نظم لیبرال جهانی در حال فروپاشی است/پیروزی با طرفی است که یکروز بیشتر دوام بیاورد
عباس آخوندی، استاد دانشگاه با اشاره به حمله مشترک آمریکا و اسرائیل در میانه مذاکرات، این اقدام را نشانه فروپاشی نظم لیبرال جهانی و غلبه «صلح بر مبنای زور» دانست. او جنگ را نامتقارن و سخت توصیف کرد. او اما معتقد است پیروزی با طرفی است که بیشتر دوام بیاورد.
به گزارش اقتصادآنلاین،جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران روز شنبه آغاز شد؛ جنگی که ابعاد آن پس از دو روز، در حال گستردهترشدن است.
عباس آخوندی، استاد دانشگاه در گفتوگو با اقتصادآنلاین، حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در میانه مذاکرات را مصداق ورود «عنصر بازیخرابکن» به روند توافق دانست و تأکید کرد هر زمان ایران به توافقی نزدیک میشود، اسرائیل برای برهمزدن معادله وارد میدان میشود. او با اشاره به اظهارات مقامهای ایرانی و عمانی درباره نزدیکشدن مذاکرات به توافق، این حمله را اقدامی سنگین و آغازگر یک جنگ نامتقارن توصیف کرد که نتیجه آن نه با قدرت مطلق نظامی، بلکه با میزان تابآوری و دوام طرفین تعیین میشود.
در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید.
در شرایطی که ایران و آمریکا در میانه مذاکرات بودند، اسرائیل و آمریکا در حملات مشترک به خاک ایران تعرض کردند. این در حالی بود که به گفته وزیر امور خارجه ایران و حتی وزیر امور خارجه عمان، مذاکرات در مرحله ورود به تنظیم عناصر توافق قرار داشت و قرار بود دوشنبه، یعنی پسفردا، در ژنو جلسهای در سطح کارشناسان فنی برگزار شود. اما همچون دوره اول مذاکرات، مجدداً این تعرض صورت گرفت. پرسش اصلی این است که آیا این جنگ فرسایشی خواهد بود یا مقطعی؟ چشمانداز این تقابل چیست؟
روشن است که هر زمان ایران بخواهد با آمریکا و قدرتهای جهانی به توافقی برسد، اسرائیل بهعنوان یک عنصر بازیخرابکن وارد میشود؛ زیرا منافع اسرائیل در این است که ایران نه در منطقه و نه با آمریکا به توافق نرسد. از ابتدای مذاکرات نیز این نگرانی وجود داشت که در مقطعی که مذاکرات به قطعیت برسد، اسرائیل مداخله کند. این بار هم مانند گذشته همین اتفاق رخ داد.
آقای عراقچی و همچنین وزیر خارجه عمان اعلام کردند که مذاکرات بهخوبی پیش میرفت و توافق در دسترس بود. تحلیل شما از این وضعیت چیست؟ روند پیشرو را چگونه میبینید؟
دو بحث وجود دارد؛ یکی خود عملیات و آینده امنیت ما. این عملیات، با توجه به اینکه آمریکا بهعنوان بزرگترین نیروی نظامی جهان مستقیماً وارد آن شد و آغاز آن با پیام رئیسجمهور آمریکا و با همدستی اسرائیل همراه بود، بسیار سنگین بود. ما اکنون با یک جنگ نامتقارن مواجهیم. در چنین جنگی، آنچه نتیجه را تعیین میکند، میزان مقاومت است؛ اینکه کدام طرف بتواند یک روز بیشتر دوام بیاورد. به نظر من این امکان در اختیار ایران است، زیرا ایران در منطقه حضور دارد، بر منطقه تسلط دارد و قدرت نظامی مؤثری برای دفاع از خود دارد.
از منظر افکار عمومی داخلی نیز ایران تمام اقدامات لازم برای جلوگیری از جنگ را انجام داده است. در سطح افکار عمومی جهانی هم، با توجه به اینکه تهدید فوریای که آمریکا مدعی آن بود وجود نداشت، توجیه این اقدام پیشدستانه دشوار است. امروز در رسانههای بینالمللی مانند سیانان، بیبیسی و الجزیره میدیدم که بسیاری از تحلیلگران همین موضوع را مطرح میکنند؛ اینکه اقدام آمریکا از منظر قواعد و مقررات بینالمللی قابل توجیه نیست؛ بنابراین آمریکا بهسختی میتواند افکار عمومی خود و جهان را قانع کند.
در سطح کلانتر، جهان در وضعیت عدمقطعیت قرار دارد. نظم لیبرال جهانی عملاً فروپاشیده و نوعی نظم مبتنی بر زور در حال شکلگیری است. در این رویکرد، توجهی به قواعد بینالمللی نمیشود. این فقط درباره ایران نیست؛ در قبال اتحادیه اروپا، گرینلند، کوبا و ونزوئلا نیز همین نگاه دیده میشود. ترکیب قدرت بیمهار آمریکا با خواستههای رژیم صهیونیستی که اساساً به قواعد بینالمللی پایبند نیست، وضعیتی خطرناک ایجاد کرده است. حتی نخستوزیر اسرائیل از سوی دادگاه بینالمللی دادگستری تحت پیگرد قرار دارد. این وضعیت نهتنها ایران، بلکه کل منطقه و زنجیره ارزش جهانی را تهدید میکند.
به نظر شما این جنگ فرسایشی خواهد شد یا کوتاهمدت؟
آمریکا در منطقه نمیتواند جنگ طولانیمدت زمینی انجام دهد؛ زیرا چنین جنگی نیازمند استقرار نیروی زمینی در داخل کشور ماست که عملاً امکانپذیر نیست؛ بنابراین جنگ نمیتواند فرسایشی به معنای کلاسیک آن باشد، اما به نظر من بسیار کوتاه هم نخواهد بود. ما در ایران قطعاً صدمات زیادی خواهیم دید. با این حال، در جنگ نامتقارن، پیروزی با طرفی است که بیشتر دوام بیاورد و من معتقدم ایران توان ماندگاری بیشتری دارد.
در طول مذاکرات، آیا آمریکا از ابتدا قصد برهمزدن بازی را داشت یا واقعاً به دنبال توافق بود و در میانه راه اسرائیل وارد شد؟
من اطلاعات دقیقی ندارم و نمیتوانم با قطعیت اظهار نظر کنم. اما بر اساس دادههای آشکار، وضعیت تقریباً پنجاه ـ پنجاه بود. کشورهای منطقه از کشیدهشدن جنگ به منطقه نگران بودند و برخلاف سال ۲۰۱۵، این بار به نفع صلح تلاش میکردند، چون صلح منافعشان را تأمین میکرد. آمریکا هم با توجه به شعار «اول آمریکا» و شرایط انتخاباتی، تمایل داشت جنگ بالا نگیرد. اما از سوی دیگر، اسرائیل همواره بهدنبال استفاده از فرصت برای حمله به ایران بود. حتی در طول مذاکرات اخباری منتشر شد که نشان میداد همزمان طراحی عملیات نظامی در جریان بوده است. در مجموع، به نظر میرسد لابی اسرائیل در آمریکا موفق شد ترامپ را به سمت جنگ سوق دهد.
پس از حملات متقابل ایران به برخی پایگاههای آمریکا در منطقه، کشورهایی مانند عربستان، قطر و امارات این اقدام ایران را محکوم کردند. برخی معتقدند این وضعیت ایران را در منطقه منزوی کرده است. تحلیل شما چیست؟
به نظر من این محکومیتها تحت فشار آمریکا و اسرائیل صورت گرفته است. افکار عمومی ملتهای این کشورها بهخوبی میدانند چه کسی آغازگر حمله بوده است. حتی دولتهای منطقه نیز خطر توسعهطلبی اسرائیل را لمس کردهاند؛ بنابراین این مواضع لزوماً بازتاب افکار عمومی نیست.
کشورهای منطقه میدانند اگر آتش به خانه همسایه بیفتد، خودشان هم در امان نخواهند بود. ایران به سرزمین کشوری تجاوز نکرده، بلکه به پایگاه نظامی آمریکا پاسخ متقابل داده است. به نفع کشورهای منطقه است که به فکر امنیت بلندمدت خود باشند. ما به حکم جغرافیا همسایه دائمی یکدیگر هستیم و باید با هم زندگی کنیم. در بلندمدت، نمیتوانند صرفاً به آمریکا تکیه کنند و باید منافع منطقه را در نظر بگیرند.
با توجه به این تحولات، آیا احیای میز مذاکره به مصلحت است؟ آیا دیپلماسی دوباره فعال میشود یا بیاعتمادی مانع آن خواهد شد؟
برای پاسخ به این سؤال زود است. ابتدا باید دید جنگ چگونه و با چه شرایطی پایان مییابد. جنگ سادهای در پیش نداریم و فشار زیادی بر ایران وارد خواهد شد. ما خسارات زیادی خواهیم دید، همانطور که آمریکا و اسرائیل نیز متحمل خسارت خواهند شد. همهچیز به نحوه پایان جنگ بستگی دارد.
در حال حاضر، اولویت باید تمرکز بر دفاع از تمامیت سرزمینی ایران باشد. با وجود همه اختلافات داخلی، اکنون کشور مورد تجاوز قرار گرفته و همه باید پشت نیروهای مسلح بایستیم. برآورد من این است که جنگ سختی در پیش داریم، اما در نهایت این ایران است که در منطقه باقی میماند و آمریکا ناچار به عقبنشینی خواهد شد.
