خرج‌تراشی تصادفات

 با این حساب می‌توان گفت خسارت ناشی از مرگ‌ومیر در جاده‌های ایران سالانه حدود ٢١‌هزار‌میلیارد و ٦٠٠‌میلیون تومان است. این موضوع درحالی رخ می‌دهد که راه‌آهن به‌عنوان مدل ایده‌آل حمل‌ونقل در جهان تلفاتی نزدیک به صفر دارد. در برنامه پنجم توسعه کشور پیش‌بینی شده بود خطوط آهن کشور به بیشتر از ١٥ هزار کیلومتر برسد اما برنامه پنجم به پایان رسید و راه‌های ریلی ایران در مجموع تنها به ٩‌هزار و ٥٠٠ کیلومتر بسنده کرد. این رقم تقریبا نصف عددی است که در برنامه پنجم توسعه پیش‌بینی شده بود. از این میان کمبود اعتبار و بودجه عمرانی یکی از چالش‌های اصلی دولت برای توسعه راه ریلی بوده است.

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از شهروند ، براساس آمارهایی که در نخستین جلسه شورای راهبری توسعه استان تهران منتشر شد، بیش از ٧٠‌درصد بودجه کشور به کارمند‌ان دولتی‌ می‌رسد که ٥٠ درصدشان تحصیلات زیر لیسانس دارند و سهم بودجه عمرانی زیر ٣٠‌درصد است. با این حال سهمی که از بودجه ناچیز عمرانی کشور به توسعه حمل‌ونقل ریلی اختصاص پیدا می‌کند سالانه حدود ٢‌هزار‌میلیارد تومان است که این رقم چیزی در حدود خسارت ناشی از مرگ‌ یک‌هزار و ٦٠٠ نفر در جاده‌های کشور است. بر این اساس همچنین اگر رقم خسارت سالانه مرگ سوانح رانندگی در جاده‌های ایران را در نظر بگیریم، با این خسارت مرگ‌ومیر جاده‌ای، ظرف مدت دو‌سال می‌توان معادل تمام خطوط ریلی موجود، خط آهن ایجاد کرد. بررسی بودجه دولت برای‌ سال ۹۵ نشان می‌دهد بودجه عمرانی وزارت راه و شهرسازی در مقایسه با ‌سال گذشته با رشد ۱۶‌درصدی به  هفت‌هزار و ٣٦٣‌میلیارد تومان افزایش داشته است و از این میان سالانه تنها حدود ٢‌هزار‌میلیارد تومان صرف نگهداری و توسعه راه‌های ریلی می‌شود. این رقم بودجه راه آهن معادل خسارت ناشی از مرگ حدود‌ یک‌هزار و ٦٠٠ نفر است.

سهم ایران یک‌درصد و نیم از مرگ‌های جاده‌های دنیا

گزارش سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد ایران، رتبه ١٧٧ از میان حدود ١٩٠ کشور جهان را در میزان تلفات رانندگی با ضریب ١,٤ در اختیار دارد. این درحالی است که در دنیا سالانه حدود ۱.۲‌میلیون نفر بر اثر سوانح رانندگی جان می‌بازند که سهم ایران از این میان، نزدیک ١.٥‌درصد است.

 با وجود این، خطای انسانی با فاصله زیاد نسبت به کیفیت راه‌ها، عامل اول سوانح بالای رانندگی در جاده‌های ایران است. علی آزاد، دبیر انجمن شرکت‌های راهسازی می‌گوید: تنها در ایران است که راه کاهش تلفات جاده‌ای همین پایین آوردن سرعت‌هاست؛ زیرا همه چیز زیر سر سرعت غیرمجاز است. این مسأله در گزارش‌های کمیسیون امنیت راه‌ها نیز مستند شده است که عامل اول تصادفات در ایران خطای انسانی است و سایر موارد ازجمله کیفیت راه‌ها با اختلاف زیاد در رده‌های بعدی قرار می‌گیرند.

او ادامه می‌دهد: بیشترین تلفات جاده‌ای ما، مربوط به بهترین بزرگراه‌های ماست و این یعنی تا وقتی مردم فرهنگ کنترل سرعت را نداشته باشند، همین ‌آش و همین کاسه است. جالب است بدانید سهم واژگونی در تصادفات جاده‌ای ٦٧‌درصد است و واژگونی‌ها  در آزادراه‌های عریض و استاندارد اتفاق می‌افتد نه در راه‌های روستایی، که همین مسأله نشان می‌دهد عامل خطای انسانی و سرعت بالا تا چه اندازه به کیفیت راه‌ها غلبه دارد.

٥‌درصد تولید ناخالص ملی کشور در کام تلفات جاده‌ای

علی آزاد معتقد است راننده‌های متخلف، علت ٨٠‌درصد تلفات جاده‌ای هستند. دبیر انجمن شرکت‌های راهسازی  تأکید می‌کند: خسارتی که تلفات جاده‌ای به کشور و افراد می‌زند، ٥‌درصد تولید ناخالص ملی کشور را می‌بلعد.

علی آزاد با اشاره به طرح کاهش ١٠ کیلومتری سرعت ناوگان حمل‌ونقل عمومی می‌گوید: این طرح بیشتر از یک‌سال است که مطرح شده، اما فعلا اجرایی نشده است. او ادامه می‌دهد: تنها راه نجات ما از این حجم از تلفات، همین است؛ راه‌های ایران با استانداردهای جهانی ساخته شده‌اند. روابط عمومی وزارت راه هم سهم حمل‌ونقل عمومی جاده‌ای را از تلفات ٢٠‌هزار نفری هر سال، ١٠‌درصد اعلام کرده و این یعنی مسئولیت هدررفت بیش از ٢‌هزار‌میلیارد تومان، به عهده ناوگان حمل‌ونقل عمومی است و بار عمده این تلفات را خودروهای شخصی به دوش می‌کشند. گفتنی است‌ سال گذشته، عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی سهم تردد وسایل حمل‌ونقل عمومی در جاده‌ها را تنها ۱۷‌درصد اعلام کرده بود.

طول جاده‌های کشور ٢٣ برابر راه‌های ریلی

در حال حاضر در کشور ۹‌هزار و ۸۷۱ کیلومتر راه آهن وجود دارد. آن طرف ماجرا اما روابط عمومی وزارت راه است که اعلام می‌کند در کشور ٢١٠‌هزار کیلومتر راه داریم که سالانه بیشتر از ٨‌هزار‌میلیارد تومان هزینه‌ نگهداری‌ دارند. هزینه تلفات را هم اگر به این ٨‌هزار‌میلیارد اضافه کنیم رقم سرسام‌آوری به دست می‌آید که از تصور خارج است. با این وجود شبکه ریلی کشور همچنان با کمبودهای مشهودی همچون نبود سرمایه‌گذاری کافی، خطوط ریلی فرسوده، نبود سرعت بالا، فرسودگی و قدیمی بودن ناوگان مسافری و از این قبیل مواجه است.

هزینه یک‌سال تلفات جاده‌ای  معادل هزینه احداث ١٨٠ پل بزرگ

جاده‌های کشور سالانه بین ١٧ تا ٢٠‌هزار کشته می‌دهند. تلفات مسیر‌های ریلی اما گاهی به صفر می‌رسد. با توجه به خسارت یک‌میلیارد و ٢٠٠‌میلیون تومانی مرگ هر نفر به کشور، یک حساب سر انگشتی ساده به ما نشان می‌دهد که سالانه تقریبا ٢١‌هزار و ٦٠٠‌میلیارد تومان هزینه‌ای است که فقط تلفات جاده‌ای روی دست‌مان می‌گذارد. کمی متفاوت‌تر اگر به داستان نگاه کنیم؛ پل دریاچه ارومیه با ١٢٠‌میلیارد تومان ساخته شده است. از طرفی محسن راشدی، معاون امور مسافری راه آهن هزینه تمام شده ساخت هر کیلومتر راه ریلی را ٤ تا ٦‌میلیارد تومان اعلام می‌کند. با این حساب با هزینه تلفات جاده‌ای یک‌سال کشور می‌توان ١٨٠ پل برای دریاچه ارومیه و ٤‌هزار و ٣٢٠ کیلومتر راه ریلی ساخت. فراموش نکنید که رقم تلفات ریلی چیزی نزدیک به صفر است و توسعه ریلی را می‌توان نوعی سرمایه‌گذاری مهم برای کشور دانست. این درحالی است که علی آزاد هزینه ساخت یک کیلومتر آزادراه را بین ٧ تا ٣٠‌میلیارد تومان اعلام می‌کند و درواقع هزینه ایجاد راه جاده‌ای نسبت به مدل حمل‌ونقل ایده‌آل یعنی ریل، بیشتر است. با این وجود، در ایران توسعه راه‌های جاده‌ای بیشتر از توسعه راه‌های ریلی مورد توجه بوده است.