تأملی بر یک افزایش سرمایه با چاشنی احتمالی آربیتراژ

افزایش سرمایه و انواع روش های محاسبه آن:

الف) از محل سود انباشته، اندوخته و مازاد تجدید ارزیابی در قالب سهام جایزه

در این روش شرکت سهام جدید ناشی از افزایش سرمایه را به سهامداران میدهد و برای این کار نیازی به پرداخت وجه توسط سهامداران نمیباشد. افزایش سرمایه از محل سود انباشته و اندوخته جهت جلوگیری از خروج وجه نقد از شرکت است اما تجدید ارزیابی ناشی از متورم شدن صورتهای مالی است که دارای ایراداتی نیز میباشد که در این مقاله نمیگنجد و بحثهای فراوانی نیز در خصوص آن مطرح میباشد. در این نوع افزایش سرمایه؛ قیمت جدید نیز به شرح زیر محاسبه می‌گردد:

(سرمایه افزایش قبل قیمت)/((1+سرمایه افزایش نسبت))=جدید قیمت برآورد

ب) از محل آورده نقدی و مطالبات در قالب حق تقدم خرید سهام

در این روش شرکت سهام جدید ناشی از افزایش سرمایه را به ازای دریافت 1000 ریال برای هر حق تقدم (به قیمت اسمی سهم) به سهامداران می‌فروشد.

(سرمایه افزایش قبل قیمت+(افزایش نسبت*1000))/((1+سرمایه افزایش نسبت))=جدید قیمت برآورد

ج) از محل صرف سهام

صرف سهام تفاوت قیمت اسمى و قیمت فروش یک سهم توسط شرکت است. هنگامى که پذیره‌نویسى افزایش سرمایه بر اساس قیمت بازار سهم انجام مى‌شود، اصطلاحاً گفته مى‌شود افزایش سرمایه از طریق صرف سهام انجام شده است. در این صورت این اضافه ارزش حاصل شده (مازاد قیمت بازار به قیمت اسمى)، در ترازنامه ذیل حسابى تحت عنوان صرف سهام نشان داده مى‌شود. بنابراین صرف سهام از محل افزایش سرمایه و انتشار سهام جدید به قیمتى بیش از قیمت اسمى حاصل مى‌‌شود و از دیدگاه شرکت، جزء منابع تامین مالى محسوب مى‌شود.

باتوجه به اینکه افزایش سرمایه پارس خودرو از دو محل تجدید ارزیابی دارایی ها و آورده نقدی و مطالبات سهامداران می باشد قیمت های مربوط به این سهم را براساس روش های فوق مجددا محاسبه می کنیم:

(سرمایه افزایش قبل قیمت+(افزایش نسبت*1000))/((1+ارزیابی تجدید سرمایه افزایش نسبت+مطالبات و نقدی آورده سرمایه افزایش نسبت))=جدید قیمت برآورد

در نتیجه؛

 903= ((1290+1.74*1000))/((1+0.615+1.74))=جدید قیمت برآورد

باتوجه به اینکه برای هر برگ حق تقدم 1000 ریال باید پرداخت گردد ولی قیمت جدید 903 ریال می باشد، عملا حق تقدم فاقد ارزش است.

حال یک فرض به شرح زیر را در نظر گیریم:

یک شخص سهم پارس خودرو را قبل از بسته شدن به قیمت 1300 ریال خریداری نموده و 1740 ریال هم بابت شرکت در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات سهامداران پرداخت می کند، مجموع پرداختی 3040 ریال می باشد باتوجه به افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی نیز جمعاً 3.35 سهم 903 ریالی را بدست می آورد که همان 3040 ریال ارزش دارد.

حالا اگر سهامدار مذکور سهم را 1300 ریال بخرد و به مجمع افزایش سرمایه رفته ولی 1740 ریال را پرداخت نکند و از محل فروش حق تقدم نیزی عایدی کسب نکند، 1.61 سهم 903 ریالی خواهد داشت که 1450 ریال بازگشت خروجی وی بوده و 150 ریال سود بدون ریسک را تجربه خواهد نمود که به آن آربیتراژ می گوییم.

به کسب سود از طریق اختلاف قیمت در دو بازار مختلف آربیتراژ می‌گویند. این اختلاف می‌تواند از لحاظ زمانی باشد مثل بازار نقد و آتی، و هم از نظر مکانی مثل تفاوت نرخ در دو بازار در مکان‌های جغرافیایی متفاوت باشد. یکپارچگی بازار‌های مالی امکان آربیتراژ به علت اختلاف در مکان بازار را تقریبا به صفر رسانده است. در واقع آربیتراژ براساس تئوری وحدت قیمت هاست و اینکه دو دارایی یکسان در یک زمان یکسان نمی توانند قیمت های متفاوت یا سوددهی متفاوتی داشته باشند.

این نوع آربیتراژ در بازارهای کالایی به علت وجود هزینه نگهداری و حمل و نقل و مواردی از این دست، که باعث ایجاد قیمت‌های متفاوت برای یک کالا می‌شود، اتفاق می‌افتد.

اما اختلاف به علت تفاوت در زمان، فرصت آربیتراژی را برای هم بازارهای مالی و کالایی از طریق قرارداد آتی ایجاد می‌کند.

آربیتراژ در بازار آتی سهام زمانی اتفاق می‌افتد که فرد با حذف ریسک نوسانات قیمت در طول زمان سهم پایه را در یک بازار (نقد و آتی) خریده و در بازار دیگر به فروش برساند.

پیشنهاد:

باتوجه به این توضیحات بهتر است افزایش سرمایه همزمان در این شرکت صورت نگیرد و ابتدا افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی و سپس افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات سهامداران انجام شود تا از فرصت آربیتراژ جلوگیری به عمل آید.

امیر محمدی - دکتری حسابداری

سلام عبداله زاده - دانشجوی دکتری حسابداری