افزایش نرخ بهره در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای | آتش‌بس ترامپ و وارش دوام می‌آورد؟

اقتصاد جهان؛ دونالد ترامپ سال گذشته را با مطالبه کاهش نرخ بهره از فدرال‌رزرو گذراند، اما اکنون سرمایه‌گذاران انتظار دارند کوین وارش، رئیس منتخب او این هفته مسیر را معکوس کرده و افزایش نرخ‌ها را آغاز کند.

دلایل افزایش نرخ بهره نشان می‌دهد چشم‌انداز اقتصادی از زمان آغاز ریاست وارش در ماه مه چقدر تغییر کرده است. جنگ با ایران طولانی‌تر از انتظار مقام‌ها و سرمایه‌گذاران شده و در هفته‌های اخیر قیمت انرژی را بالا برده است. تعرفه‌های جدید نیز اجرایی شده‌اند و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، زنجیره تأمین برق و تجهیزات فناوری را تحت فشار گذاشته است؛ به‌گونه‌ای که تقاضا سریع‌تر از ظرفیت اقتصاد برای پاسخ‌گویی به آن افزایش می‌یابد.

این وضعیت، وارش را در برابر همان رویارویی قرار داده که ترامپ امیدوار بود با انتخاب رئیس جدید از آن دور بماند. رئیس‌جمهور آمریکا ماه‌هاست می‌گوید به وارش برای گرفتن تصمیم درست اعتماد دارد؛ موضعی که تاکنون او را از برخورد‌هایی که جروم پاول، رئیس پیشین فدرال‌رزرو تجربه کرد، مصون نگه داشته است. افزایش نرخ بهره پیش از انتخابات، دوام این اعتماد را مشخص خواهد کرد.

از درخواست کاهش نرخ تا هشدار درباره تورم

وارش یک سال پیش در مصاحبه‌های تلویزیونی از فدرال‌رزرو به‌دلیل کندی در کاهش نرخ بهره انتقاد می‌کرد. مقام‌های بانک مرکزی سرانجام در اواخر همان سال سه بار نرخ‌ها را کاهش دادند تا در برابر احتمال افت بازار کار اقدام احتیاطی انجام دهند.

وارش گفته است دیدگاه‌هایش با شرایط اقتصادی تغییر می‌کند، نه با سیاست. او در ژوئیه ۲۰۲۵ در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط درخواست کاهش نرخ با احتمال انتخابش از سوی ترامپ به دوره‌هایی اشاره کرد که زودتر از فدرال‌رزرو ضرورت اقدام را تشخیص داده بود. او در گفت‌و‌گو با CNBC تأکید کرد زمان تغییر موضع با تغییر شرایط فرا می‌رسد و ارتباطی با رئیس‌جمهور ندارد.

کاهش نرخ بهره در سال‌های گذشته هم‌زمان با طولانی‌ترین کارزار علنی علیه فدرال‌رزرو در چند دهه اخیر بود. ترامپ ماه‌ها به پاول حمله کرد و او را به پیگرد قضایی به اتهام تقلب تهدید کرد. او همچنین استیون میران، از مشاوران ارشد اقتصادی خود، را به هیئت‌مدیره فدرال‌رزرو فرستاد؛ میران در هر شش نشستی که حضور داشت، با تصمیم اکثریت مخالفت کرد و خواهان سیاست پولی آسان‌تر شد.

تلاش ترامپ برای برکناری لیزا کوک نیز نخستین اقدام یک رئیس‌جمهور برای اخراج عضو هیئت‌مدیره فدرال‌رزرو بود. کوک پس از مداخله دیوان عالی کرسی خود را حفظ کرد و پرونده همچنان در جریان است.

دولت و متحدانش در این مدت اصرار داشتند مشکل تورم حل شده و بانک مرکزی برای کاهش‌ندادن نرخ‌ها بهانه می‌آورد. بااین‌حال، به نوشته وال‌استریت ژورنال، تورم بیش از یک سال است که پیشرفتی به سمت هدف ۲ درصدی نداشته است.

ترامپ یک هفته پیش از انتخاب وارش، نگرانی خود را درباره تغییر رفتار نامزد‌ها پس از رسیدن به مقام آشکار کرده بود. او گفت افراد پیش از انتخاب، حرف‌های مطلوب رئیس‌جمهور را می‌زنند، اما پس از گرفتن شغل مطابق نظر خود عمل می‌کنند؛ رفتاری که ترامپ آن را نوعی بی‌وفایی توصیف کرد، هرچند پذیرفت باید کاری را انجام دهند که درست می‌دانند.

وارش درباره فشار‌های کنونی چیز زیادی نگفته است. افرادی که با او گفت‌و‌گو کرده‌اند می‌گویند او معتقد است فدرال‌رزرو در دوره پاول با برخی اظهارات تنش‌زا، از جمله توضیح علنی درباره اثر تعرفه‌ها بر قیمت‌ها یا دفاع عمومی از استقلال بانک مرکزی، شرایط را بدتر کرد. رویکرد وارش، کمتر سخن‌گفتن برای پرهیز از تحریک کاخ سفید بوده است.

اما اظهارات اقتصادی او، گزینه‌های سیاستی‌اش را محدود کرده است. کنفرانس خبری ژوئن سرمایه‌گذاران را منتظر واکنشی قوی‌تر به تورم گذاشت، درحالی‌که وارش در ژوئیه نرخ‌ها را ثابت نگه داشت؛ بدون آنکه توضیح دهد این تصمیم چگونه تورم را پایین می‌آورد. هنگام سخن‌گفتن او، بازده اوراق بلندمدت افزایش یافت؛ نشانه‌ای از تردید سرمایه‌گذاران درباره تبدیل هشدار‌ها به اقدام.

وارش در سخنرانی جکسون هول گفت: شواهد اندکی می‌بیند که شرایط استقراض، اقتصاد را محدود کرده باشد. او همچنین اعلام کرد آمار‌های بهتر تورم در تابستان هنوز او را به بهبود روند زیربنایی قانع نکرده است. از نگاه وال‌استریت ژورنال، تثبیت دوباره نرخ می‌تواند او را به رئیسی تبدیل کند که هشدارهایش را می‌توان بی‌هزینه نادیده گرفت.

گزارش تورم جمعه نیز فضای عقب‌نشینی را محدودتر کرد. یکی از شاخص‌های مهم قیمت مصرف‌کننده در اوت بیش از انتظار افزایش یافت و به دو ماه بهبود پایان داد. سرمایه‌گذاران احتمال افزایش نرخ در این هفته را به حدود ۹۰ درصد رساندند؛ آن هم در دوره سکوت پیش از نشست که مقام‌های فدرال‌رزرو امکان مقابله عمومی با این انتظار را نداشتند.

استقلال فدرال‌رزرو یا پرهیز از درگیری با ترامپ؟

در نشست ژوئیه، سه رئیس بانک منطقه‌ای با تثبیت نرخ مخالفت کردند و افزایش را ترجیح دادند. کاخ سفید ماه‌ها حرکت فدرال‌رزرو به سمت افزایش نرخ را به اطرافیان وارش نسبت داده است؛ با این برداشت که او با ترامپ موافق است، اما در کمیته‌ای مخالف گرفتار شده است.

این توضیح اکنون دشوارتر شده، زیرا دو مقام بانفوذ فدرال‌رزرو در آستانه نشست، امکان تثبیت نرخ را باز نگه داشته‌اند. اگر وارش همکارانش را به سمت افزایش هدایت کند، دیگر به‌آسانی نمی‌توان گفت برخلاف میل خود به این مسیر کشانده شده است.

کوین هست، مدیر شورای اقتصاد ملی کاخ سفید، روز یکشنبه گفت تورم در حال بهبود است و فدرال‌رزرو نیازی به افزایش نرخ ندارد. او تأکید کرد ترامپ صددرصد به استقلال وارش احترام می‌گذارد و از هر تصمیم بانک مرکزی حمایت خواهد کرد. بااین‌حال، پذیرفت رئیس‌جمهور از افزایش نرخ چندان خوشحال نخواهد شد و هشدار داد تغییر نرخ نزدیک انتخابات می‌تواند اعتبار غیرسیاسی فدرال‌رزرو را به خطر بیندازد.

وال‌استریت ژورنال به سوی دیگر این استدلال نیز اشاره می‌کند: در شرایطی که کاخ سفید کاهش نرخ را می‌خواهد، تثبیت برخلاف انتظار گسترده بازار می‌تواند ظن همراهی وارش با رئیس‌جمهور را تقویت کند.

استقلال تصمیم‌های فدرال‌رزرو برای دور نگه‌داشتن فشار‌های سیاسی کوتاه‌مدت از سیاست پولی طراحی شده است؛ زیرا مقام‌های منتخب معمولاً نرخ‌هایی پایین‌تر از آنچه شرایط اقتصادی اقتضا می‌کند ترجیح می‌دهند. تغییر نرخ نزدیک انتخابات نیز بی‌سابقه نیست؛ بانک مرکزی در سال ۱۹۸۸ پیش از یک گردهمایی حزبی و پیش از انتخابات سال‌های ۱۹۹۴، ۲۰۰۴، ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ نرخ‌ها را افزایش داده بود.

داگلاس هولتز-ایکین، اقتصاددان جمهوری‌خواه و رئیس پیشین دفتر بودجه کنگره، پیش از نشست ژوئیه معتقد بود وارش نیازی ندارد با افزایش نرخ پیش از انتخابات خطر درگیری با کاخ سفید را بپذیرد. اکنون به باور او، سخنان وارش، شوک انرژی و رونق هوش مصنوعی، رئیس بانک مرکزی را ناچار به اقدام کرده‌اند.

او دو احتمال را مطرح می‌کند: ترامپ وارش را سرزنش کند و رئیس بانک مرکزی حملات را تحمل کند، یا رئیس‌جمهور بدون رویارویی از موضوع عبور کند. هولتز-ایکین معتقد است ترامپ ممکن است موضوع را عوض کند، زیرا نمی‌خواهد بپذیرد در انتخاب خود اشتباه کرده است.

وارش در مقابل، بار‌ها بر بی‌تأثیربودن ملاحظات سیاسی تأکید کرده و تابستان امسال به قانون‌گذاران گفته است فردی مستقل برای انجام کاری مستقل انتخاب شده و قصد دارد همان کار را انجام دهد.

بااین‌حال، برخی طرفداران سیاست سخت‌گیرانه نیز زمان کنونی را برای افزایش مناسب نمی‌دانند. مایکل استرین، اقتصاددان محافظه‌کار مؤسسه امریکن اینترپرایز، می‌گوید در ژوئیه به افزایش نرخ رأی می‌داد، اما اگر دلایل آن زمان کافی نبود، از آن هنگام تاکنون نیز تغییرات کافی برای توجیه اقدام چند هفته پیش از انتخابات رخ نداده است.

نگرانی او واکنشی از سوی ترامپ است که به اجماع سیاسی حامی استقلال فدرال‌رزرو از دهه ۱۹۹۰ تاکنون آسیب بزند. به باور استرین، سرمایه‌گذاران پیامد یک تثبیت دیگر را سریع‌تر پشت سر می‌گذارند تا بانک مرکزی پیامد‌های درگیری با ترامپ را.

استدلال مخالف این است که دلایل دست‌نگه‌داشتن در تمام طول سال ضعیف‌تر شده‌اند و افزایش دوباره قیمت انرژی، عوامل کاهش سریع و خودبه‌خودی تورم را محدود کرده است. ریچارد کلاریدا، نایب‌رئیس پیشین فدرال‌رزرو از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲، نیز معتقد است تقویم سیاسی در تصمیم این نشست نقشی نخواهد داشت.