دستفرمان جدید مذاکرات ایران و آمریکا؛ آتشبس چگونه رخ داد و گفتوگوها بر سر چیست؟
آتشبسی ناگهانی، جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل به مدت دو هفته متوقف میکند و مذاکرات برای پایان جنگ از روز جمعه در پاکستان آغاز میشود. در حالی که بیموامیدهای بسیاری درباره رسیدن به توافق یا شکستن آتشبس وجود دارد.
اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: آتشیبسی ناگهانی، در آخرین دقایق پیش از ورود جنگ به مرحلهای برگشتناپذیر و چرخشی ترامپی در مواضع؛ این چکیدهای از اخبار بامداد چهارشنبه است. وقتی که همه نگاهها به آسمان بود و باک بنزین ماشینها و باتریهای موبایل پر میشد، اما جمهوری اسلامی ایران و آمریکا از آتشبس و آغاز مذاکرات برای پایاندادن به جنگ خبر دادند.
اسرائیل، به عنوان طرف دیگر جنگ نیز از طریق آمریکا در جریان آتشبس قرار گرفته و ارتش آن اعلام کرده که حملات را به مدت دو هفته به تعلیق در میآورد.
محور این آتشبس که با میانجیگری پاکستان برقرار شده، بازگشایی تنگه هرمز و توقف فوری حملات متقابل است. در ادامه نیز روز جمعه مذاکرات بین هیاتهای ایران و آمریکا در اسلامآباد آغاز میشود. مذاکراتی که بازهای دو هفتهای برای آن در نظر گرفته شده، اما در صورت پیشرفت، قابل تمدید خواهد بود.
پیشنهادات ۱۰ بندی ایران چیست؟
براساس بیانیه شورای عالی امنیت ملی (شعام)، مذاکرات با آمریکا «با بیاعتمادی کامل» آغاز میشود. همچنین تاکید شده که این مذاکرات «ادامه میدان» است و فرآیند آن «زیر نظر رهبرانقلاب و عالیترین سطوح نظام است» که همه باید به آن «اعتماد داشته و از آن حمایت به عمل بیاورند».
طبق همین بیانیه ایران طرحی ۱۰ بندی پیشنهاد داده که مبنای مذاکره قرار خواهد گرفت. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران با انتشار پستی، پذیرش «کلیت پیشنهادات ۱۰ بندی ایران» از سوی رییسجمهوری آمریکا را تایید کرده است.
البته پیشنهاد ۱۵ بندی آمریکا نیز مبنای دیگری برای مذاکرات خواهد بود که رویهمرفته مطالبات دو طرف را نمایندگی میکند.
هرچند عراقچی جزییات بیشتری ارائه نداده، اما بخشی از طرح جمهوری اسلامی ایران طبق بیانیه شعام، «بیرون رفتن نیروهای رزمی امریکا از تمامی پایگاهها و نقاط استقرار در منطقه، ایجاد یک پروتکل عبور و مرور امن در تنگه هرمز به گونهای که تضمین کننده تسلط ایران طبق پروتکل توافق شده باشد، پرداخت کامل خسارت ایران مطابق برآوردها، رفع همه تحریمهای اولیه و ثانویه و قطعنامههای شورای حکام و شورای امنیت، آزاد شدن کلیه اموال و داراییهای بلوکه شده ایران در خارج از کشور و نهایتا تصویب همه این موارد دریک قطعنامه الزام آور شورای امنیت» است.
ادعای ترامپ درباره پیروزی در جنگ و نقش چین
در طرف دیگر، دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا نیز مدعی شده که آمریکا همه اهداف خود را در ایران محقق کرده و در عین حال، پست وزیر خارجه ایران درباره آتشبس را با عنوان «بیانیه رسمی ایران» بازنشر کرد. در حالی که به نظر میرسید بیانیه عراقچی، نسبت به بیانیه شعام، خلاصهتر و البته دارای ادبیاتی نرمتر است. کاخ سفید نیز روایت پیروزی ترامپ را تکرار کرده است.
ترامپ سپس در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه، مدعی نقش چین در ترغیب تهران به آتشبس و مذاکره شد.
از جزییات طرح ۱۵ بندی آمریکا نیز اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما طبق برخی گزارشها، عمده موارد این پیشنهاد شامل محدودیت شدید برنامه هستهای و توقف کامل تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای است.
محدودیت برنامه موشکی از نظر برد و تعداد و باز نگهداشتن تنگه هرمز به عنوان مسیر آزاد دریایی نیز جزئی از این پیشنهادات است. آمریکا احتمالا دیگر خواسته تکرارشده خود یعنی خروج ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی از ایران را هم مطرح کرده است، هرچند ممکن است پیشنهادات دیگری نیز برای این مقدار اورانیوم روی میز قرار گرفته باشد.
اضافهشدن تنگه هرمز به محور مذاکرات
اگر پیشنهادات ایران و آمریکا، چنانچه منتشر شده در اسلامآباد روی میز مذاکره قرار گیرد، مواضع و مطالبات دو طرف تفاوت چندانی با مذاکرات پیش از جنگ نداشته است اما طبیعتا دو طرف با ادبیات و دستفرمان متفاوت وارد مذاکرات خواهند شد. اضافهشدن موضوع تنگه هرمز به مذاکرات میتواند یک محور مهم در فرایند مذاکرات جدید باشد. جایی که هرچند در چارچوب آتشبس دو هفتهای باز شده، اما مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکید دارند که شرایط آن به قبل از جنگ بازنخواهد گشت.
چند ساعت قبل از آتشبس نیز، روسیه و چین قطعنامه پیشنهادی بحرین برای اقدام کشورهای منتفع برای عبور کشتیها از تنگه هرمز را رد کردند.
اکنون پس از آتشبس، حتی برخی گزارشها از دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز از سوی ایران و عمان در طول آتشبس دو هفتهای حکایت دارد. عوارضی که میتواند به عنوان منبع تامین خسارتهای جنگ نیز در نظر گرفته شود. اما وزارت حملونقل عمان در واکنش به چنین اخباری اعلام کرده که «موضع کشور در قبال تنگه هرمز مشخص است و هیچ هزینهای بابت رفت و آمد در این تنگه گرفته نمیشود همانطور که پس از این آتشبس نیز نمیگیریم.»
با این همه، مولفه تنگه هرمز یکی از محورهای تعیینکننده در مذاکرات پیشرو است.
جزییات هیاتهای مذاکرهکننده
براساس گزارش خبرگزاری «ایسنا»، محمدباقر قالیباف سرپرست هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی ایران در پاکستان خواهد بود. در طرف مقابل نیز جیدی ونس، معاون ترامپ و استیو ویتکاف و جرد کوشنر به عنوان نمایندگان ویژه او حضور دارند.
ونس چهرهای است که به عنوان مخالف آغاز جنگ و سپس تداوم جنگی فرسایشی با ایران از او نام برده میشود. ونس گفته که ترامپ از او خواسته با «حسن نیت» مذاکره کند اما همزمان تهدید کرده که آتشبس «شکننده» است و «اگر ایرانیها با حسن نیت عمل نکنند، متوجه خواهند شد که نباید رئیسجمهور ترامپ را دستکم گرفت.»
در مقابل، البته حضور قالیباف هنوز به شکل قطعی تایید نشده و خبرگزاری «تسنیم» تردیدهایی درباره انتخاب قالیباف به عنوان مذاکرهکننده ارشد مطرح کرده است. موضوعی که میتواند نشانهای از وجود برخی اختلافها در این زمینه باشد. با این حال، به دلیل حضور معاون رییسجمهور آمریکا، قطعا شخصی در سطح سیاسی او سرپرستی هیات مذاکرهکننده را به عهده خواهد گرفت.
در این میان این اخبار، رسانه آمریکایی «آکسیوس» نیز در گزارشی مدعی شد که آیتالله خامنهای رهبر انقلاب نقش فعالی در روند مذاکرات داشته است و «بدون موافقت او هیچ توافقی حاصل نمیشد.»
تا اینجا، صحبتی از مذاکره «غیرمستقیم» نیز وجود ندارد و احتمال میرود که مذاکرات ایران و آمریکا، برخلاف قبل به شکل مستقیم در پاکستان برگزار شود.
چه خواهد شد؟
به نظر میرسد آنچه در پشت درهای بسته مذاکرات در اسلامآباد رخ خواهد داد، با مواضع اعلامی در رسانهها تفاوتهایی داشته باشد. چراکه در غیر این صورت، بار دیگر مواضع دو طرف مثل دو خط موازی به یکدیگر نخواهد رسید و توافقی حاصل نمیشود.
اکنون باید دید که جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا سرانجام بعد از جنگی چهلویک روزه به توافقی جامع بر سر اختلافات میرسند یا آتشبس شکننده و ناپایدار خواهد بود.
