصیص سرمایه به واحدهای کم‌بازده و کاهش انگیزه بنگاه‌ها برای سرمایه‌گذاری‌های با ارزش‌افزوده مثبت عواملی هستند که بر افزایش سطح کلی وام‌های غیرجاری متاثرند. این استاد دانشگاه برکلی در ادامه سخنانش به تجربه سه کشور چین، کره‌جنوبی و امریکا در زمینه حل بحران وام‌های غیرجاری اشاره کرد و گفت: کره‌جنوبی در بحرانی که سال1997 داشت از طرف صندوق بین‌المللی پول برای وام گرفتن مجبور به ایجاد اصلاحات در نظام بانکی خود شد. وی تاکید کرد: کره‌جنوبی نیاز به یک فشار خارج از کشور داشت درحالی که ما باید با آگاهی‌بخشی به مردم سبب به‌وجود آمدن چنین شرایطی شویم. کرمانی بررسی دقیق پرتفولیوی(سبد دارایی و بدهی) بانک‌ها، شناسایی بانک‌های سالم از بانک‌های ناسالم، پاکسازی سریع دارایی‌های بد یا سمی و مطالبات غیرجاری از موسسات مالی مشکل‌دار و مخرب، افزایش سرمایه بانک‌های سالم برای حفظ سپرده‌گذاران و بازیابی اطمینان در سیستم بانکی را راهکارهای کره‌جنوبی برای حل معضل وام‌های غیرجاری دانست. وی تفاوت معضل امریکا و کره‌جنوبی را این‌گونه بیان کرد که در بحران امریکا بخشی از کسانی که مطالبات را دریافت می‌کردند خانواده‌ها بودند و برای حل این موضوع، شرکتHOLC تاسیس شد که در راستای کمک به مالکین برای دوره سه‌ساله، خرید و تامین مالی مجدد وام‌های مسکن غیرجاری را برعهده گرفت. یکی از نوآوری‌های اصلیHOLC معرفی قراردادهای وام مسکن با سررسید طولانی و پرداخت‌های پایین‌تر بود. در این نشست که برای ارایه راهکارها در زمینه اقتصاد بانکی برگزار شده بود کرمانی به بیان راه‌حل‌هایی کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای حل معضلات پرداخت. وی بررسی دقیق سبد دارایی و بدهی بانک‌ها، جانشین‌کردن بدهی‌های دولت به بخش خصوصی، ایجاد شرکت‌های مدیریت داراییAMC به پشتیبانی و تضمین دولت، اجبار بانک‌ها به کاهش قیمت مطالبات غیرجاری خود به 5درصد با فروش مطالبات غیرجاری خود به شرکت‌های مدیریت دارایی، افزایش سرمایه بانک‌ها و توسعه بازار اوراق قرضه را راهکارهایی کوتاه‌مدت برای کاهش وام‌های غیرجاری بیان کرد. وی در ادامه به بیان توصیه‌های میان‌مدت دو تا سه سال پرداخت و اصلاح نظام نظارت بانک مرکزی، اصلاح فرایند نظارت، اتصال نظام تسهیلات‌دهی به نظام مالیات بر ارزش‌افزوده، اصلاح نظام ورشکستگی، اصلاح قوانین و روش‌های حسابداری بنگاه‌ها و هلدینگ‌های اقتصادی را ازجمله این راهکارها دانست. مسعود گل‌شیرازی رییس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تامین مالی اتاق بازرگانی ایران در اول این نشست بیان کرد: عدم اقبال در دستیابی به اهداف اقتصادی کشور به این برمی‌گردد که بانک‌ها در عرصه بنگاهداری وارد شده‌اند و از آن‌سو بانک‌ها ادعا دارند منابع مالی در دست ندارند. وی ادامه داد: تامین سرمایه جهت سرمایه‌گذاری و سرمایه در گردش که مهم‌ترین عامل برای بانک‌ها هستند مواردی است که بانک‌ها در آن با مشکل مواجه شده‌اند. گل‌شیرازی گفت: فعال اقتصادی گریزی ندارد برای آنکه بتواند منابع مالی را تامین کند و در نتیجه به وام‌گرفتن از بانک‌ها رو می‌آورد. سال گذشته امکان صدور اوراق قرضه بسته به اعتبار بنگاه‌های اقتصادی موضوعی بود که در لایحه حمایت از تولید به آن اشاره شد اما واکاوی عملکرد شبکه پولی کشور طی سه دهه گذشته به ما نشان می‌دهد که چه تمهیداتی در این حوزه به کار گرفته شده و این بازمهندسی از پیش‌آمد ناخوش در آینده جلوگیری خواهد کرد. از دیگر سخنرانان این نشست علی ارشدی عضو هیات علمی پژوهشکده پولی و بانکی بود که در گفته‌های خود بیان کرد: کسی از مطالبات معوق در سیستم بانکی کاملا باخبر نیست، وثیقه‌یی برای این مطالبات وجود ندارد و ارزش وثایق به قیمت روز مشخص نیست. وی ادامه داد: مهم‌ترین اثر مطالبات غیرجاری فریز کردن سیستم است که منابعی برای اختصاص دادن وجود ندارد. در پایان این نشست محمود مصطفوی کاشانی نظرات خود را بیان کرد و گفت: پدیده رکود شدید اقتصادی و تورم همچنان در کشور وجود دارد و دولت اظهار می‌کند نرخ تورم را پایین آورده‌ایم اما باید دید پایین آمدن نرخ در اثر چه اتفاقاتی بوده است. وی ادامه داد: کاهش بهای قیمت نفت زنگ خطری برای کشورهای ایران و روسیه است که باعث دامن زدن به رکود خواهد شد.