کسری بودجه خانوارهای ۱۷ استان

به طوری که سال گذشته درآمد خانوارهای شهری 13.1درصد نسبت به سال 93 افزایش و هزینه‌های آنها 7.3درصد افزایش یافته است. اما این مازاد درآمد به سنت قبلی به شکل نابرابری در میان استان‌ها توزیع شده و خانوارهای تهرانی با افزایش درآمد بیش از 3میلیون ‌تومان و افزایش هزینه تقریبا دو میلیون‌ تومانی بیشترین اقبال را در استفاده از مازاد دخل بر خرج داشته‌اند و در مجموع سفره خانوارهای شهری 17 استان کشور با کسری بودجه همراه بوده است. 

 به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از تعادل ، بانک مرکزی گزارش تفصیلی بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران در سال 94 را منتشر و شرح و جداول وضعیت درآمد و هزینه خانوارها به تفکیک استانی، اقتصادی و اجتماعی را به‌روز کرد. طبق این آمارها، جمع کل هزینه ناخالص خانوارهای شهری طی 10سال اخیر با کمترین افزایش(7.3درصد) نسبت به سال قبل روبه‌رو بوده درحالی که در سال‌های 90 تا 92، درصد تغییر متوسط هزینه ناخالص سالانه یک خانوار شهری نسبت به سال قبل از آن بیش از 20درصد بوده و حتی در سال 92 نسبت به سال 91 معادل 31.4درصد افزایش را تجربه کرده است.

 روند افزایش هزینه و درآمد

 به طور کلی روند دخل و خرج خانوارهای ایرانی طی 9سال اخیر نشان می‌دهد بعد از سال 88 که به طور متوالی درصد تغییر افزایش هزینه‌ها از درصد تغییر افزایش درآمدها سبقت می‌گرفته است، سال گذشته برای نخستین ‌بار بعد از 7سال این روند متوقف شده و درآمدها با افزایش 13.1درصد در مقایسه با سال گذشته آن با شیب افزایشی بیشتری نسبت به هزینه‌ها پیش رفته است.

 البته این نکته را هم باید در نظر گرفت که کمینگی افزایش هزینه 7.3درصدی در سال گذشته نسبت به سال 93 در مقایسه با تورم 11.9درصدی 94 می‌تواند به‌ معنای انقباض سفره‌ خانوارهای ایرانی باشد. این گزاره را می‌توان با نگاه به درصد تغییر افزایش هزینه‌ کالا و خدمات مصرفی خانوارها بیشتر درک کرد. در سال 94 حدود 12.4درصد بر هزینه‌های مسکن، آب، برق و گاز و 3.1درصد بر هزینه‌های خوراکی خانواده‌ها افزوده شده درحالی که هزینه‌های تفریح و امور فرهنگی آنها به میزان 10.2درصد کاهش یافته است.  این نخستین بار در 10سال اخیر است که رشد هزینه‌های تفریح و امور فرهنگی منفی شده است. این آمار به‌ خوبی نشان می‌دهد که با کاهش قدرت خرید خانوارها، دیگر هزینه‌هایی جز خوراک، پوشاک و مسکن چندان جایی در سبد هزینه‌یی آنها نداشته است.

وضعیت اشاره شده درخصوص رفتار اقتصادی خانوارهای ایرانی در استان‌های کشور نیز خود را کاملا نشان می‌دهد. با وجود توزیع نابرابر درآمد در میان استان‌های مختلف کشور ما شاهد این هستیم که سبد هزینه‌یی خانوارهای بیشتر استان‌های کشور معطوف به تامین هزینه‌های خوراکی است و قدرت خریدی برای تامین هزینه‌های غیرخوراکی وجود نداشته است. در میان استان‌های کشور، پرونده دخل و خرج خانوارهای شهری تهرانی کاملا متفاوت است؛ خانوارهای شهری استان تهران در سال 94 به طور متوسط50 میلیون ‌تومان هزینه ‌داشته‌اند و توانسته‌اند 51 میلیون و 429هزارتومان درآمد کسب کنند که نشان از مازاد بیش از یک ‌میلیون ‌تومانی درآمد بر هزینه‌شان دارد. از میان 31 استان کشور 17 استان با کسری بودجه خانوار روبه‌رو است که در برخی استان‌های این کسری تا 40درصد نیز می‌رسد.

بیشترین سهم در بین هزینه‌های خانوارهای شهری استان تهران مربوط به هزینه‌های مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوخت‌ها با درصد توزیع 49.9درصدی است؛ به‌ عبارت دیگر خانوارهای تهرانی تقریبا نیمی از هزینه‌های خود را مجبور هستند به هزینه‌های مسکن اختصاص دهند. هزینه‌هایی مانند تفریح و امور فرهنگی، تحصیل و رستوران و هتل تقریبا سهمی کمتر از 2درصد را در هزینه‌های خانوارهای تهرانی دارد. سهم هزینه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌های این استان به 15.7درصد رسیده است. یکی از نکات جالب توجه در جدول متوسط هزینه ناخالص سالانه یک خانوار به تفکیک استان آمار مربوط به استان البرز است. هر خانوار شهری این استان در سال گذشته به طور متوسط 32میلیون و 975هزارتومان هزینه داشته اما توانسته است 37میلیون و 277هزار تومان درآمد کسب کند.

وضعیت بودجه خانوار استان یزد و استان اصفهان به طور چشم‌گیری نسبت به سال‌های قبل افت داشته و بازنمود وضعیت رکودی اقتصاد کشور را بر سفره خانوارهای این دو استان به عنوان استان‌های تقریبا صنعتی می‌توان مشاهده کرد.

هر یک خانوار شهری اصفهانی به طور متوسط در سال گذشته 37میلیون تومان هزینه داشته اما دخل آن کفاف خرجشان را نمی‌داده و تقریبا با کسری 700هزار تومانی مواجه بوده‌اند اما این وضعیت در استان یزد به ‌مراتب بدتر است. هر خانوار یزدی به طور متوسط در سال گذشته هزینه 39میلیون تومانی داشته اما درآمد آن 36میلیون‌ تومان بوده است. اگر شیب افزایشی نرخ بیکاری این استان در 2سال اخیر را نیز به‌ یاد بیاوریم این کسری بودجه برایمان معنادارتر هم می‌شود. استان یزد به عنوان یک استان صنعتی بیشترین ضربه را از رکود خورده است و آمارها نیز گواه همین مطلب هستند؛ کسری 3میلیون‌ تومانی خانوارهای این استان و نرخ بیکاری 13.6درصدی که این استان را در جایگاه نوزدهمین استان کشور با نرخ بیکاری بالا قرار داده  است.

 سیطره هزینه‌های خوراکی

بررسی‌ مختصات بودجه‌یی خانوارهای شهری ایرانی نشان می‌دهد از میان استان‌های کشور 17استان با کسری بودجه خانوار روبه‌رو هستند که بیشترین درآمد آنها یا از درآمد مزد و حقوق بخش دولتی تامین می‌شود یا از طریق مشاغل کشاورزی کسب درآمد دارند و در واقع درآمد از بخش خصوصی کمترین نقش را در منابع درآمدی آنها دارد. از طرفی در سبد هزینه‌یی خانوارهای این استان، بیشترین سهم را هزینه‌های خوراکی و آشامیدنی دارد و نه ‌تنها هزینه‌هایی مربوط به امور فرهنگی جایی در سبد هزینه آنها ندارد بلکه هزینه‌های بهداشت و درمان آنها هم سهم بسیار اندکی دارد. به طور مثال خانوارهای شهری استان چهارمحال و بختیاری با کسری بودجه تقریبا 5 میلیون‌تومانی 36.9درصد از کل هزینه‌های خود را به هزینه‌های خوراکی و آشامیدنی اختصاص می‌دهند و 25.8درصد از میزان درآمد خود را هم صرف هزینه‌های مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوخت‌ها می‌کنند اما بیشترین کسری بودجه خانوار مربوط به استان خراسان جنوبی است. هر خانوار شهری این استان در سال 94 31میلیون ‌تومان درآمد داشته درحالی که هزینه‌های آن بالغ بر 43میلیون تومان است. سهم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌های خانوارهای این استان در میان هزینه‌هایشان به 29.4درصد می‌رسد و بر خلاف دیگر استان‌های محروم از سهم هزینه‌های حمل و نقل بالایی(16.3درصد) برخوردار هستند.

 استان سیستان و بلوچستان هر چند کسری بودجه آن (تقریبا یک‌میلیون‌تومان) کمتر از استان‌های یاد شده است اما کمترین درآمد و کمترین هزینه را در مقایسه با کل استان‌ها داراست. هر خانوار شهری این استان در سال 94، 23میلیون و 483هزارتومان هزینه داشته و 22میلیون و 743هزارتومان درآمد داشته است. سهم درآمد بخش دولتی این استان 19.6درصد و بخش خصوصی 13.7درصد است و بیشترین سهم درآمد این استان مربوط به درآمدهای متفرقه(33.6درصد) است.

در مجموع هر خانوار شهری ایرانی به طور متوسط در سال گذشته 35میلیون ‌تومان و به طور ماهانه 2میلیون و 938هزارتومان هزینه داشته که از کل این مبلغ 8میلیون و 327هزارتومان صرف گروه هزینه‌های خوراکی و آشامیدنی شده و نسبت به سال قبل از آن 3.1درصد افزایش یافته است. در بین اقلام گروه، هزینه‌ خوراکی و آشامیدنی‌ها بیشترین سهم از کل هزینه ناخالص(معادل 5.4درصد) متعلق به هزینه انواع گوشت بوده است. همچنین 35درصد از کل هزینه ناخالص یک خانوار به ارزش 12میلیون و 349هزارتومان مربوط به گروه هزینه مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوخت‌ها بود که نسبت به سال قبل 12.4درصد افزایش داشته است. در سال مورد بررسی از کل هزینه‌های ناخالص خانوار یک‌میلیون و 453هزارتومان به گروه هزینه لوازم اثاث و خدمات مورد استفاده در خانه اختصاص داشت که در مقایسه با سال گذشته معادل 6.9 درصد افزایش یافته است.

متوسط درآمد پولی و غیرپولی ناخالص سالانه یک خانوار شهری حدود 35میلیون و 258هزارتومان بوده که 69.7درصد آن را درآمد پولی ناخالص و 30.3درصد را درآمد غیرپولی تشکیل داده است. در سال 94 کل درآمد پولی و غیرپولی ناخالص خانوار نسبت به سال قبل 12.4درصد افزایش داشته است. در بین درآمدهای پولی ناخالص خانوار، درآمد از مزد و حقوق بخش دولتی و عمومی 14.2درصد، درآمد از مزد و حقوق بخش خصوصی 12.8درصد و درآمد از مشاغل آزاد کشاورزی 11.4درصد بوده است. همچنین بعد خانوار براساس این گزارش برای سال 94، 3.38 نفر اعلام شده که نسبت به سال قبل کاهش داشته است.

بررسی نحوه تصرف مسکن سکونت خانوارها در سال 94 نیز نشان می‌دهد که 65درصد از خانوارها در مسکن شخصی25.2درصد در مسکن اجاری، 0.7درصد در مسکن در برابر خدمت و 9.1درصد در مسکن رایگان سکونت می‌کنند.