عرضه تاریخی در ایران، رقم معمولی برای دنیا/ فردا چه اتفاقی در بورس کالا رخ می‌دهد؟

اقتصاد آنلاین، آرمان هنرکار؛ فردا، یک‌شنبه ۱۹ بهمن، عرضه اولیه اوراق سلف موازی استاندارد آهن اسفنجی شرکت توسعه آهن و فولاد گل‌گهر در بورس کالای ایران اجرا می‌شود. ارزش این تامین مالی ۵۰ هزار میلیارد ریال اعلام شده که با دلار ۱۵۸ هزار تومان معادل حدود ۳۲ میلیون دلار است. این رقم از نظر تاریخی برای بازار کالای ایران قابل توجه است، ولی وقتی مقابل عملکرد بورس‌های کالایی پیشرو جهان قرار می‌گیرد، مقیاس آن بسیار کوچک‌تر از بازار‌های بین‌المللی به چشم می‌آید.

عملکرد عمده بورس‌های کالایی جهان

در سطح جهانی، بورس‌های کالایی نه فقط برای تسویه معاملات کالا بلکه به‌عنوان هسته اصلی کشف قیمت، مدیریت ریسک و تامین مالی از طریق مشتقات شناخته می‌شوند. یکی از برجسته‌ترین آنها، بورس کالای شیکاگو است که سالانه حدود ۳ میلیارد قرارداد مشتقه شامل آتی و اختیار معامله را مدیریت می‌کند و ارزش کل این قرارداد‌ها را در حدود هزار تریلیون دلار گزارش کرده‌اند، رقمی که نشان‌دهنده عمق خارق‌العاده بازار مشتقات کالایی و قدرت تامین مالی غیرمستقیم آن است.

در بازار انرژی و کالا‌های وابسته، بورس بین‌قاره‌ای اخیراً رکورد ۹.۱ میلیون قرارداد آتی و آپشن کالا را در یک روز معاملاتی ثبت کرده است، از جمله بیش از ۸.۷ میلیون قرارداد مشتقه انرژی و نزدیک به ۶.۱ میلیون قرارداد نفتی- شاخصی از حجم عظیم فعالیت معامله‌گران جهانی.

در بورس فلزات لندن که یکی از قدیمی‌ترین و عمده‌ترین بازار‌های فلزات صنعتی است، میانگین حجم روزانه معاملات آتی و اختیار کالا‌ها در سال ۲۰۲۵ به حدود ۷۱۷ هزار لات رسید؛ این سطح فعالیت معیاری از نقدینگی واقعی فلزات صنعتی در بازار‌های جهانی است که به‌رغم نوسانات اقتصادی، رشد داشته است.

علاوه بر این، گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهند که ICE در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۴ بیش از ۵۱۷ میلیون قرارداد کالایی و انرژی را تنها در این بخش ثبت کرده، باز هم سطحی بسیار فراتر از اعدادی که در بازار‌های داخلی دیده می‌شود.

چرا این مقایسه اهمیت دارد؟

رقم ۳۲ میلیون دلاری تامین مالی فردا در بورس کالای ایران در مقیاس جهانی عددی کوچک است، حتی وقتی آن را با حجم‌های روزانه یا فصلی در بورس‌های کالایی معتبر مقایسه می‌کنیم. در این بازارها، نه فقط قرارداد‌های آتی و اختیار معامله «به میلیارد‌ها دلار» می‌رسند، بلکه به صورت مکرر برای مدیریت ریسک و تامین مالی بخش‌های مختلف اقتصاد مورد استفاده قرار می‌گیرند.

با این حال، اهمیت عرضه فردا برای ایران در زمینه توسعه ابزار‌های مالی و بلوغ بازار کالایی قابل چشم‌پوشی نیست. این عرضه نشان می‌دهد که بورس کالا در ایران به سمت استفاده عملیاتی از ابزار‌های بدهی استاندارد حرکت می‌کند، رویکردی که اگر با بهبود زیرساخت‌های اطلاعات اعتباری، مشارکت سرمایه‌گذاران نهادی و تنوع ابزار‌های مالی همراه شود، می‌تواند به افزایش مشارکت بخش خصوصی و تامین مالی تولید منجر شود.

در مجموع، عرضه فردا را باید یک نقطه عطف داخلی مهم، اما کوچک از نظر مقیاس جهانی دانست؛ حرکتی که جایگاه بورس کالای ایران را در مسیر توسعه قرار می‌دهد، اما هنوز فاصله قابل توجهی با بازار‌های کالایی جهانی دارد.