تحلیل هزینه فایده برای متقاضیان وام/گرفتن وام خرد با سود کلان به چه بهایی؟

اقتصادآنلاین/گروه تولید و تجارت:

در حالی که سود تسهیلات بانکی تا 15 درصد اعلام شده اما برای یک وام پنج میلیون تومانی باید بیش از دو میلیون و 600 هزارتومان سود به بانک پرداخت کرد، که طبق فرمول می‌شود 21درصد و گاهی هم بیشتر؛ به همین دلیل هم عضو کارگروه بانکداری اسلامی توصیه کرده است که با توجه به بالا بودن نرخ سود این تسهیلات، متقاضیان وام‌های پنج و هفت میلیونی هزینه و فایده کنند.

به گزارش ایسنا، گرفتن وام چند میلیونی ضمن آنکه در شرایط اولیه نیاز به سفارش آشنایان بانکی، داشتن حساب بانکی خوب، نامه از مسولان رده بالا و نمایندگان و حتی مهر مسجد دارد، در شرایط بعدی به ضامن رسمی دولت به تعداد یک تا دونفر ـ آن هم با نظر رییس شعبه ـ بستگی دارد، اما نرخ بهره تسهیلات نیز بحث قابل توجهی است که گاهی آنقدر وام گیرنده درگیر جور کردن شرایط گرفتن وام است که از میزان سودی که باید بابت وام سه، چهار، پنج یا هفت میلیونی به بانک برگرداند غافل می‌ماند.

هرچند بالا بردن سود بانکی راهی برای جذب نقدینگی است، اما در مقابل افزایش نرخ تسهیلات را هم به همراه دارد. این درحالی است که در کشورهای دیگر نرخ بهره بانکی بین صفر تا سه درصد است.

البته این اتفاق بالا بردن سود سپرده و تسهیلات یک شبه رخ نداد بلکه زمستان سال گذشته به دلیل تغییرات و افزایش قیمت طلا و ارز و همچنین افزایش حجم نقدینگی، بانک مرکزی برای جذب نقدینگی و کنترل بازار نرخ سود بانکی را تا 20 درصد افزایش داد. همچنین سقف تسهیلات خرید کالا چهار میلیون تومان، جعاله مسکن پنج میلیون تومان، خرید خودرو هفت میلیون تومان و جایگزینی خودرو فرسوده 10 میلیون تومان تعیین کرد و نرخ سود این تسهیلات برای بازپرداخت دو ساله 14درصد و برای بالاتر از آن 15درصد اعلام شد. همچنین محمود بهمنی اعلام کرد که تسهیلات زیر 10 میلیون باید با یک ضامن قراردادی که نامه کسر از حقوق داشته باشد قابل انجام است و اگر بانکی برای این تسهیلات 2 ضامن بگیرد تخلف کرده و توبیخ می‌شود.

اما این امر عملی نشد، یعنی یا بانک‌ها کلا از خیر دادن تسهیلات گذشته و وام‌ها را قفل کردند ( از جمله بانک صادرات به نقل از کارمند بخش ارزی و تسهیلات و بانک رفاه که در سال جاری هنوز تعیین تکلیف نشده است) و یا اگر تسهیلات دادند به میزان سود تسهیلات و تعداد ضامن‌ها که باید یک نفر باشد، توجهی نداشته و با عنوان طرح‌هایی همچون "سپاس" بانک تجارت همچنان خودمختار عمل می‌کنند و حتی سود بالای 21 درصد برای تسهیلات می‌گیرند.

چنانچه بانک تجارت در طرح" سپاس "خود که قبل از بالا بردن سود سپرده و تسهیلات ابلاغ کرده بود، وام های پنج میلیونی و هفت میلیونی با سود 21 درصد می‌دهد، اما وقتی سرحساب می‌شویم می‌بینم که وام پنج میلیونی با بازپرداخت ماهی 160 هزارتومان در 48 ماه، سود 26 درصد است یعنی فرد وام گیرنده بعد از چهار سال هفت میلیون و 600 هزارتومان باید پرداخت کند که می‌شود دو میلیون و 600 هزارتومان سود.

جدول شماره یک:

البته منطق بانک‌ها برای سود 21درصد تسهیلات بانکی و سود 20 درصد به تسهیلات آن است که اگر سود تسهیلات کمتر باشد مردم وام گرفته و در همان بانک‌ها سپرده گذاری می‌کنند و سود برده و بانک متضرر می‌شود که اگر این منطق را هم ملاک قرار دهیم باید سود تسهیلات طبق همان جدول اعلام شده و بین 17 تا 19 درصد محاسبه شود نه 21 و حتی 26 درصد.

اما این ارقام سود تسهیلات در بانکداری کشور ما که مدعی بانکداری اسلامی هستیم، چگونه حساب می‌شود؟

دکتر سیدعباس موسویان از جمله استادان حوزه و دانشگاه که سال‌ها در این زمینه تحقیقات وسیعی انجام داده و تالیف‌ها و مقاله‌های گوناگونی در این عرصه داشته است، در گفت‌وگوبا خبرنگار ایسنا محاسبه سود تسهیلات را اینگونه تشریح می‌کند:وقتی بانک‌ها می‌گویند تسهیلات با سود 14 درصد، منظور آن است که برای هرسال 14 درصد می‌شود. بنابراین برای بازپرداخت 36 ماهه می‌شود سه تا 14 درصد یعنی 42 و این عدد را تقسیم بر دو می‌کنند که می‌شود سود 21 درصد.

فرمول قدیم محاسبه سود تسهیلات

وی درباره اینکه چرا فرمول قبلی استفاده نمی‌‌شود؟ گفت: فرمول قبلی با فرمول جدید که دو الی سه سال پیش به بانک‌ها ابلاغ شد، در راستای مستعد کردن سود سپرده‌ها با سود تسهیلات بود. قبلا بانکها برای سپرده‌ها از یک فرمول و برای تسهیلات از فرمول دیگری استفاده می‌کردند که یک سری ناهماهنگی برای بانک‌ها به وجود می‌آورد مخصوصا وقتی می‌خواستند تسهیلات بلند مدت بالای 5 سال بدهند از لحاظ حسابداری مشکل ایجاد می‌کرد زیرا بین سود سپرده و سود تسهیلات فاصله می‌افتاد.

حجت‌الاسلام موسویان افزود: لذا بانک مرکزی برای آنکه آنها را یکی کند اعلام کرد که هر دو نرخ یا از فرمول ساده و یا از فرمول مرکب استفاده شودو با توجه به اینکه می‌خواستند برای سپرده‌گذارها انگیزه‌ای ایجاد کنند هر دو را طبق فرمول مرکب تنظیم و یکسان سازی فرمول کردند.

فرمول جدید محاسبه سود تسهیلات

وی در پاسخ به این سوال که آیا این فرمول مرکب همان فرمول جهانی است، زیرا در آن فرمول هم سود به پول اصلی و هم بهره تعلق می‌گیرد، گفت: بله اما در اینجا که معاملات بانکداری اسلامی براساس قرض نیست بهره شکل نمی‌گیرد بلکه محاسبه قیمت تمام شده محصول است. یک زمانی می‌توان به صورت ساده و یا مرکب حساب کرد و در نهایت قیمت تمام شده را در قرارداد فروش اقساطی و یا اجاره به شرط تملک ارائه ‌کرد.

عضو کارگروه بانکداری اسلامی خاطرنشان کرد: آن منطقی که در بانکداری ربوی وجود دارد در اینجا نیست هرچند که شیوه حسابداری شبیه آن است. لذا تعبیر سود و بهره بر سود درست است اما در کشور ما روش محاسبه قیمت تمام شده محصول یا روش محاسبه اجاره بهای کل است.

موسویان در پاسخ به این سوال که با این تعریف فرقی در اصل ماجرا نمی‌شود و بهره مرکب اجرا می‌شود تنها اسم آن تغییر کرده است، گفت: فرق می‌کند ما در بانکداری اسلامی قرارداد قرض نداریم که بگوییم بهره و بعد بهره بر بهره محاسبه شود، بلکه ما فروش محصول داریم که قیمت گذاری می‌کنند و کالا می‌فروشند و در بحث قیمت گذاری کالا محسوب می‌شود.

وی همچنین درباره علت آنکه در وام‌های جدید اگر طبق فرمول قبل محاسبه شود، اختلاف سود نزدیک به 5 درصد بیشتر است، نیز گفت: نه تقریبا یکی می‌شود و شاید تنها 2.5 الی سه درصد تغییر داشته باشد.

جدول شماره دو :

وی در توضیح جدول شماره دو درباره میزان سود بالای بانک تجارت گفت: باید دو میلیون و 600 هزارتومان را تقسیم بر پنج میلیون تومان کرد که می‌شود 0/52 ، حال این عدد را تقسیم بر چهار سال بازپرداخت می‌شود که هرسال 0/13 درصد خواهد شد و آن را در دو ضرب می‌کنیم که می‌شود 26 درصد. یعنی این بانک با توجه به میزان وام و میزان دریافت اقساط ، سود 26 درصد می‌گیرد.

وی افزود: با توجه به اینکه فرمول قدیم و فرمول جدید برای 4 سال برای 21 درصد حداقل 3 درصد افزایش پیدا می‌کند بنابراین اینکه گفته‌اند سود وام 21 درصد است و این اختلاف 5 درصد بیشتر جای سوال دارد.

موسویان در پاسخ به سوالی دیگری مبنی براینکه « به نظر شما برای 5 میلیون درست است که بیش از نصف آن وام را سود به بانک پرداخت کرد؟»، گفت: در تسهیلات بانکی معمولا در نرخ گذاری به شرایط تورمی نگاه می‌کنند. وقتی بانک مرکزی تورم را 22.8 درصد اعلام می‌کند لذا این 26 درصدی که بانک می‌گیرد 22.8 درصد آن بابت جبران کاهش ارزش پول است که در شرایط تورمی به وجود می‌آید و مابقی آن سود واقعی می‌شود.

وی ادامه داد: حال اینکه نرخ سود تسهیلات بالا نشان داده می‌شود به علت آن است که تورم بالاست. اما اینکه گرفتن این میزان تسهیلات با این سود درست است یا نه، بستگی به کاری است که قرار است با پول انجام دهید. اگر آنجا که می‌خواهید سرمایه‌گذاری کنید ارزش بیشتری داشته باشد به نفع شماست اما اگر بخواهید در جایی به کار بگیرید که بازدهی اش زیر 26 درصد سود باشد،‌ به نفع نخواهد بود.

عضو کارگروه بانکداری اسلامی درباره اینکه «این وام‌ها برای کالا و خودرو است که با این میزان سود به صرفه نیست زیرا بعداز چند سال ارزش کالا و خودرو کاهش پیدا می‌کند» نیز تاکید کرد: باید هزینه و فایده را در نظر گرفت. اگر هزینه بیشتر بود و بازدهی بیشتر از سه میلیون نباشد، گرفتن این وام به صرفه نخواهد بود. بنابراین به افرادی که می‌خواهند این وام را بگیرند توصیه می‌کنیم که منطق هزینه فایده را در نظر داشته باشند.

وی توضیح داد: در کشوری که نرخ تورم بالاست شرایط اینگونه است. اما اینکه به صلاح هست گرفتن این وام‌ها، به کسانی که می‌خواهند از تسهیلات بانکی استفاده کنند برمی‌گردد. به عنوان مثال به کسانی که می‌خواهند خانه بخرند می‌گوییم که می‌ارزد زیرا اگر 100 میلیون کسی وام بگیرد و بخواهد بعد از 4 سال 150 میلیون پس بدهد ارزش دارد زیرا قیمت خانه افزایش پیدا می‌کند. اگر کسی بخواهد ماشین سواری با این وام بخرد نمی‌ارزد اما اگر بخواهد تاکسی بخرد و با آن کار کند می‌گوییم به صرفه است چون درآمدزایی می‌کند.

در این بین نباید از این نکته غافل شد که پیدا کردن ضامن رسمی دولت برای ضمانت وام‌ها کار آسانی نیست و همین امر موجب شده که بسیاری از وام‌ گیرنده‌ها معطل بمانند و یا کلا از گرفتن وام صرفه نظر کنند چرا که به کارمندان دولتی نیز به تعداد محدود در سال اجازه ضمانت می‌دهند.

با توجه به جداول و همچنین سخنان کارشناس امور بانکی، واقعا گرفتن وام خرد با سود کلان آن هم با داشتن شرایط اخذ وام به چه بهایی باید باشد؟ بنابراین لازم است که متقاضیان این وام‌ها کمی بیشتر تامل و هزینه فایده کنند؛ شاید یکی از دلایلی که مردم کشورمان به صندوق‌های قرض الحسنه خانگی و وام‌های فامیلی و دوستانه روی آورده‌اند همین مشکلات در گرفتن وام و میزان سود بالای آنها باشد.