بودجه 94 در مخاطره کاهش قیمت نفت

هدف سازمان اوپک آن‌طور که پیش از هر چیز دبیرخانه این سازمان عنوان می‌کند: «وحدت سیاست‌های نفتی میان کشورهای عضو برای تضمین قیمت مناسب و تولید پایدار است.» هدفی که این روزها از آن فاصله زیادی گرفته است. رسیدن قیمت نفت خام اوپک به مرز ۸۶دلار و عدم اتخاذ تصمیمی جمعی از سوی کشورهای عضو، خود نشانگر شکاف میان آنهاست؛ اما همه‌چیز به این تحلیل ساده ختم نمی‌شود. در چنین وضعیتی تصمیمات هر کدام از کشورهای تولید‌کننده نفت خام در جهان روی بازار تاثیرگذار خواهد بود، بالطبع عربستان سعودی به‌عنوان بزرگ‌ترین تولید‌کننده نفت خام در جهان با تولید بالغ بر ۹میلیون بشکه در روز تاثیری غیرقابل چشم‌پوشی بر بازار می‌گذارد، تاکنون نیز به نقش عربستان در روند کاهشی قیمت‌های جهانی نفت اشارات زیادی شده و گزارش‌های مختلفی در این باره نوشته شده است. نقش «کویت» اما چندان مورد توجه قرار نگرفته است. رویترز در گزارشی در این‌باره می‌نویسد: «ادامه یافتن روند کاهشی قیمت‌ها به این دلیل است که عربستان و کویت تحمل بیشتری برای پایین‌تر آمدن قیمت‌ها و ادامه عرضه بیشتر از خود نشان داده‌اند.» رقابت عربستان با ایران و موقعیت ژئوپلیتیک این دو کشور در خاورمیانه دلیل تمایل عربستان به کاهش قیمت‌ها در راستای تضعیف ایران را توجیه می‌کند؛ اما چرایی تمایل کویت به این روند محل سوال است، سوالی که با نگاهی دقیق‌تر در آمار و اطلاعات و رقابت میان ایران و کویت در اوپک تا حدودی رفع ابهام می‌شود. اما این تنها نکته مبهم وضعیت فعلی بازار نیست. در حالی که شیخ‌های عرب برای کاهش قیمت‌ها آغوشی گرم گشوده‌اند، یار گرمابه و گلستانشان امریکا از این وضعیت متضرر خواهد شد. افت بیش از اندازه قیمت‌های نفت خام «انقلاب نفتی» امریکا که در پی تولید نفت از ماسه شکل گرفت را غیراقتصادی خواهد کرد. با در کنار هم قرار دادن تمام فاکتورهای مطرح شده این نتیجه آشکار می‌شود که بازار فعلی نفت به‌میدان جنگی تبدیل شده که متغیرهای مختلفی که اغلب سیاسی هستند بر آن تاثیری شدید می‌گذارند؛ از توافقات ژنو، روابط ایران و روسیه و بهبود موقعیت ایران در جهان گرفته تا روابط پیچیده و کهنه عربستان و ایالات متحده. به گزارش «تعادل»، نیویورک‌‌تایمز نیز روز گذشته در گزارشی در این‌باره نوشت: «میان اعضای اوپک به‌وضوح شکافی دیده می‌شود؛ این به این معنی است که در6 ماه آینده شاهد جنگ قیمت خواهیم بود.» طبق تازه‌ترین گزارش سازمان کشورهای صادرکننده نفت خام که روز جمعه منتشر شده کویت با اندکی فاصله از ایران در مقام چهارم اعضای اوپک قرار دارد. تولید نفت خام کویت اکنون تنها «۳۱»هزار بشکه با ایران فاصله دارد و در نتیجه کویت و ایران را به رقبایی جدی بر سر سهمیه‌های نفت خام اوپک تبدیل می‌کند. خنثی‌سازی رشد اقتصاد چین به گزارش ساعت 24 به نقل از رویترز تمایل کویت و عربستان به پایین‌تر نگه داشتن قیمت‌ها حتی داده‌های تجاری مثبتی که از چین بر صعودی شدن بازار تاثیر می‌گذاشت را نیز خنثی کرده است. صادرات و واردات چین در سپتامبر به‌طرز غیرمنتظره‌یی افزایش داشته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد واردات نفت خام چین در ماه گذشته 9.5 درصد افزایش داشته است. ریکیو ایشیگورا کارشناس ارشد موسسه نیو ایج ژاپن در این‌باره به رویترز می‌گوید: «این اخبار بسیار خوبی برای افزایش قیمت نفت است؛ اما هنوز باید با احتیاط بیشتری در این‌باره که چین در مسیر بهبود و رشد اقتصاد است اظهارنظر کرد» نفت خام برنت که به پایین‌ترین قیمت خود از دسامبر ۲۰۱۰ تاکنون رسیده است بعد از ارایه آمار افزایش واردات نفت خام در چین با اندکی افزایش به 98.04 دلار رسید.» عربستان و کویت دست در دست هم اما واکنش عربستان و کویت در ادامه تمام امیدها برای بازگشت آرامش به بازار را بر هم زد. این دوکشور با ثابت نگه داشتن عرضه و نشان دادن تمایل خود به قیمت‌های پایین‌تر دور جدیدی از فروکش کردن قیمت‌های جهانی نفت را رقم زدند. دور جدیدی که سطح قیمت نفت خام اوپک را به قیمت بی‌سابقه ۸۶دلار در هر بشکه تنزل داد. ایشیگورا می‌گوید: «فروش‌های نامنقطع موجب فروکش کردن قیمت نفت خام تا این اندازه شده است.» به گزارش ساعت ۲۴ به نقل از رویترز، عربستان سعودی به‌عنوان بزرگ‌ترین تولید‌کننده جهانی نفت‌خام به‌صورت خصوصی به گوش فعالان بازار رسانده است که برای رسیدن قیمت‌ها به سطح ۸۰دلار تمایل دارد. این حرکت عربستان با توجه به اقدامات قبلی این کشور به‌خصوص در دوران جنگ تحمیلی ایران و عراق در راستای تضعیف ایران و رقابت‌های منطقه‌یی معنا می‌یابد. انتقاد نماینده مجلس اما همانطور که اشاره شد عربستان در این حرکت تنها نیست، عربستان رقیب ژئوپلیتیکی ایران در منطقه و کویت رقیب کنونی ایران در سهمیه‌بندی اوپک دست در یک کاسه دارند. علی العمر وزیر نفت عربستان روز یک‌شنبه در گفت‌وگو با خبرگزاری دولتی کویت اظهار داشت که کاهش تولید نفت خام اوپک لزوما در موقعیت فعلی اثر گذار نیست. او در ادامه ادعایی عجیب کرده و می‌گوید که رسیدن قیمت‌ها به سطح ۷۶ یا ۷۷دلار زمانی است که باید به این وضع واکنش نشان داد. این در حالی است که این رقم تنها هزینه تولید نفت خام در روسیه و امریکا را تامین می‌کند. البته رکن‌الدین جوادی مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران روز گذشته در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره واکنش ایران به قیمت‌های نفت گفت: «خیلی نگران کاهش قیمت نفت خام در آینده نیستیم، باید صبر کرد تا اجلاس اوپک.» این موضع وزارت نفت مورد انتقاد رییس اسبق کمیسیون انرژی مجلس مسعود میرکاظمی قرار گرفته است. میرکاظمی در گفت‌وگو با تسنیم اظهار داشته که هفته آینده مجلس با طرح سوال از وزیر به این مساله مهم ورود می‌کند که «چرا وزارت نفت ایران نسبت به برگزاری جلسه اضطراری اوپک و ادامه روند کاهش قیمت نفت منفعلانه رفتار می‌کند.» روابط امریکا و عربستان در ابهام این اظهارنظر العمر در حالی است که بسیاری از کشورهای تولید‌کننده نفت خام جهان از جمله ایران از سطح کنونی قیمت‌ها نارضایتی دارند و برای حفظ تعادل در بودجه خود به بالا رفتن قیمت‌ها محتاج‌اند. وضعیت فعلی جنگ قدرتی جدید میان کشورهای تولید‌کننده نفت خام به‌وجود می‌آورد؛ جنگی که یک سوی بزرگ‌ترین اقتصاد شرق جهان یعنی روسیه است. ایران و بسیاری از کشورهای امریکای لاتین از جمله ونزوئلا نیز در یک جبهه قرار دارند، در مقابل اما برخی کشورهای حوزه خلیج‌فارس به‌سرکردگی عربستان اهدافی دیگر در سر می‌پرورانند. اما به‌نظر می‌رسد این جنگ در نقطه‌یی به خاتمه خواهد رسید که امریکا موضع خود را مشخص کند، ایالات متحده از سویی به‌عنوان هم‌پیمان قدیمی شیخ‌های عرب و از سوی دیگر به‌عنوان تولید‌کننده نفت‌های شیل که با پایین آمدن قیمت‌ها دیگر توجیه اقتصادی نخواهند داشت دو نقش متفاوت در این بازی بر عهده دارد. رویترز در این زمینه می‌نویسد تحرکات عربستان نشان می‌دهد این پادشاهی بیش از آنکه به‌دنبال کاهش قیمت‌ها باشد به‌دنبال دفاع از سهم خود در بازار است. سابقه روابط اقتصادی امریکا و عربستان نفت پیش از این نیز محل چالش میان عربستان و امریکا بوده است؛ ماه آگوست سال ۲۰۱۲ در پی اقدام امریکا برای آزادسازی ذخایر استراتژیک نفتی خود به این اشاره کردند که این طرح به‌نوعی به زیر کشیدن کرسی عربستان در مدیریت انرژی جهان اتلاق می‌شود. پیش از آن امریکا در مواقع اضطرار روی افزایش تولید عربستان حساب باز می‌کرد و ذخایر استراتژیک خود را که بالغ بر ۶۹۵میلیون بشکه است در بازار آزاد نمی‌کرد. سال ۲۰۱۲ و رسیدن قیمت نفت به مرز ۱۱۵ دلار اما واکنش متفاوتی از امریکا سر زد. عربستان حتی بعد از وقایع ۱۱سپتامبر که با ایالات متحده مشکلات شدیدی داشت نیز اقدام به افزایش تولید کرده و بازار را از کابوس افزایش شدید قیمت‌ها رها کرد؛ اقدامی که موجب شد امریکا نیازی به آزاد‌سازی ذخایر استراتژیک خود پیدا نکند. حالا ولی بازار با آن روزها تفاوت‌های عمده‌یی دارد؛ هر چند پیش‌بینی‌ها در سال‌های گذشته از این حکایت می‌کرد که عربستان در سال ۲۰۱۴ حتی با نفت ۹۰دلاری و ۱۱۰ دلاری نیز دچار کسری بودجه شدید می‌شود امروز می‌بینیم که این کشور خود اقدام به کاهش شدید قیمت نفت خود در بازارهای آسیایی و ثبات در تولید می‌کند. اقدام‌هایی که معادلات گذشته را بر هم زده است. البته عربستان که برای رقابت با ایران به روابط حسنه با ایالات‌متحده اتکای زیادی دارد بعید است که بتواند روند فعلی را ادامه دهد.