رایزنی تا نیمهشب؛ مذاکرات پیشرفت کرد یا جنگ نزدیک است؟
تبادل مستمر پیامها بین تهران و واشنگتن از طریق میانجیها به خصوص پاکستان همچنان ادامه دارد اما روشن نیست مذاکرات در مسیر رسیدن به توافق قرار دارد یا اختلافنظرها هنوز عمیقتر از آن است که نقطه اشتراکی به دست آید.
اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: مذاکره تا نیمهشب، سیگنالهای وارونه، تلاش برای توافق موقت و اختلافنظرهای عمیق؛ اینها خلاصهای از اخبار دو روز گذشته است. یک برداشت، نزدیکبودن توافق اولیه است و برداشت دیگر، آخرین تلاشهای برای جلوگیری از شروع دوباره جنگ. تنها گزارهای که میتوان با قطعیت مطرح کرد این است که نه ایران و نه آمریکا جنگ دوباره را نمیخواهند.
با این حال، نخواستن جنگ باید با توافقی رسمیت یابد تا سرانجام این تقابل طولانی، دستکم به شکل موقت خاتمه یابد.
میانجیگری پاکستان با کمک قطر
تلاشها برای رسیدن به توافقی برای پایان جنگ و چارچوبی برای مذاکرات بر سر اختلافنظرهای اساسی دو طرف همچنان ادامه دارد. سیدمحسن نقوی وزیر کشور پاکستان برای دومین بار در ده روز گذشته راهی تهران شد و سپس فرمانده ارتش پاکستان که بانفوذترین فرد این کشور محسوب میشود به تهران رسید. گفته شد که عاصم منیر تا نیمه شب با عباس عراقچی مشغول رایزنی بوده است تا دیدگاههای تهران و واشنگتن را به یکدیگر نزدیک کند. منیر نیز پس از آنکه با رییس دولت چهاردهم و رییس مجلس دیدار کرد، روز شنبه تهران را ترک کرد. در حالی که برخی پیشبینی کرده بودند او برای نهاییکردن توافق اولیه به ایران سفر کرده است.
این بار، هیاتی از قطر نیز به ایران آمد تا بازوی کمکی پاکستانیها در میانجیگری باشد. هرچند پیشبینی میشد این هیات نیز دستکم تا یکشنبه در تهران بماند، اما جمعه شب با دستوری فوری به دوحه برگشت.
به نظر میرسد این سفرهای بیدستاورد، بیش از آنکه نشانی از نزدیکبودن توافق داشته باشد، حاکی از آخرین تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از جنگ دارد.
مذاکرات پیشرفت دارد؟
به گزارش اقتصادآنلاین، اینکه مذاکرات در چند روز گذشته پیشرفت داشته یا نه، پرسشی است که هیچ پاسخ سرراستی ندارد. از یک سو برخی مقامات کاخ سفید از جمله مارکو روبیو وزیر خارجه از پیشرفت در مذاکرات سخن میگویند. اما نکته اینجاست که این پیشرفت، در رسیدن به توافق موقت است. توافقی احتمالا ۹ بندی که بر مبنای آن جنگ خاتمه مییابد، محاصره دریایی ایران لغو میشود، کشتیرانی در تنگه هرمز به حالت عادی بازمی گردد، تحریمها و داراییهای مسدودشده ایران به شکل مرحلهای آزاد میشوند و مذاکراتی جامع بر سر چگونگی اجرای این مواد و برنامه هستهای ایران برگزار میشود.
البته اینها همه گمانهزنیهای رسانهها به نقل از منابع آگاه است و هیچیک رسمی نیست.
اسماعیل بقائی نیز پیش از این گفته بود «نمیتوان گفت ایران و آمریکا به توافق نزدیک هستند»؛ مُهر تکذیبی بر گزارشهایی که توافق را نزدیک میدانستند. او به این نکته هم اشاره کرده بود«اختلافات میان ایران و ایالات متحده آنقدر عمیق و فراوان است که نمیتوان با اطمینان گفت پس از چند سفر یا چند هفته مذاکره به راهحلی خواهیم رسید».
سیگنالهای وارونه منابع آگاه
همزمان با این گمانهزنیها درباره احتمال توافق موقت، «سیبیاس نیوز» از آمادگی آمریکا برای حمله دوباره به ایران خبر داده است. از شب گذشته تاکنون نیز اخباری مخابره شد مبنی بر اینکه دونالد ترامپ، تعطیلات آخر هفته و شرکت در مراسم ازدواج پسرش دونالد جونیور ترامپ را لغو کرد و در کاخ سفید با تیم امنیتی و مشاوران نزدیکش جلسه برگزار کرده است. احتمالا در این جلسه گزینههای مختلف از جمله سناریوهای احتمالی در صورت شکست مذاکرات روی میز رییسجمهور آمریکا گذاشته شده است.
با این حال، آکسیوس گزارش داده ترامپ هنوز هیچ تصمیمی برای شروع دوباره جنگ نگرفته و حتی در نقطه مقابل، برخی گفتند او تصمیم گرفته زمان بیشتری به مذاکرات بدهد. مشخص نیست هدف این سیگنالهای وارونه چیست و منابع آگاه چطور اظهارات تا این حد متناقضی مطرح میکنند.
موافقان و مخالفان جنگ
به نظر میرسد تا اینجا، کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس به جز امارات خواستار پایاندادن به جنگ بودهاند. البته برخی گزارشها مدعی هستند که امارات نیز در زمره کشورهای مخالف جنگ قرار دارد. اما این مخالفتها میتواند به دلیل موسم حج نیز باشد؛ تاجایی که برخی گمانهزنیها حکایت از آن داشت که ترامپ حمله به ایران را تا پایان موسم حج به تعویق انداخته است.
در این میان، اسرائیل مخالف سرسخت توافق ایران و آمریکا است. تاجایی که براساس برخی گزارشها، بین دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در این زمینه تنشهایی گزارش شده است. اسرائیل توافق موقت را برخلاف امنیت خود ارزیابی میکند و به هیچ وجه تمایل ندارد فرصت پیشآمده برای حمله به جمهوری اسلامی ایران و حزبالله لبنان را از دست بدهد.
محورهای اختلافی ایران و آمریکا
تنگه هرمز یکی از کلیدیترین محورهای اختلافی ایران و آمریکا در مذاکرات است. ایران تصور میکند بازگشایی تنگه هرمز مهمترین اهرم مذاکراتی را از بین میبرد، اما آمریکا خواستار بازگشایی بدون عوارض این آبراه حیاتی شده است.
نکته دیگر حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد است که هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی ایران اصرار به حفظ آن در خاک کشور دارند و پیشنهاد رقیقسازی آن را مطرح کردند. اما ترامپ بارها خواسته آمریکا باید به این میزان اورانیوم دست پیدا کند. همچنین تعلیق غنیسازی نیز از جمله محورهای مذاکرات است که بر سر آن اختلاف نظر جدی وجود دارد.
با این حال، این اختلافنظرها به جز تنگه هرمز در مرحله توافق موقت اولیه مورد بحث نخواهند بود. به نظر میرسد برای توافق اولیه صرفا بحث تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی و سپس آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران محل مناقشه باشد. اگر دو طرف بر سر این موارد به توافق برسند، زمینه برای توقف جنگ و مذاکرات جامع پیشرو فراهم میشود.
اما اگر توافق موقت نیز به دست نیاید، بر اساس ابراز نظر کارشناسان، افزایش تنشهای نظامی دور از انتظار نیست؛ چراکه در آن صورت آمریکا باید جنگ ایران را بدون رسیدن به اهداف اعلامشده پایان بدهد و این به منزله شکست برای ترامپ خواهد بود. احتمالا در چنین وضعیتی، آمریکا دست به عملیاتی سریع و همهجانبه علیه زیرساختهای ایران خواهد زد و سپس ترامپ به شکل یکطرفه اعلام پیروزی میکند. البته تا این مرحله هنوز زمان باقی است و با توجه به تلاشهای منطقهای با میانجیگری پاکستان، ممکن است توافقی موقت، مذاکرات ایران و آمریکا را فعلا از بنبست خارج کند.