شامخ صنعت به آستانه رونق رسید | بازگشت انتظارات به قبل از اعتراضات دی؟

صنعت، معدن و تجارت - مسیحا حیدریان؛ شامخ بخش صنعت یکی از مهم‌ترین نماگرهای ماهانه برای سنجش وضعیت فعالیت صنایع کارخانه‌ای و تولیدی است. این شاخص بر پایه نظرسنجی از مدیران بنگاه‌های صنعتی تهیه می‌شود و تغییرات متغیرهایی مانند تولید، سفارش‌های جدید، فروش، اشتغال و موجودی مواد اولیه را در یک عدد خلاصه می‌کند.

نقطه مرجع شامخ عدد ۵۰ است. قرار گرفتن شاخص بالاتر از ۵۰ به معنای بهبود فعالیت نسبت به ماه قبل و قرار گرفتن آن پایین‌تر از ۵۰ به معنای انقباض فعالیت است. بنابراین، عدد ۴۹.۸ مردادماه هنوز به معنای خروج کامل صنعت از رکود نیست، اما فاصله صنعت با مرز رونق در این ماه به کمترین میزان طی ۱۰ ماه گذشته رسیده است.

در ادامه حتما بخوانید:

تولید جان گرفت اما مشتری نیست | شامخ اقتصاد در رکود ماند

بنگاه‌های کوچک به صنایع بزرگ وصل می‌شوند؟ | رونمایی از سامانه نظام مبادلات پیمانکاری فرعی ایران

شامخ صنعت؛ از سقوط ۲۶ تا بازگشت به مرز ۵۰

روند نمودار شامخ صنعت در ماه‌های گذشته، مسیر پرنوسانی را نشان می‌دهد. پس از قرار گرفتن شاخص در سطوح بالاتر از ۵۰ در بخش‌هایی از سال ۱۴۰۴، فعالیت صنعتی از اواخر همان سال وارد مسیر نزولی شد.

اعتراضات سراسری در ایران از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵، برابر با ۷ دی ۱۴۰۴ آغاز شد و ابتدا از مطالبات اقتصادی و فشار ناشی از افت ارزش پول ملی شکل گرفت و سپس به اعتراضات گسترده‌تری تبدیل شد.

در نمودار شامخ صنعت، افت فعالیت در ماه‌های پس از دوره اعتراضات کاملا قابل مشاهده است. شاخص پس از افت‌های متوالی سرانجام در اسفند ۱۴۰۴ به محدوده ۲۶ رسید که پایین‌ترین نقطه این دوره است. چنین فاصله‌ای با مرز ۵۰ به معنای شدت بالای انقباض فعالیت در صنایع کارخانه‌ای و تولیدی بود.

پس از پشت سر گذاشتن دوره اعتراضات و جنگ ۴۰ روزه، مسیر شامخ صنعت تغییر کرد. شاخص از کف اسفندماه فاصله گرفت و در ماه‌های بعد به سمت مرز ۵۰ حرکت کرد. مردادماه نقطه مهم این مسیر بود؛ شامخ صنعت با ثبت ۴۹.۸ عملا در یک قدمی محدوده خنثی قرار گرفت. این رقم نسبت به ۴۸.۵ تیرماه نیز بهبود داشته است.

تولید برای نخستین‌بار از مرز ۵۰ عبور کرد

مهم‌ترین اتفاق مردادماه فقط افزایش شامخ کل صنعت نبود. شاخص مقدار تولید محصولات پس از یک دوره طولانی بار دیگر از مرز ۵۰ عبور کرد و به ۵۱ رسید.

در تیرماه شاخص مقدار تولید محصولات ۴۷.۲ بود و در مردادماه به ۵۱ رسید. بنابراین، رشد تولید یکی از عوامل اصلی نزدیک شدن شامخ صنعت به سطح ۵۰ بوده است. مرکز پژوهش‌های اتاق ایران نیز این تغییر را بازگشت محدود فعالیت صنعتی توصیف کرده و احتمال داده است که افزایش تولید در بخشی از بنگاه‌ها به استفاده از ظرفیت‌های موجود، تکمیل سفارش‌های قبلی یا بازگشت واحدهای مختل‌شده مربوط باشد.

البته هنوز نمی‌توان از عدد ۵۱ به‌تنهایی نتیجه گرفت که صنعت وارد یک دوره پایدار رشد شده است. علت اصلی، فاصله میان تولید و تقاضاست. سفارش‌های جدید مشتریان در مردادماه با عدد ۴۹.۸ همچنان پایین‌تر از مرز ۵۰ قرار دارد و شاخص فروش محصولات نیز با ثبت ۴۸.۴ در محدوده انقباضی باقی مانده است.

به بیان ساده‌تر، کارخانه‌ها در مردادماه توانسته‌اند سطح تولید را بالا ببرند، اما هنوز تقاضای تازه به اندازه‌ای نرسیده است که بتواند این افزایش تولید را برای ماه‌های آینده تضمین کند.

فاصله صنعت با روزهای بحرانی کمتر شد

اگر نقطه «۲۶» اسفندماه را کف بحران اخیر صنعت در نظر بگیریم، فاصله شامخ تا مرز ۵۰ در مردادماه تقریبا از بین رفته است. شاخص تعدیل‌شده از حدود ۲۶ در اسفند به ۴۹.۸ در مرداد رسیده؛ یعنی صنعت در فاصله چند ماهه بخش بزرگی از افت خود را جبران کرده است.

روند صعودی عدد شامخ صنعت باعث شده شامخ مردادماه به نزدیک‌ترین سطح خود به وضعیت پیش از افت شدید زمستانی برسد. نموداری که اتاق ایران در گزارش شامخ مردادماه ۱۴۰۵ منتشر کرده است، نشان می‌دهد که شاخص پس از سقوط شدید در پایان سال ۱۴۰۴، در ماه‌های ابتدایی سال ۱۴۰۵ مسیر بازگشت را آغاز کرده و در مردادماه به مرز ۵۰ رسیده است.

عدد ۴۹.۸ هنوز به معنای عبور کامل صنعت از رکود نیست. چند مولفه مهم شامخ، از جمله فروش، صادرات و اشتغال، همچنان در محدوده انقباضی قرار دارند.

مواد اولیه؛ همچنان بزرگ‌ترین مانع تولید

در سمت عرضه، یکی از جدی‌ترین نگرانی‌ها همچنان موجودی مواد اولیه است. این شاخص در مردادماه ۴۱.۹ ثبت شد و برای شانزدهمین ماه متوالی روندی کاهشی داشت.

اتاق ایران محدودیت دسترسی به ارز، دشواری واردات و ترخیص، توقف کالا در گمرک، اختلالات لجستیکی و افزایش هزینه تامین را از عوامل فشار بر موجودی نهاده‌های تولید عنوان کرده است.

از طرف دیگر، قیمت خرید مواد اولیه در مردادماه به ۸۸.۲ رسیده که بالاترین مقدار سه‌ماهه اخیر است. بنابراین، صنایع در حالی به مرز ۵۰ نزدیک شده‌اند که هزینه تامین نهاده‌ها همچنان با سرعت بالایی افزایش پیدا می‌کند.

امید به تولید برگشته، اما انتظارات هنوز شکننده است

یک نکته مهم در خواندن شامخ مردادماه وجود دارد: بهبود خود شاخص صنعت را نباید با خوش‌بینی فزاینده فعالان نسبت به ماه آینده یکی دانست.

شاخص انتظارات تولید در ماه آینده در مردادماه به ۴۸.۹ رسید؛ در حالی که این رقم در تیرماه ۵۲ بود. گزارش اتاق ایران نیز به صراحت از بازگشت بدبینی فعالان صنعتی نسبت به آینده سخن گفته و این شاخص را پایین‌ترین سطح چهارماهه پس از جنگ اعلام کرده است. قطعی برق، دشواری تامین مواد اولیه و ابهام نسبت به شرایط اقتصادی و سیاسی از مهم‌ترین ریسک‌های مطرح‌شده از سوی فعالان صنعت بوده‌اند.

بنابراین، تصویر مردادماه ۲ بخش متفاوت دارد: وضعیت فعلی صنعت نسبت به ۱۰ ماه گذشته به شکل محسوسی بهتر شده، اما نگاه بنگاه‌ها به ماه آینده هنوز با احتیاط همراه است. این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ چون اگر افزایش تولید مردادماه با رشد سفارش‌های جدید و فروش همراه نشود و مشکل مواد اولیه نیز ادامه پیدا کند، نزدیک شدن شامخ به ۵۰ ممکن است همچنان یک بهبود مقطعی باقی بماند.

صنعت در یک قدمی مرز ۵۰

شامخ صنعت در مردادماه با عدد ۴۹.۸ نه‌تنها به مرز خنثی نزدیک شده، بلکه در مقایسه با کف حدود ۲۶ واحدی اسفندماه، تصویری کاملا متفاوت از وضعیت فعالیت صنعتی ارائه می‌کند. تولید نیز برای نخستین‌بار پس از یک دوره طولانی از مرز ۵۰ عبور کرده است.

در عین حال، سفارش‌های جدید، فروش، اشتغال و موجودی مواد اولیه هنوز نتوانسته‌اند همراه با تولید حرکت کنند. به همین دلیل، داده مردادماه بیشتر از آنکه خبر از پایان رکود صنعت بدهد، از کاهش شدت رکود و بازگشت فعالیت صنعتی به نزدیکی سطح عادی خبر می‌دهد.

اگر روند صعودی و خوش‌بینانه در ماه‌های آینده با افزایش سفارش‌های جدید، رشد فروش و بهبود دسترسی به نهاده‌های تولید همراه شود، فاصله صنعت با سطح ۵۰ می‌تواند به‌طور پایدار جبران شود. اما فعلا اما عدد ۴۹.۸ را باید یک نقطه مهم در مسیر بازگشت صنعت از یکی از ضعیف‌ترین مقاطع سال گذشته دانست، نه پایان این مسیر.