پوپولیسم سنگرهای اروپایی را فتح می‌کند

 براساس طرح اصلاح قانون اساسی رنتزی، قرار بود مجلس سنا کوچک‌تر شده و اعضای آن از این پس به‌طور مستقیم از سوی شهروندان منصوب شوند. ساندرو گوزی وزیر امور اتحادیه اروپا- ایتالیا و از متحدان نخست‌وزیر مستعفی، گفته شکست همه‌پرسی باعث شد تا فرصت اصلاح نهادهای اروپایی و نجات اتحادیه اروپا از دست برود.

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از تعادل ، بپه گریلو کمدین سابق و رهبر پوپولیست حزب جنبش پنج ستاره، همراه با لیگا نورد که یک حزب راست با تمایلات خارجی‌ستیزانه است و همچنین حزب «فورسا ایتالیا» به رهبری سیلویو برلوسکنی نتیجه این نظرسنجی را به سود خود رقم زده‌اند. نخست‌وزیر ایتالیا پیش از نظرسنجی اعلام کرده بود که در صورت شکست در این همه‌پرسی از مقام خود کناره‌گیری خواهد کرد. حال پیش‌بینی می‌شود بپه گریلو که همواره به نارضایتی مردم دامن زده و از سرخوردگی آنان سوءاستفاده کرده، از سیاست خروج ایتالیا از اتحادیه ارزی یورو دفاع کند. اگر چنین چیزی روی دهد احتمالا به معنای پایان کار اتحادیه اروپا خواهد بود چراکه ایتالیا سومین کشور بزرگی است که در تامین بودجه این اتحادیه و طرح‌های نجات مالی آن نقش ایفا می‌کند.

گفته شده، در نخستین ساعت پس از شمارش اولیه آرا، ۶۰درصد مردم ایتالیا مخالفت خود را با اصلاح قانون اساسی این کشور اعلام کردند. این درحالی است که ۷۰درصد افراد واجد شرایط در این نظرسنجی شرکت کرده‌اند. ماتئو رنتزی فوریه ۲۰۱۴ با ۴۱سال سن به‌عنوان جوان‌ترین نخست‌وزیر ایتالیا شروع به کار کرد. رویکرد او نسبت به اتحادیه اروپا، رویکردی مثبت بود و با آنگلا مرکل‌ صدراعظم آلمان مناسباتی دوستانه داشت.

 پوپولیسم سنگرها را فتح می‌کند

 پوپولیست‌ها در ایتالیا برای پیروزی تقریبا همان مسیر دونالد ترامپ در امریکا و مخالفان برگزیت در بریتانیا را طی کرده‌اند؛ انتشار اخبار کذب و حمله تمام‌عیار به رقیب. گفته شده، شبکه انتشار اخبار کذب حزب جنبش پنج ستاره از وبلاگ گریلو و چند نفر دیگر تشکیل شده بود. تنها شمار حامیان بپه گریلو در فیس‌بوک به 2میلیون نفر می‌رسد و صفحه فیس‌بوکی حزب جنبش پنج ستاره نیز توسط ۹۰۰هزار نفر دنبال می‌شود. در این شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها، رنتزی بارها مورد فحاشی قرار گرفته و این سایت‌ها به مکانی برای انتشار اخبار کذب تبدیل شده بودند. در سایت‌های جنبش پنج ستاره به رسانه‌های ایتالیا هم حمله می‌شد و آنها را به انتشار اخبار دروغ متهم می‌کردند و از این طریق می‌کوشیدند تا اعتماد مردم به اخبار این رسانه‌ها را از بین ببرند.

 شکست در پی ریسکی بزرگ

ماتئو رنتزی دومین نخست‌وزیری است که در سال جاری پس از شکست در یک همه‌پرسی ناگزیر به کناره‌گیری شده است. ابتدا نخست‌وزیر بریتانیا، دیوید کامرون استعفا کرد و حال نوبت به نخست‌وزیر ایتالیا رسیده است. هر دو در برابر ائتلافی شکست خوردند که متشکل از شهروندان ناراضی، چپ‌ها و راست‌ها، پوپولیست‌ها و مخالفان اصلاحات بود. حال زنگ خطر در دیگر نقاط اروپا نیز به صدا درآمده است، چراکه این‌بار نیز پوپولیست‌ها موفق به یک پیروزی مهم دیگر شدند. ماری لوپن در فرانسه و ماتئو سالیونی از حزب لیگا نورد ایتالیا (اتحاد شمال) در جناح راست، از شادی در پوست خود نمی‌گنجند. در سمت چپ نیز بپه گریلو و اپوزیسیون بنیادگرایش ظفرمندانه پیش می‌آیند.

دویچه‌وله در تفسیر نتیجه همه‌پرسی ایتالیا می‌نویسد: اینکه بحث و جدل‌های سیاسی تا این حد تنزل کرده باشد، چیزی است که باورش هم بسیار دشوار است. البته باید به نتیجه این همه‌پرسی با ۶۰درصد رای مخالف به اصلاح قانون اساسی و باتوجه به مشارکت بالای مردم (۷۰درصد) به‌عنوان یک تصمیم دموکراتیک احترام گذاشت. اما درک دلایلی که چنین پیروزی قاطعی را رقم زدند، کار ساده‌یی نیست. افراد ناراضی، سرخورده‌ها، فراموش‌شده‌ها و بسیاری دیگر که پیش از این در ایتالیا از فساد مالی نصیب می‌بردند، رنتزی را برکنار کردند. اما آیا آنها به پیامد تصمیم خود آگاه بودند؟ آیا راهکار بهتری برای برون‌رفت از بحران در ایتالیا سراغ داشتند؟ رشد نازل تولید ناخالص ملی ایتالیا بر اثر بی‌ثباتی ناشی از این تصمیم باز هم بیشتر کاهش خواهد یافت. چه کسی حاضر است در کشوری سرمایه‌گذاری کند که سرنوشت انتخابات آینده‌اش ناروشن است و چه بسا بدتر از آن؛ یعنی امکان پیروزی جریانی مثل جنبش گریلو در آن منتفی نیست.

این آش را تا حد زیادی خود رنتزی پخته بود. رنتزی پس از پیروزی قاطع خود در انتخابات سال ۲۰۱۴ از چنان اطمینان خاطری برخوردار بود که گمان کرد می‌تواند دست به کار بزرگی همچون اصلاحات دولتی بزند. چنان به خود و موقعیتش اطمینان داشت که همه‌پرسی اصلاح قانون اساسی را با رای اعتماد به خود و دولت همراه کرد. اما با دیدن نتایج نظرسنجی‌ها که از پیروزی مخالفان حکایت داشتند، متوجه خطای خود شد و سعی کرد عقب‌نشینی کرده و مدعی شود که موضوع اصلا بر سر او نبوده، بلکه بر سر ایتالیاست. اما مردم با رای خود این عقب‌نشینی را نپذیرفتند. اپوزیسیون و پیش از همه، رهبر پوپولیست‌ها، بپه گریلو از اقبال روی کرده بهره گرفت و دست به تبلیغ زد که رنتزی می‌خواهد ایتالیایی‌ها را فریب داده و دموکراسی را از بین ببرد. رنتزی مایل بود ماشین دولتی ایتالیا را با کاستن از دیوان‌سالاری کوچک و در نتیجه سریع‌تر کند؛ اصلاحاتی از بالا و آمیخته با خودشیفتگی و تفرعن. برنامه‌ سیاسی او به نظر کارشناسان و سیاست‌پژوهان، در مجموع برنامه درستی بود. اما رنتزی فکر می‌کرد که با برداشتن این سنگ بزرگ، حداقل می‌تواند نشان دهد که تغییر در سیستم سیاسی زنگ زده و تا حدودی فاسد ایتالیا ممکن است. حال همه این تلاش‌ها بی‌نتیجه مانده است و رنتزی، ایتالیا و حتی اروپا باید با پیامدهای این خطر بزرگ کنار بیایند.

 چه خواهد شد؟

جهان مالی و سرمایه‌گذاران بی‌تردید از اقتصاد از نفس و رونق افتاده ایتالیا دوری خواهند کرد. حتی این احتمال وجود دارد که رکود بار دیگر ایتالیا را دربر گیرد. بدهی‌های ‌نجومی دولت می‌تواند باز هم افزایش یابد و همه این عوامل می‌توانند ایتالیا را به مشکلی برای اروپا بدل کنند. ایتالیای بحران‌زده هم بر دوش اتحادیه اروپا، پس از خروج بریتانیا و مشکل حل نشده یونان سنگینی خواهد کرد. در بدترین حالت ایتالیا در یک سالی که به انتخابات باقی مانده توسط یک کابینه تکنوکرات اداره خواهد شد. چیزی که به معنی در جا زدن و سکون است. اگر هم انتخابات زودتر برگزار شود، این احتمال وجود دارد که گریلو و حامیانش به قدرت برسند.

از سوی دیگر، پیروزی پوپولیست‌ها در ایتالیا بی‌تردید موقعیت خیرت ویلدرز، سیاستمدار پوپولیست تندرو و ضداسلام در هلند و ماری لوپن در فرانسه را در انتخابات اوایل سال آینده میلادی تقویت خواهد کرد و از آنجا نیز ویروس پوپولیسم می‌تواند به آلمان هم سرایت کند. در انتخابات پاییز سال آینده، حزب «آلترناتیوی برای آلمان» بر آن است تا شهروندان ناراضی و خشمگین را پیرامون خود جمع کند. به‌نظر می‌رسد که ایتالیایی‌ها با این انتخاب خود به‌طور غیرمستقیم به آنها کمک کرده‌اند.