مقصر کم آبی کیست؟

عوامل بسیاری در هدر رفت آب موثر است؛ یکی از این عوامل استفاده نکردن بهینه از بارش باران یا برف است که گاهی اوقات به جای هدایت به سمت نیازمندی های صنعتی و کشاورزی، یقه جوی ها، خیابان ها و پیاده روها را می گیرد که البته به دلیل مدیریت نادرست کاری جز آلودگی آب و گرفتگی ندارد. با نگاهی به متوسط بارش پایتخت ایران که حدود 149 میلیمتر در سال است، عددی بسیار جدی برای سامان بخشیدن به مشکلات بحران آب به دست می آید اما بزرگ بودن این عدد در مقابل سهم تبخیر و هدر رفت باران در تهران که حدود 90 درصد است تمام معادلات ریاضی را به هم می ریزد و رقم 149 میلیمتر باران در مقابل 90 درصد اتلاف کاملا عدد کوچکی به نظر می رسد.

بارش های به ظاهر فراوان تهران به دلیل مدیریت نادرست و معایب سیستم های هدایت آب های سطحی، راهی جز وارد شدن به جوی های کنار پیاده روها که تنها باعث گرفتگی جوی ها و روان شدن آب گل آلود در خیابان ها می شوند، ندارد آب های سردرگم در جوی ها نه تنها به هدایت آب های سطح ارضی یاری نمی دهند بلکه عاملی برای هدر رفت نیز هستند. اهمیت و ارزش حجم باران در تهران و حومه آن بسیار بالاست، این میزان بارش مساحتی حدود 2000 کیلومتر مربع در سال که رقمی حدود 300 میلیون مترمکعب بارش باران را به خود اختصاص میدهد. دست کم با این عدد می توان 100 کیلومترمربع کشت پرمصرف و تا 500 کیلومترمربع کشت کم مصرف مانند درخت های مناسب برای تولید چوب را سیراب کرد.

اسماعیل کهرم، مشاور رییس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به موقعیت خشک و نیمه خشک بودن ایران به روزنامه «تعادل» گفت: باید بپذیریم که ما در کشوری خشک و نیمه خشک زندگی می کنیم اما خشکسالی در ایران موضوع و مساله یی جدیدی نیست و ما به طور سنتی و مزمن همیشه در معرض کم آبی و خشکسالی بوده ایم. از زمان های بسیار دور و در تاریخ چندین هزار ساله ما، خشکسالی و کم آبی موضوعی بوده که تمام حکم فرمایان را با چالش مواجه کرده است. حتی کوروش کبیر هم در سخنانش گفته بود؛ «خداوند کشور را از دشمن، خشکسالی و دروغ حفظ کند». اما آیا پذیرفتن این موضوع یعنی پایان راه و کاری انجام ندادن؟

کهرم در ادامه صحبت هایش افزود: «کشور ما یک سوم معادل کل جهان یعنی عددی برابر با 420 میلیاردمترمکعب آب به صورت آب، تگرگ و باران دریافت می کند این در حالی است که میزان بارش در کل دنیا 850 میلیارد مترمکعب در سال است. اما موضوعی که همه صاحب نظران به دور از تبلیغ و جنجال به آن اعتقاد دارند این است که ما در زمینه مدیریت منابع آب دچار مشکالت بسیاری هستیم و شاید میزان ریزش مشکل بسیار کمرنگ تری باشد.»

مشاور رییس سازمان حفاظت محیط زیست با اعتقاد به هدر رفت بسیار بالای کشور گفت:« جالب است که از این 420 میلیارد مترمکعب آب تنها حدود 90 میلیارد مترمکعب را مورد استفاده قرار می دهیم و حدود 20 میلیارد این آب تبخیر و اتلاف می شود و به دریای شور یا کویر می ریزد. آیا این موضوع اسمش بحران مدیریتی نیست؟! از دیدگاه من در این زمان است که باید مدیریت بحران وارد عمل شود، اما متاسفانه تاکنون اقدامی اساسی در این زمینه انجام نشده است و ابزار لازم و پیشرفته یی نیز در دسترس نیست.»

کهرم در خصوص استفاده از آب های ریزشی در بخش های مختلف گفت: « حدود یک چهارم از این آب ها را مورد استفاده قرار می دهیم که البته میزان کم و ناچیزی هم نیست. اما مشکل زمانی آغاز می شود که از میزان آب در دسترس، استفاده بهینه یی انجام نمی دهیم.»

وی در ادامه افزود: «از میزان آب های ریزشی بین 15 تا 20 درصد آن تبخیر میشود و به نوعی هدر می رود. متاسفانه میزان مصرف در بخش کشاورزی یک فاجعه بزرگ است. حدود 94 درصد از مصرف آب ما صرف محصولات کشاورزی می شود. در مصرف آب برای کشاورزی تنها 30 درصد حجم مصرف کنونی، می تواند کافی باشد اما متاسفانه حدود 70 درصد از این آب هدر می رود. زیرا بعد از این همه سال و پیشرفت هایی که در جهان صورت گرفته است ما هنوز از روش غرقابی در اکثر زمین های کشاورزی استفاده می کنیم. این درحالی است که سهم مصرف آب برای صنایع 3 تا 4 درصد است و تنها 2 درصد صرف آب شرب می شود. بدین ترتیب سرمایه گذاری برای کاهش مصرف در این بخش 2 درصدی و غفلت از 98 درصد مصارف دیگر، نشان دهنده ناکارآمدی روش مدیریت مصرف آب موردنظر وزارت نیرو است.»

به گزارش خبرآنلاین ،کهرم معتقد است که میزان هدررفت آب در ایران بسیار بالاتر از میزان جهانی آن است. این در حالی است که راههای بسیاری برای جلوگیری از این هدررفت وجود دارد. وی در ادامه گفت: «میزان زیادی از این آب ها یا تبخیر می شود یا وارد زمین، که البته این کار باعث می شود که دیگر این آب ها کاملا غیرقابل دسترس باشند در حالی که می توانیم از سیستم های قطره ای، بارانی یا مه پاش در بخش آبرسانی به زمین های کشاورزی استفاده کنیم که باعث می شود میزان تبخیر و میزان اتلاف آبی که از دسترس خارج می شود بسیار کمتر باشد و راندمان آب هم بسیار بالاتر برود. راندمان آب در دنیا بیش از 50 درصد است درحالیکه راندمان آب کشور ما 30درصد یا کمتر از این عدد است.»

وی اظهار داشت: «ما می توانیم بهره برداری بهتری از این منبع خدادادی داشته باشیم و به جای اینکه سدهای عظیم با هزینه های کلان بسازیم، می توانیم سدهای کوچکتری داشته باشیم که میزان فرسایش و رسوب دهی کمتری دارند و به جای اینکه 90 درصد از آب را صرف کشاورزی کنیم به میزان 40 درصد در بخش کشاورزی از این آب ها استفاده کنیم تا دریاچه هایی مثل ارومیه و هامون و نیز زاینده رود به این حال و روز در نیایند.»