باید به داد کسب‌وکارها برسیم؛ بسته حمایتی دولت در بحران و شرایط جنگی

به گزارش اقتصادآنلاین، هادی محضرنیا، سرپرست مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسب‌وکار، در همایش «کسب‌وکار در بحران» که به همت گروه رسانه‌ای اقتصادآنلاین و سازمان ملی کارآفرینی برگزار شد، با اشاره به برخی اظهارنظر‌ها درباره نوع حمایت دولت از کسب‌وکار‌ها گفت: پیش از من دوستی صحبت می‌کرد و مجموعه‌ای از مطالب را کنار هم گذاشته بود که واقعاً برای من قابل فهم نبود؛ می‌گفت دولت مالیات نگیرد، بیمه و تأمین اجتماعی نگیرد، پول چاپ نکند و در عین حال از همه چیز هم حمایت کند. واقعاً نفهمیدم چنین مدلی چطور قرار است کار کند.

او ادامه داد: بحث من این است که نه می‌توانیم ماجرا را از این سرِ طیف ببینیم که دولت کاملاً کنار بکشد و بی‌خیال باشد، و نه از آن طرف تصور کنیم دولت مثل یک پدر پولدار با جیب پر و یک چوب جادویی می‌تواند همه مسائل را حل کند. ما با واقعیت‌ها و محدودیت‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنیم و باید این را بپذیریم.

محضرنیا تصریح کرد: آنچه من امروز ارائه می‌کنم درباره این است که اساساً دولت در مواجهه با این بحران چه رویکردی دارد و می‌خواهد چه کار کند. کمی با هم همراه شویم ببینیم واقعاً حرف‌هایی که می‌زنم غیرواقعی و غیرمنطقی است یا نه، و اینکه آیا کاری که می‌شود انجام داد همین چیزی است که توضیح می‌دهم.

وی با بیان اینکه دولت در طراحی بسته‌های حمایتی به تجارب بین‌المللی توجه کرده است، اظهار کرد: ما یک رویکرد کلان برای بسته‌های حمایتی کسب‌وکار‌ها داریم که هم مبتنی بر تجربیات گذشته خودمان است و هم بر تجربه کشور‌ها در سال‌های اخیر. تلاش کرده‌ایم ببینیم حمایت‌ها در چه دسته‌بندی‌ها و چه انواعی قابل تعریف است و بعد برای آن برنامه‌ریزی عملیاتی داشته باشیم.

سرپرست مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسب‌وکار با اشاره به اهمیت سرعت عمل در حمایت‌ها خاطرنشان کرد: کاملاً واقفیم که سرعت مهم است و حتی در برخی موارد حاضر هستیم دقت را فدای سرعت کنیم؛ چون باید در سریع‌ترین زمان ممکن به داد کسب‌وکار‌ها برسیم. هر روز و هر ساعتی که تأخیر کنیم، جبرانش می‌تواند بسیار سخت باشد.

او تأکید کرد: با ساختار‌های بروکراتیک فعلی، با این حجم از کاغذبازی و کندی، به هیچ وجه نمی‌توان یک بحران از این جنس را مدیریت و حل کرد. حتماً نیازمند یک ساختار عملیاتی چابک هستیم. همچنین ناچاریم اولویت‌بندی کنیم؛ ما نمی‌توانیم هم‌زمان و در یک لحظه با یک سرعت، همه مسائل را حل کنیم.

محضرنیا با اشاره به ادبیات دولت در این حوزه گفت: ما در دولت از ادبیات «بسته‌های حمایتی» برای کسب‌وکار‌ها استفاده می‌کنیم، نه صرفاً «بسته‌های جبرانی». بسته جبرانی یعنی فرض کرده‌ایم وضعیت قبلی بهترین حالت ممکن بوده و حالا باید همه چیز به همان نقطه برگردد. اما بسته حمایتی در دل خود رویکرد بهبود و بهسازی دارد؛ یعنی فقط جبران گذشته نیست، به ارتقای وضعیت هم فکر می‌کند.

وی افزود: در طراحی بسته‌های حمایتی حتماً به این نکته توجه می‌کنیم که «پوست در بازی» وجود داشته باشد؛ یعنی همه کسب‌وکار‌ها در یک سطح دیده نشوند. برخی صنایع و کسب‌وکار‌ها قبل از بحران هم دچار مشکلات جدی اقتصادی و مدیریتی بوده‌اند؛ باید مراقب باشیم در شرایط بحران، اینها خودشان را به جای کسب‌وکار‌های مفید، سودده و باکیفیت جا نزنند و از منابع حمایتی سوءاستفاده نکنند.

محضرنیا با اشاره به ترکیب روش‌های حمایتی گفت: باید از روش‌های متنوع استفاده کنیم و حمایت‌ها را ترکیبی ببینیم. از نظر ما بسته حمایتی نباید فقط به شکل «صندوق جبران خسارت» تعریف شود؛ دلایل مختلفی برای این موضوع وجود دارد که به‌دلیل محدودیت زمان، فقط روی اسلاید‌ها نشان می‌دهم و عبور می‌کنم.

او در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به انتقاد‌ها از رویکرد دولت اضافه کرد: بار‌ها گفته شده که «ما می‌دانیم مسئله چیست و مشکلات کجاست»، اما تصور نشود راه‌حل‌ها ساده‌اند. ما واقعاً در حال تلاشیم. من می‌توانستم به این جلسه نیایم، اما آمدم تا گزارش دهم که داریم چه کار می‌کنیم. اجازه بدهید گزارش خودم را ارائه کنم، بعد نقد کنید و بگویید راه‌حل اشتباه است یا به نتیجه نمی‌رسد.

وی تأکید کرد: من خودم دارم اصرار می‌کنم که اقدامات باید سریع انجام شود و نیازمند یک رویکرد چابک هستیم. خواهش من این است که اجازه بدهید حرفم را کامل بزنم، بعد روش پیشنهادی را نقد کنید.

محضرنیا در تشریح نحوه دسته‌بندی آسیب‌ها به کسب‌وکار‌ها بیان کرد: از همان هفته اول مواجهه با این بحران، بررسی وضعیت را شروع کردیم. به این نتیجه رسیدیم که می‌توان آسیب‌های کسب‌وکار‌ها را در چند دسته اصلی تقسیم کرد: یک دسته کسانی که خسارت مستقیم و فیزیکی دیده‌اند که ما اسمش را گذاشتیم «شوک موجودی سرمایه». دسته دوم آنهایی هستند که زنجیره تولیدشان دچار مشکل شده؛ مواد اولیه به آنها نرسیده یا در تأمین مالی زنجیره (فاینانسینگ) به مشکل خورده‌اند.

دسته سوم هم بنگاه‌هایی هستند که با «شوک تقاضا» یا تغییر الگوی مصرف مواجه شده‌اند.

او ادامه داد: این تقسیم‌بندی از آن جهت مهم است که اگر قرار است بسته حمایتی تعریف شود و به داد کسب‌وکار‌ها برسیم، ابتدا باید آنها را بشناسیم و بتوانیم دسته‌بندی دقیق‌تری از وضعیت‌شان ارائه کنیم.

سرپرست مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسب‌وکار با اشاره به محدودیت منابع گفت: در دولت ناچاریم در حمایت از بنگاه‌های خسارت‌دیده اولویت‌بندی کنیم. به‌دلیل محدودیت زمان و منابع، اگر می‌خواهیم به‌طور مؤثر کمک کنیم، باید تکلیف اولویت‌ها روشن باشد.

او توضیح داد: اولویت‌بندی‌ای که الان در حال کار روی آن هستیم، به این صورت است که در اولویت اول سراغ صنایع بزرگ خسارت‌دیده می‌رویم. ممکن است برخی از زاویه دید دیگری این اولویت‌بندی را نپسندند که قابل فهم است، اما باید بنشینیم و درباره‌اش گفت‌و‌گو و نقد کنیم. من فقط توضیح می‌دهم که این اولویت‌بندی چگونه انجام شده و چرا.

محضرنیا خاطرنشان کرد: صنایع بزرگ خسارت‌دیده، عدم‌النفع بسیار بالایی دارند و اگر بازسازی نشوند، آثارشان مستقیماً بر اشتغال، زنجیره ارزش و زنجیره تولید خواهد بود. بسیاری از کسب‌وکار‌های دیگر به این صنایع بزرگ وابسته‌اند. اگر یک صنعت فولاد یا پتروشیمی از مدار خارج شود، فقط یک کارخانه از دست نمی‌رود؛ زنجیره‌ای از کسب‌وکار‌ها تحت‌الشعاع قرار می‌گیرند. به همین دلیل اینها در اولویت اول قرار می‌گیرند.

وی افزود: پس از آن، سایر بنگاه‌های خسارت‌دیده‌ای قرار دارند که دچار خسارت کلی شده‌اند، بعد بنگاه‌هایی که خسارت جزئی دیده‌اند و در نهایت کسب‌وکار‌هایی که آسیب غیرمستقیم داشته‌اند.

محضرنیا با اشاره به ضرورت طراحی ساختار حکمرانی متناسب با بحران گفت: روی ساختار حکمرانی این موضوع فکر کرده‌ایم و به این جمع‌بندی رسیده‌ایم که باید ساختاری چابک باشد. وارد جزئیاتش نمی‌شوم، اما نکته مهم این است که پیشنهاد ما تشکیل «صندوق بازسازی» به‌عنوان صندوقی جداگانه و مجزا از حساب‌های جاری دولت و حاکمیت است؛ به دلایل متعددی که دوستان در جریان بخشی از آن هستند.

او درباره منابع این صندوق توضیح داد: ورودی‌های صندوق می‌تواند از محل کمک‌های بودجه‌ای، اعتبارات مالیاتی، اوراق بازسازی، کمک‌های مردمی و حتی منابع غیرنقدی تأمین شود و این منابع بر اساس سیاست‌هایی که در بسته‌های حمایتی تعریف شده، تخصیص پیدا می‌کند.

وی با اشاره به صنایع بزرگ در اولویت گفت: صنایع بزرگ خسارت‌دیده را می‌شناسید؛ بالادست گاز، به‌طور خاص منطقه عسلویه، پتروشیمی و فولاد. چون فکر می‌کنم بخش قابل‌توجهی از مخاطبان این نشست به‌طور مستقیم درگیر این صنایع بزرگ نیستند، وارد جزئیات فنی آن نمی‌شوم؛ فقط تأکید می‌کنم رسیدگی و حمایت از اینها ضروری است.

محضرنیا تأکید کرد: این به آن معنی نیست که دولت قرار است هرچه نقدینگی در اختیار دارد را صرف بنگاه‌های بزرگ کند. اتفاقاً تلاش ما این است که بیشتر از روش‌های غیرنقدی، مشارکتی، فروش دارایی‌ها یا اعطای امتیازات و معافیت‌های خاص مثل تخفیف‌ها و تعویق‌های مالیاتی و بیمه‌ای استفاده کنیم تا این بنگاه‌ها بتوانند خودشان را بازسازی کنند. قرار نیست هرچه منبع نقدی وجود دارد، مستقیم به این بنگاه‌ها تزریق شود.

او با اشاره طنزآمیز به یکی از اسلاید‌ها گفت: در اسلاید‌ها هم که اگر شبیه فیلم‌های اسپایدرمن نگاه کنید، می‌بینید من ننوشته‌ام «درآمد‌های ارزی و نقدی دولت صرفاً صرفِ چک کشیدن برای بنگاه‌های بزرگ شود». بلکه تأکید کرده‌ایم که سراغ روش‌های ترکیبی و غیرنقدی برویم.

محضرنیا در ادامه به انواع بسته‌های حمایتی که دولت در حال طراحی آن است اشاره کرد و گفت: انواع وسایل و ابزار‌هایی که دولت می‌خواهد به‌کار بگیرد در قالب بسته‌های حمایتی مختلف طراحی شده است. یکی از محور‌های اصلی، تسهیلات سرمایه ثابت، هم ارزی و هم ریالی است که روی آن کار می‌کنیم. ابزار‌های دیگری هم در دست طراحی است.

وی درباره حوزه مالیات توضیح داد: بحث «اعتبار مالیاتی» را داریم و همه درباره مالیات صحبت کرده‌اند. ما هم می‌دانیم حتماً باید در حوزه مالیات اتفاقاتی بیفتد که خوشبختانه بخشی از آن همین حالا هم رخ داده است. اعضای اتاق بازرگانی در جریان هستند که در حوزه مالیات – در بخش‌هایی که مستقیماً به ما مربوط می‌شود – اقدامات مثبتی انجام شده است.

او افزود: در حوزه تأمین اجتماعی هم آقای دکتر حیدری قول داده‌اند ان‌شاءالله اتفاقات خوبی رخ دهد. در حوزه تسهیلات تجاری و بازرگانی نیز دولت می‌تواند کار‌های مشخصی انجام دهد. فعالان این بخش می‌دانند تا همین الان مصوبات جدی در زمینه تجارت، بازرگانی، گمرک، واردات و… داشته‌ایم؛ شما مشکلات را بهتر از من می‌دانید.

محضرنیا تصریح کرد: قرار نیست من در اینجا درباره محاصره اقتصادی یا تحریم صحبت کنم.

عرض من این است که در همان حوزه‌هایی که اختیار و امکان عمل داریم، برای ایجاد گشایش در تجارت و بازرگانی اقدام کرده‌ایم و مصوباتی داشته‌ایم. اتاق بازرگانی ایران هم فکر می‌کنم مستندی از مصوبات دولت منتشر کرده و ما نیز در «درگاه ملی مجوزها» بخشی ویژه مصوبات دولت در حمایت از کسب‌وکار‌ها داریم.

وی ادامه داد: بحث تسهیلات سرمایه در گردش هم هست که همین الان در حال پرداخت است. می‌دانیم این تسهیلات کم است، اما تلاش می‌کنیم شرایط را بهتر کنیم. در حوزه تمدید مهلت پرداخت بدهی‌ها و تعهدات هم روی بسته‌هایی کار کرده‌ایم؛ بخشی از آنها اعلام شده و بخش دیگری ان‌شاءالله به‌زودی اعلام خواهد شد.

سرپرست مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسب‌وکار با اشاره به کسب‌وکار‌های خرد و کوچک گفت: من پیش‌تر هم عرض کردم که حاکمیت در حوزه کسب‌وکار‌های خرد و کوچک، مستقیماً قدرت مداخله مالی سنگین ندارد، اما از مسیر دیگری می‌تواند کمک کند. از آنجا که استفاده‌کننده محصولات و خدمات خرد، مردم هستند، ما می‌توانیم «تحریک تقاضا» انجام دهیم.

او توضیح داد: می‌توانیم با هدفمند کردن حمایت‌ها از مردم بخواهیم سفر بروند، خرید کنند، گردش مالی ایجاد کنند؛ همان‌طور که در قالب طرح‌های کالابرگ، مردم کالا‌های اساسی تهیه می‌کنند. طرح‌هایی از این جنس وجود دارد؛ مشابه برخی پلتفرم‌ها و طرح‌هایی که خود شما در این کشور متولی‌اش هستید و جلو می‌برید. ما هم می‌توانیم به این پلتفرم‌ها کمک کنیم. در وزارت اقتصاد نیز طرح‌هایی در همین زمینه در دست اجرا داریم.

محضرنیا در جمع‌بندی سخنان خود گفت: اگر این جدول را با هم مرور کنیم، خلاصه صحبت من این است که در یک سمت، نوع آسیبی که به کسب‌وکار رسیده را داریم و در سمت دیگر، نوع حمایت و ابزاری که برای آن طراحی کرده‌ایم. تمام تلاش ما این است که بین این دو، تطابق منطقی برقرار کنیم تا بتوانیم در این شرایط بحرانی، کمک مؤثر و هدفمند به کسب‌وکار‌ها ارائه دهیم.