آسیا نگران ترامپ است

 در مدتی که در کره‌جنوبی حضور داشتم، ده‌ها هزار شهروند کره‌ای در اعتراض به رسوایی‌های اخیر رئیس‌جمهوری این کشور در خیابان‌ها دست به راهپیمایی و تظاهرات زده و خواستار استعفای او شدند. در هنگ‌کنگ نیز، صدها هزار نفر از شهروندان این شهر، نسبت به مداخله چین در امور داخلی و قوانین هنگ‌کنگ و همچنین تلاش پکن برای جلوگیری از ورود دو نماینده جدایی‌طلب به پارلمان، اعتراضاتی را صورت داده و حتی با پلیس این شهر درگیر شدند.

اما با وجود هرج‌ومرج و بحران‌های سیاسی پیش‌آمده، هنگامی‌که در این دو شهر حضور داشتم، مردم سؤالاتی را درباره انتخابات آمریکا از من می‌پرسیدند؛ سؤالاتی نظیر اینکه چه اتفاقاتی در آینده رخ خواهد داد یا اینکه پیروزی ترامپ در این انتخابات به چه معنا خواهد بود. یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌های آنها نیز این بود که دستیابی به چنین نتیجه‌ای در انتخابات آمریکا می‌تواند منجر به بروز بی‌ثباتی‌های گسترده در سراسر جهان شود. در کره‌شمالی، کشوری که مشروعیت رئیس‌جمهوری آن رو به افول است و شرایط اقتصادی و امنیتی نیز در حالت ناپایداری قرار دارد، مردم و شهروندان، نگران آن بودند که پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، فقط به بحران و تنش‌های موجود دامن بزند. در هنگ‌کنگ، شهری که در آن الگوی «یک کشور، دو نظام» در حال تبدیل‌شدن به الگوی «یک کشور، یک نظام» است نیز تنها سؤالی که ذهن مردم را سخت به‌خود مشغول کرده این بود که آیا ساختار و شالوده اصلی سیاست خارجی آمریکا پس از انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور به‌شکل سابق باقی خواهد ماند و اینکه آیا آمریکا همچنان به حمایت و پشتیبانی‌های خود از نظام هنگ‌کنگ ادامه خواهد داد.

رویدادی عظیم و پیش‌بینی ناپذیر

به نوشته وقایع اتفاقیه ، ایالات‌متحده آمریکا چه از منظر اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و چه از نظر امنیت ملی یا منطقه‌ای، تأثیر زیادی بر سراسر جهان دارد؛ شاید بتوان گفت وجود یک آمریکای غیرقابل پیش‌بینی به‌مراتب بسیار ترسناک‌تر و نگران‌کننده‌تر از وجود یک آمریکای متخاصم باشد. در حالت دوم، تکلیف تا حدی مشخص است و می‌توان با آمریکای متخاصم مقابله کرد، به نوعی سازش دست یافت یا به درک متقابل رسید اما شرایط در حالت اول بسیار پیچیده‌تر خواهد بود. قرارگرفتن در چنین شرایطی، درست همانند آن است که با یک حیوان وحشی و درنده در اتاقی محبوس شویم؛ در این شرایط نمی‌توان حدس زد که این حیوان، چه واکنشی از خود نشان خواهد داد اما واکنش او هر چه باشد، قطعا دارای اثرات و پیامدهایی خواهد بود؛ شاید این قیاس، چندان درست نباشد اما نکته‌ بسیار مهمی که در آن دیده می‌شود، این است که آمریکا در حال ورود به مرحله‌ای جدید و تبدیل‌ به یک کشور غیرقابل پیش‌بینی است و هرچقدر از اهمیت این عدم قطعیت سخن بگوییم، بازهم غلو نکرده‌ایم.

آخرین روز اقامتم در کره‌جنوبی را در شهر اینچه‌اون گذراندم. در اواسط صبح که هتل را ترک کردم، گویندگان بی‌رمق و خسته شبکه‌های تلویزیونی آمریکا، همگی خود را برای اعلام خبر پیروزی هیلاری کلینتون در انتخابات آماده کرده بودند اما پس از گذشت ساعاتی، ناگهان ورق برگشت و آرای ترامپ از او پیشی گرفت. رسانه‌های کره‌جنوبی نیز در همین حین اعلام کردند که دولت در نشست اضطراری شورای امنیت ملی این کشور، پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری و تأثیرات و پیامدهای‌های آن بر اتحاد میان آمریکا و کره‌جنوبی را بررسی خواهند کرد.

احتمالات

ترامپ در مبارزات انتخاباتی خود به متحدان آمریکا اعلام کرد که اگر می‌خواهند همچنان از حمایت و پشتیبانی آمریکا برخوردار باشند، باید از این پس، سهم بیشتری از هزینه‌های امنیتی خود را پرداخت کنند؛ همچنین ترامپ به کره‌جنوبی و ژاپن پیشنهاد کرد که به‌منظور دفاع و حفاظت از خود و نیز به‌عنوان بخشی از استراتژی بازدارندگی منطقه‌ای، به‌سمت توسعه تسلیحات هسته‌ای بروند. این اظهارات، می‌تواند نشان از بروز تغییرات عمده‌ای در دیدگاه‌های کنونی ایالات‌متحده آمریکا نسبت به مسئله امنیت در منطقه آسیای‌شرقی باشد. برای کشور کوچکی همچون کره‌جنوبی که از سوی قدرت‌های بزرگی احاطه شده و در همسایگی کشوری متخاصم نیز قرار دارد، این امر می‌تواند موجب بروز تغییرات قابل‌توجهی در نگرش این کشور به موضوع امنیت ملی شود. اگرچه از آن زمان به بعد، ترامپ همواره در اظهارات خود به کره‌جنوبی این اطمینان‌خاطر را داد که تغییرات سریع و یکباره‌ای در روابط میان آمریکا با این کشور به‌وجود نخواهد اما با این‌حال، واضح و مبرهن است که دولت جدید آمریکا قصد دارد تغییراتی را در نحوه برخورد و چگونگی روابط خود با متحدان و همچنین رقبایش ایجاد کند.

همه رؤسای جمهوری آمریکا همواره تحت محدودیت‌های شدیدی عمل کرده‌اند و این امر نه به‌علت محدودیت‌های کوتاه‌مدت نسبی و توازن قدرت در نظام حکومتی آمریکا بلکه به‌دلیل ماهیت نظام بین‌المللی است. رئیس‌جمهوری آمریکا همچنان‌که اغلب به اتفاقات جهانی واکنش نشان می‌دهد، تلاش می‌کند تا به‌طور فعالانه‌ای به این رویدادها شکل و فُرم دهد اما این به‌آن معنی نیست که دولت‌های مختلف دارای اولویت‌های مشابه و یکسان هستند. کشورهای آسیایی انتظار داشتند تا دولت هیلاری کلینتون، سیاست‌های فعلی ضعیف آمریکا درباره منطقه شرق آسیا را تقویت کرده و بهبود بخشد اما به‌نظر می‌رسد که دولت ترامپ با اتخاذ مدل اقتصادی مبتنی‌بر حمایت از صنایع و تولیدات داخلی و همچنین تغییر رویکرد در زمینه تجارت با دیگر کشورها، مسیر کاملا متفاوتی را در پیش خواهد گرفت؛ این امر می‌تواند منجر به ازبین‌رفتن امیدها درباره پیمان همکاری‌های فرااقیانوسیه‌ای موسوم به «ترانس - پاسیفیک» (TPP) شده و از‌سوی‌دیگر، امکان مذاکرات مجدد را در زمینه توافقنامه تجارت آزاد میان آمریکا و کره‌جنوبی فراهم آورد؛ علاوه بر این، هرگونه اختلال در فعالیت‌های اقتصادی میان چین و آمریکا بر اقتصاد دیگر کشورهای آسیایی نیز تأثیرگذار خواهد بود زیرا اقتصاد کشورهای این منطقه و چین باهم گره خورده و درهم تنیده هستند.

هنگ‌کنگ نیز از تغییر در روابط میان آمریکا و چین متأثر خواهد بود. اگر ترویج دموکراسی از سیاست‌خارجی آمریکا حذف شود و دولت جدید این کشور، رویکردی انزواطلبانه را در پیش بگیرد، بدون‌شک، آمریکا دیگر تمایل چندانی برای مداخله در امور مربوط به دموکراسی‌های نوظهور از جمله هنگ‌کنگ نخواهد داشت، اگرچه جمهوری خلق چین، ممکن است از چنین تغییری به‌شدت استقبال کند اما این اقدام، نشان‌دهنده آن است که آمریکا تمایل خواهد داشت تا ارز رسمی چین را هدف قرار داده و با تلاش‌های این کشور به‌منظور ایجاد یک سیستم مالی و بانکداریِ جایگزین مقابله کند. یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های مقامات هنگ‌کنگ این است که در صورت نبود فشار از سوی آمریکا، چین کنترل بیشتری بر نظام سیاسی آن پیدا خواهد کرد، به‌ویژه که در سال‌های اخیر، میزان اتکای اقتصادی چین بر اقتصاد این کشور نیز رفته‌رفته کمتر شده است.

در نهایت، اینکه پیروزی ترامپ موجب کاهش اعتماد به نفس و شهامت کره‌جنوبی، هنگ‌کنگ و چین خواهد شد، دلیل این امر نیز نه به‌خاطر تغییرات احتمالی در سیاست آمریکا بلکه به‌دلیل بی‌ثباتی و عدم‌قطعیتی است که پس از روی‌کار آمدن دولت ترامپ با آن مواجه خواهیم بود. در شرایطی که مردم کره‌جنوبی هنوز به‌درستی نمی‌دانند که آیا رئیس‌جمهوری این کشور تا پایان دوره ریاست‌جمهوری خود در این سمت ایفای نقش خواهد کرد یا شهروندان هنگ‌کنگی مطمئن نیستند که آیا چین به نمایندگان منتخب این شهر اجازه حضور در پارلمان را خواهد داد، به‌نظر می‌رسد که پیروزی ترامپ فقط موجب تشدید بحران‌های کنونی شده است؛ بنابراین، این دولت‌ها در چند ماه آینده به‌شدت تلاش خواهند کرد تا آینده روشن و مشخصی را برای نظم جهانی تعیین کنند اما با توجه به تقسیمات حزبی به‌وجود آمده درون نظام آمریکا، پیداکردن هدف و نیز اطلاعات بی‌طرفانه‌ای که بتوانند مفروضات خود را بر آن استوار کنند، کار چندان آسانی نخواهد بود.

منبع: اندیشکده استراتفور