سهم مارگون از گردشگری تنها زباله است؟

بیشتر آنهایی که کارد زندگی شهری به استخوانشان رسیده است خسته از هیاهوی شهر، به طبیعت پناه می‌برند و آبشار مارگون، جایی میان دو استان کهگیلویه و بویراحمد و فارس، یکی از مقاصد این گردشگران خسته است. اما آنچه این آبشار را از سایر مناطقی که میزبان گردشگران هستند جدا می‌کند، تلی از زباله است. زباله‌هایی در کنار این آبشار زیبا به جای مانده است. در سال‌های گذشته بارها سازمان‌های مردم نهاد زیست‌محیطی با ترتیب دادن برنامه‌هایی اقدام به پاکسازی منطقه کرده اما بازهم مارگون پر از زباله است!‌ 14 سال پیش، منطقه آبشار مارگون بر اساس مصوبه شورای‌عالی محیط‌زیست، «منطقه حفاظت شده» اعلام شد و در زمره مناطق 4گانه تحت مدیریت سازمان محیط‌زیست قرار گرفت و به این ترتیب مسئولیت حفاظت از آن به عهده اداره کل محیط‌زیست استان نهاده شد. اما حسینعلی ابراهیمی کارنامی می‌گوید:«قانونی برای جلوگیری از افراد جهت ورود به مناطق حفاظت وجود ندارد.» به گفته این مقام مسئول، «در حال حاضر مسئولیت حفاظت شده از آبشار به دهیاری واگذار شده و دهیاری در قبال آن قبض‌هایی را به گردشگران مارگون می‌فروشد.» مناقشه دو استان بر سر مارگون از آنجا که آبشار مارگون به یاسوج نزدیک‌تر است تا شیراز، سال‌ها محلی برای مناقشه دو استان بود. اگرچه این آبشار از لحاظ تقسیمات کشوری کاملا در شهرستان سپیدان است اما با یاسوج تنها ۷۰ کیلومتر فاصله دارد این در حالی است که فاصله مارگون تا شیراز به۱۲۰ کیلومتر می‌رسد. به همین دلیل در سال‌های اخیر بسیاری از مسئولان در استان کهگیلویه و بویراحمد از مالکیت این استان بر آبشار مارگون سخن گفته‌اند. اما به نظر می‌رسد وضعیت در گردشگاه‌های استان کهگیلویه و بویراحمد نیز چندان تفاوتی با وضعیت مارگون ندارد تا حتی فکر الحاق مارگون به این استان، به عنوان مطالبه‌ای در اذهان عمومی شکل گیرد. طرحی جامع برای بهره‌برداری از منطقه حفاظت شده! چندی پیش طرح جامع و تفضیلی مدیریت مناطق آماده شد و برای تصویب به شورای‌عالی گردشگری رفت. در این طرح زون‌های تفرج گسترده و متمرکز مد نظر قرار گرفته است که با پیشنهاد مشاوران می‌توان آنها را برای بهره‌برداری حتی به بخش خصوصی واگذار کرد. با اینکه این امر مورد گلایه فعالان و کارشناسان محیط‌زیست است اما ابراهیمی کارنامی در این زمینه می‌گوید: «متاسفانه به دلیل نداشتن دستورالعمل هنوز امکان واگذاری این مناطق به بخش خصوصی وجود ندارد.» او ادامه می‌دهد: «در حال حاضر دو مشکل در این منطقه داریم. یکی فقر فرهنگی گردشگران جهت حفظ محیط‌زیست که با آموزش حل می‌شود و دیگری فقدان متولی مستقیم که بتواند با کسانی که از قانون تخطی می‌کنند برخورد کرده و منطقه را ساماندهی کند.» دستورالعمل‌ها شفاف باشد منطقه حفاظت شده مورد نظر حدود 3500 هکتار در زاگرس وسعت دارد. در قانون برای ورود افراد به منطقه حفاظت شده ضابطه‌ای پیش‌بینی نشده است از این رو اداره کل محیط‌زیست نمی‌تواند از ورود افراد به آن جلوگیری کند. عدم ارتقای فرهنگی در زمینه پاکیزه نگاه داشتن طبیعت و حفظ محیط‌زیست یکی از مشکلات اساسی در این منطقه است.» او ادامه می‌دهد: «از سوی دیگر آنچه مورد نظر است حفظ مناطق با استفاده از جوامع محلی است. وگرنه اداره کل محیط‌زیست فارس با کمبود نیرویی که به‌ویژه در شهرستان‌ها دارد به هیچ عنوان از عهده حفاظت از مناطق بر نمی‌آید. در برخی شهرستان‌ها اداره محیط‌زیست، یک یا دونفر نیرو دارد و همین افراد باید تمامی وظایف اعم از موضوعات مربوط به آب، خاک، هوا، پایش مناطق، صنایع، واحدهای خدماتی، کشاورزی، صنفی و... را انجام دهند. بنابراین چنین امری عملا غیرممکن است. اینجاست که نیاز به برون‌سپاری منطقه احساس می‌شود.» ابراهیمی کارنامی تاکید می‌کند: «باید به سمت استفاده از ظرفیت‌های غیردولتی با رویکرد انتفاع جوامع محلی و بومی برویم اما باید دستورالعمل‌ها و ابزارهای نظارتی شفاف را در اختیار داشته باشیم. در چنین شرایطی اداره کل محیط‌زیست می‌تواند نظارت کند که بخش خصوصی ملزم شود به تعهداتش عمل کند.» اعتبارات محدود است آبشار مارگون تا مرکز سپیدان، حدود ۴۵ کیلومتر فاصله دارد این آبشار به دلیل آنکه در دره‌ای پرشیب و بن بست واقع شده است فضای کمی برای نشستن و پارک خودرو دارد. گذشته از آن در روزهایی که تعداد گردشگران افزایش می‌یابد نه تنها این گردشگران از مشکلات ترافیکی برخوردار می‌شوند بلکه روستاییان منطقه نیز از این ترافیک بی‌بهره نمی‌مانند. گردشگران می‌گویند فاصله روستای مارگون تا پارکینگ نیز خاکی، با عرض کم و در کنار دره‌ای خطرناک و بدون حفاظ است. آنها معتقدند که امکانات موجود پاسخگوی جمعیت زیاد گردشگران نیست و گسترش امکاناتی چون هتل، رستوران، پارکینگ و محل نشستن گردشگران و... به دلیل اینکه این منطقه حفاظت شده است در آغاز کار است. تنها صدور مجوز سازه‌های موقت امکان پذیر است به گفته ابراهیمی کارنامی «نباید هتل یا سازه‌های ثابت در این منطقه ساخته شود و تنها می‌توان مجوز سازه‌های موقت را صادر کرد.» ابراهیمی کارنامی می‌گوید: «در حال حاضر به‌ویژه در ایام تعطیلات، همه انرژی اداره کل محیط‌زیست استان فارس صرف حفاظت از این منطقه می‌شود اما از اینکه درآمد حاصل از گردشگری برای روستا و دهیاری چقدر است، اطلاع دقیقی در دست نیست. این مقام مسئول می‌گوید: «پس از ارائه طرح جامع مدیریت مناطق، جلسات متعددی با اداره کل میراث فرهنگی استان فارس برگزار کردیم که قرار بر این شد تا با نصب سرویس بهداشتی و پارکینگ، حضور گردشگران در منطقه ساماندهی شود. به این ترتیب که پارکینگ در مسافتی معین از آبشار احداث شود که مردم باقی مسیر را پیاده بروند و تخریب کمتری برای محیط‌زیست داشته باشند. دهیاری نیز با همکاری بخشداری ورودیه‌ای از گردشگران اخذ می‌کند. با همان درآمد باید هزینه جمع‌آوری زباله‌ها را نیز متقبل شود. ماده 7 قانون مدیریت پسماند می‌گوید که جمع‌آوری زباله در داخل شهر بر عهده شهرداری‌ها، در روستاها بر عهده دهیاری‌ها و خارج از این دو مورد بر عهده بخشداری‌هاست. متاسفانه اعتبارات اداره کل میراث فرهنگی محدود است و اگر بتواند زیرساخت‌ها را در این منطقه آماده کند می‌توانیم ضمن جذب گردشگر، محیط‌زیست را نیز حفظ کنیم.» کمبود اعتبار و نیروی انسانی عامل تخریب سرمایه‌های طبیعی به نظر می‌رسد به رغم همه تکالیفی که قانون بر عهده اداره کل محیط‌زیست استان فارس قرار داده است، کمبود اعتبار و نیروی انسانی به عواملی مبدل شده است تا سرمایه‌های طبیعی کشور در این استان در معرض تخریب قرار گیرد. تخریبی که نه تنها ایرانی‌ها را در زمان حال متضرر می‌کند بلکه دود آن به چشم نسل‌های آینده نیز خواهد رفت و آنها به جای بهره‌گیری از زیبایی‌های مارگون، با زباله دانی مواجه می‌شوند که از عکس‌هایش پیداست روزی منطقه‌ای زیبا بوده است! آبشار مارگون یکی از زیباترین آبشارهای کشور است که در مجاورت شهر سپیدان و در مرز استان فارس و استان کهگیلویه و بویراحمد واقع شده است. بعد از جاده ماشین رو، تا آبشار چند دقیقه پیاده‌روی لازم است که این راه هموارسازی و سیمانی شده است. اطراف این آبشار در فصل بهار بسیار سرسبز و دیدنی است. مسیر این آبشار و روستاهای اطراف در فصل زمستان برف‌گیر بوده و گاهی راه‌های ارتباطی کاملا قطع می‌شود. این آبشار در حقیقت سرچشمه رودخانه است و در بالای کوه هیچ رودخانه‌ای نیست، بلکه از بدنه دیواره صخره‌ای کوه، بیش از چند هزار چشمه وجود دارد که آب از آنها به بیرون ریخته می‌شود. از این حیث این آبشار هم بزرگ‌ترین و هم مرتفع‌ترین آبشار چشمه‌ای در جهان است.