۴۰۰ هزار متقاضی بیمه بیکاری؛ راه گریز از چرخه خطرناک اقتصاد ایران

به گزارش اقتصادآنلاین، اگر فکر می‌کنید نرخ بیکاری ۷.۸ درصدی پاییز ۱۴۰۴ یعنی اوضاع بازار کار هنوز بحرانی نشده، احتمالا بخش خطرناک ماجرا را ندیده‌اید.

پشت این عدد ظاهرا آرام، موجی از بیکارشدن نیروی کار در حال شکل‌گیری است که می‌تواند اقتصاد ایران را در بهار و تابستان ۱۴۰۵ با یکی از سنگین‌ترین شوک‌های بیکاری تاریخ معاصر مواجه کند.

۴۰۰ هزار نفر بیکار

جدیدترین آمار‌های بازار کار نشان می‌دهد نرخ بیکاری در پاییز ۱۴۰۴ به ۷.۸ درصد رسیده؛ رقمی که در نگاه اول نه‌تنها فاجعه‌بار به نظر نمی‌رسد بلکه حتی از برخی دوره‌های گذشته نیز پایین‌تر است. اما داده‌ها و اظهارات رسمی نشان می‌دهد بحران اصلی هنوز وارد آمار نشده است.

اظهارات اخیر «مالک حسینی» معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، زنگ خطر جدی برای اقتصاد ایران به شمار می‌رود. به گفته او، علاوه بر ۱۴۳ هزار نفری که پیش‌تر بیمه بیکاری دریافت می‌کردند، پس از جنگ حدود ۲۱۰ هزار نفر دیگر نیز به جمع متقاضیان بیمه بیکاری اضافه شده‌اند.

لازم به ذکر است که شخص معاون وزیر معتقد بود بسیاری از افراد تعدیل‌شده‌ی پساجنگ، هنوز اسامی خود را به لیست بیمه‌بگیران اضافه نکرده که با طولانی شدن انجماد اقتصادی کشور، متقضاییان بیمه‌ی بیکاری از ۴۰۰ هزار نفر نیز عبور خواهد کرد.

چرخه‌ی معیوبی که از خود تغذیه می‌کند

وقتی رشد اقتصادی کاهش پیدا می‌کند، بنگاه‌ها با افت فروش و کاهش نقدینگی مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی اولین واکنش بسیاری از شرکت‌ها، کاهش هزینه‌هاست؛ و در اقتصاد ایران، ساده‌ترین راه کاهش هزینه برای بسیاری از بنگاه‌ها، تعدیل نیروی انسانی است. به همین دلیل است که معمولا چند ماه پس از افت رشد اقتصادی، نرخ بیکاری جهش می‌کند.

اما تبعات افزایش بیکاری فقط به از دست رفتن شغل محدود نمی‌شود. بیکار شدن صد‌ها هزار نفر به معنای کاهش مستقیم قدرت خرید خانوارهاست. خانواده‌ای که درآمد خود را از دست می‌دهد، مصرفش را کاهش می‌دهد؛ خرید کالا‌های بادوام، مسکن، خودرو، سفر و حتی برخی هزینه‌های ضروری کمتر می‌شود. همین افت مصرف، دوباره فروش بنگاه‌ها را کاهش می‌دهد و رکود را عمیق‌تر می‌کند. در واقع اقتصاد وارد یک چرخه معیوب می‌شود؛ چرخه‌ای که در آن رکود باعث بیکاری و بیکاری باعث رکود بیشتر می‌شود.

حتی دولت هم زیان می‌بیند، جهش نرخ بیکاری فشار سنگینی بر منابع مالی دولت وارد می‌کند. افزایش تعداد متقاضیان بیمه بیکاری، کاهش درآمد‌های مالیاتی، رشد هزینه‌های حمایتی و همزمان افت فعالیت‌های اقتصادی، کسری بودجه دولت را تشدید می‌کند. تجربه نشان داده دولت‌ها در چنین شرایطی معمولا یا به استقراض و چاپ پول روی می‌آورند یا هزینه‌های عمرانی را کاهش می‌دهند؛ هر دو مسیر نیز در نهایت یا به تورم بیشتر منجر می‌شود یا رکود را عمیق‌تر می‌کند.

نرخ بیکاری دو رقمی می‌شود؟

برای پاسخ دادن به این سوال مجددا به آمار ارائه شده‌ی معاون وزیر کار برمی‌گردیم. طبق آمار وی، قریب به ۶۰ درصد به بیکاران کشور اضافه شدند. حتی اگر نسبت یک به یک را برای بیکاران و نرخ بیکاری درنظر بگیریم، نرخ بیکاری ۱۹ درصدی برای فصل بهار یا تابستان، دور از ذهن نیست.

نشانه احتمال ورود اقتصاد ایران به مرحله‌ای از «رکود تورمی عمیق» است؛ وضعیتی که در آن همزمان رشد اقتصادی افت می‌کند، اشتغال کاهش می‌یابد و فشار معیشتی بر خانوار‌ها افزایش پیدا می‌کند.

به همین دلیل بسیاری از اقتصاددانان معتقدند آنچه امروز در آمار‌های رسمی دیده می‌شود، هنوز تمام ابعاد بحران بازار کار را منعکس نمی‌کند و اثر اصلی شوک‌های اخیر احتمالا با یک وقفه زمانی، در سال ۱۴۰۵ خود را نشان خواهد داد.