شوک نفتی به جان صندوق‌های بازنشستگی

  این تصمیمات به مرور زمان اثرات خود را در صندوق‌های بازنشستگی آشکار کرده و در شرایطی آنها را به سطح بحرانی رسانده که وضعیت اقتصادی نیز مساعد نیست و شرایط نابه‌سامان متغیرهای کلان اقتصادی، بحران در صندوق‌های بازنشستگی را تشدید کرده است. تورم، نوسانات نرخ ارز، افت بهای جهانی نفت و نامناسب بودن رشد اقتصادی همه و همه مولفه‌هایی هستند که در سوق دادن صندوق‌های بازنشستگی به شرایط بغرنج دخالت دارند.

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از تعادل ، در این میان، در حالی صندوق‌ها با بحران دست و پنجه نرم می‌کنند که کمک‌های دولت به صندوق‌های بازنشستگی سال به سال در حال افزایش است و با این شرایط رفته‌رفته حجم هزینه‌های جاری دولت در بودجه نیز افزایش خواهد یافت. در شرایطی که وضعیت صندوق‌های بازنشستگی روز‌به‌روز بحرانی‌تر می‌شود و نمای نامساعد اقتصاد نیز بر این وضعیت نامناسب صندوق‌های بازنشستگی دامن می‌زند، تشکیل اتحادهای استراتژیک برای انجام فعالیت‌های مشترک در میان صندوق‌ها از سوی کارشناسان مطرح می‌شود. در همین حال، شفاف‌سازی وضعیت دارایی صندوق‌های بازنشستگی و اقدام به گزارش‌دهی حتی روزانه، اقدام دیگری است که به گفته کارشناسان باید در راستای بهبود وضعیت صندوق‌های بازنشستگی انجام شود. در این رابطه روز گذشته نشستی تحت عنوان «اقتصاد کلان و تاثیر آن بر صندوق‌های بازنشستگی» برگزار شد که در آن محمود اسلامیان مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری، حجت‌الله میرزایی معاون اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، محمود شهشهانی‌پور معاون سرمایه‌گذاری و امور اقتصادی صندوق بازنشستگی کشوری، هوشنگ جنگی معاون اقتصادی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح و حسین عبده تبریزی، اقتصاددان به بررسی وضعیت صندوق‌های بازنشستگی و عارضه‌یابی آنها پرداختند.

 کمک 30‌هزار میلیارد تومانی دولت

محمود اسلامیان، مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری در این نشست از کمک ۳۰‌هزار میلیارد تومانی دولت به صندوق‌های بازنشستگی طی سال۹۴ خبر داد و گفت: تداوم این روند شتابان نخواهد بود.

اسلامیان با بیان اینکه اگر مشکلات و معضلات صندوق‌های بازنشستگی به صورت عالمانه و دقیق ریشه‌یابی نشود، در حل آن نیز ناتوان خواهیم بود، تصریح کرد: در صورت نیاز، باید اصلاح ساختار وضعیت صندوق‌ها انجام شود. هیچ کجا خارج از صندوق‌ها نمی‌توان مشکلات آنها را واکاوی کرد، بنابراین صندوق‌ها باید به صورت علمی و دقیق این مشکلات را بررسی کرده و راهکارهایی برای خروج از بحران انجام دهند.

اسلامیان با تاکید بر اینکه دولت 30‌هزار میلیارد تومان به صندوق‌های بازنشستگی در سال گذشته کمک کرده است، گفت: این کمک برابر با کل بودجه عمرانی کشور است که در بودجه عمرانی این عدد به راحتی قابل تزریق و نقدشوندگی نیست.  مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری تاکید کرد: بعید است ادامه این روند شتابنده کمک دولت به صندوق‌ها بتواند در سال‌های آینده نیز همچنان تداوم یابد؛ باید با سیاست‌گذاری‌ صحیح به سمت توسعه و افزایش کارایی صندوق‌های بازنشستگی برویم.

 صندوق‌های بازنشستگی حساس‌تر از سایرین

در همین حال حجت‌الله میرزایی، معاون امور اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه صندوق‌های بازنشستگی پیچیده‌ترین نهادهای مالی در دنیای امروز هستند، تصریح کرد: اثر متغیرهای مالی و اقتصادی بر صندوق‌های بازنشستگی بسیار بیشتر از سایر نهادهای مالی است و همین امر بر پیچیدگی صندوق‌ها افزوده است.

میرزایی متغیرهای اثرگذار بر صندوق‌های بازنشستگی را به دو دسته تقسیم کرد و گفت: دسته اول، شوک‌های سیاستی مثل قوانین و مقرراتی است که دولت و مجلس تعیین می‌کنند و درنتیجه الزامات و تعهداتی بر صندوق‌های بازنشستگی بار می‌شود.

معاون امور اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، شوک‌های ناشی از اقتصاد کلان را دومین دسته از متغیرهای اثرگذار بر صندوق‌های بازنشستگی عنوان کرد و افزود: بخشی از این متغیرهای اقتصاد کلان برنامه‌ریزی شده‌اند و برخی بدون برنامه‌ریزی اتفاق می‌افتند.

میرزایی اضافه کرد: تورم و شوک ناشی از بازار سرمایه ازجمله شوک‌های اقتصاد کلان هستند که برنامه‌ریزی از قبل برای آن وجود ندارد، اما عواملی چون روش‌های تامین منابع مالی پروژه‌های عمرانی قابل برنامه‌ریزی هستند که همه این عوامل بر صندوق‌های بازنشستگی اثرگذار است. در سال‌هایی که به علت رکود، اعتبارات عمرانی کاهش یافته ورودی صندوق‌ها نیز کمتر شده است.  وی نرخ تشکیل سرمایه ثابت، کارکرد بودجه دولتی، پروژه‌های عمرانی، نرخ تورم، ساختار جمعیتی، رشد اقتصادی و... را ازجمله متغیرهای اصلی تاثیرگذار بر صندوق‌های بازنشستگی عنوان کرد.  میرزایی همچنین گفت: در 4دهه گذشته رشد اقتصادی پایین در کشور تجربه‌شده به گونه‌یی که متوسط رشد اقتصادی در این مدت 4درصد بوده که با وجود منابع طبیعی غنی و درآمدهای نفتی، عدد بسیار پایینی است. همچنین متوسط رشد اشتغال در این چند دهه تنها 2درصد بوده است.  وی تاکید کرد: از آنجا که اقتصاد کلان، هم مبادی ورودی و هم مبادی خروجی را تحت تاثیر قرار می‌دهد، به‌طور دایم قدرت پایداری صندوق‌های بازنشستگی را کاهش داده است. درواقع ما در شرایط اقتصادی کاملا ناپایدار و متغیر به‌سر برده‌ایم.

معاون امور اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصریح کرد: سهم سرمایه‌گذاری‌ها و درآمدهای حاصل از این سرمایه‌گذاری نیز کاهش یافته، بنابراین بخش زیادی از اتکای صندوق‌ها به درآمد از محل حق بیمه‌ها بوده است.  میرزایی با بیان اینکه دولت در سال گذشته بیش از ۲۵‌هزار میلیارد تومان به صندوق‌های بازنشستگی کمک کرده است، گفت: این عدد در سال جاری به ۴۰‌هزار میلیارد تومان رسیده است و پیش‌بینی می‌شود برای سال آینده به ۶۰‌هزار میلیارد تومان برسد.

 شفاف‌سازی و گزارش‌دهی، نخستین اقدام

در ادامه حسین عبده‌تبریزی اقتصاددان با تشریح نقش صندوق‌های بازنشستگی در بازار سرمایه گفت: نقش صندوق‌های بازنشستگی در بازار سرمایه غیرقابل اجتناب است بنابراین وقتی گفته می‌شود وضع بازار سرمایه خراب است باید دید صندوق‌های بازنشستگی چه‌کار کرده‌اند که وضعیت چنین شده است.  وی در خصوص انتقاداتی که در رابطه با بدهی دولت به صندوق‌های بازنشستگی می‌شود، توضیح داد: این موضوع باید مورد بررسی قرار گیرد که بازدهی این ارقام در دست مدیران صندوق‌ها بیشتر خواهد بود یا در دست دولت. در مورد بانک‌ها این بررسی را انجام داده‌ایم و مشخص شده است که بدهی دولت به بانک‌ها جزو بهترین دارایی‌های بانک‌هاست.  عبده‌تبریزی با بیان اینکه مساله مهم در این رابطه مدیریت دارایی‌هاست، تصریح کرد: باید توجه داشته باشیم که بدهی از بین نمی‌رود و در این میان نرخ بازده این دارایی مهم است که اگر این طلب‌ها از دولت گرفته شود با چه نرخ بازدهی به کار گرفته خواهد شد.  وی بهترین راه‌حل برای بهبود وضعیت صندوق‌های بازنشستگی را اقدام به گزارش‌دهی دانست و افزود: باید شفاف‌سازی‌های لازم در خصوص وضعیت صندوق‌ها صورت گیرد و حتی روزانه گزارش داده شود تا وضعیت دارایی‌های صندوق‌ها مشخص شود. اگر این اقدام پیش‌تر انجام می‌شد و گزارش‌های شفافی از وضعیت صندوق‌های بازنشستگی ارائه می‌شد نه دولت مطالبات را عقب می‌انداخت و نه برخی مدیران سر جای خود باقی می‌ماندند و جلو بسیاری از فسادها گرفته می‌شد.

 صندوق‌ها اتحاد استراتژیک تشکیل دهند

هوشنگ جنگی معاون اقتصادی سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح نیز به برداشت دولت از منابع صندوق‌ها اشاره کرد و گفت: سوالی که ایجاد می‌شود، این است که آیا حال باید هزینه‌های ناشی از این برداشت و کسری‌ها را دولت پرداخت کند یا اعضای صندوق. مسلم است که صندوق این شرایط را ایجاد نکرده است و بار هزینه ناشی از شرایط موجود به آن تحمیل می‌‎شود.

جنگی افزود: باید به این نکته توجه کرد که صندوق‌ها پیش از اینکه مسوولیت اجتماعی داشته باشند، مسوولیت مالی دارند و اگر می‌خواهیم در مسیر توسعه از صندوق‌های بازنشستگی کمک بگیریم باید این کار را به گونه‌یی انجام دهیم که با اهداف اصلی صندوق ضدیت نداشته باشد.  وی در ادامه به ارائه راهکارهایی برای برون‌رفت صندوق‌های بازنشستگی از بحران پرداخت و گفت: صندوق‌ها باید به انجام کارهای مشترک روی بیاورند. اتحادهای استراتژیک و مشارکت‌ها را شکل دهند تا در این قالب بتوانند، قطب‌های اقتصادی ایجاد کنند. در ادامه باید صندوق‌ها زنجیره کسب و کار را به صورت کامل در دست بگیرند.  جنگی تصریح کرد: تبدیل دارایی‌های فیزیکی به دارایی‌های مالی راه‌حل دومی است که می‌تواند به برون‌رفت صندوق‌های بازنشستگی کمک کند. تقویت بازار بورس و بهینه کردن منابع صندوق‌ها اقدام دیگری است که باید در همین راستا انجام شود. در پایان هم می‌توان به حمایت از بازار سرمایه به عنوان موتور توسعه کشور اشاره کرد.  وی با بیان اینکه صندوق‌های بازنشستگی حدود 60 تا 70درصد از بازار سرمایه را در اختیار دارند، افزود: در عین حال همواره می‌شنویم که وضعیت بازار خراب است. بنابراین صندوق‌های بازنشستگی باید بازار را به گونه‌یی هدایت کنند که موتوری برای حرکت کل اقتصاد کشور باشد.

 اثرات افزایش امید به زندگی روی صندوق‌ها

محمود شهشهانی‌پور معاون سرمایه‌گذاری و امور اقتصادی صندوق بازنشستگی کشوری با اشاره به اثرات تصمیمات اشتباه گذشته در وضعیت فعلی صندوق بازنشستگی گفت: اثرات 28 تصمیم اشتباه که قبلا گرفته شده، روی صندوق‌های بازنشستگی برآورد شده و محاسبات نشان می‌دهد بیش از 400 هزار میلیارد تومان به نرخ پایان سال 94 اثرات این تصمیم بوده است که با توجه به افزایش دستمزدها در سال 95، این رقم بیشتر هم شده است. اگر دولت 420هزار میلیارد تومان پرداخت می‌کرد، اثر این تصمیمات به صفر می‌رسید.

شهشهانی‌پور افزود: در همین حال، چندین بار شوک ارزی وارد شد. شوک‌های ارزی سبب می‌شود تا ارزش دارایی‌های صندوق نیز تغییر کند. برخی طرح‌ها در اثر این شوک‌های ارزی، بازدهی خود را از دست دادند و این شوک‌ها اثرات عمده‌یی در کسری سرمایه در گردش و کسری منابع صندوق و در نهایت کاهش منابع داشته است. در همین حال، با افت قیمت نفت به عنوان شوکی دیگر، دارایی‌های صندوق بازنشستگی حدود 40 تا 50درصد از ارزش خود را از دست داد.

وی با بیان اینکه در صندوق بازنشستگی کشوری و بقیه صندوق‌ها، اثر افزایش امید به زندگی بسیار مهم بود، تصریح کرد: نسبت بین ورودی و خروجی تغییر کرد و باعث شد صندوق‌ها با چالش جدیدتری مواجه شوند. بخش دیگری از معضلات صندوق‌ها هم به تصمیماتی که در گذشته گرفته شده است، برمی‌گردد. در اوایل دهه 70 و اواخر دهه 60 بازنشستگی‌های پیش از موعد اثرات خود را آغاز کرد. حجم عظیم نیروهای جوان پشت درهای بازار کار باعث شد تا نیروهای قبلی بازنشست شوند تا فضا برای نیروهای جوان آماده شود. بدین‌ترتیب ورودی صندوق‌ها افزایش یافت. در اثر این تصمیم، در حال حاضر خروجی صندوق‌ها بیشتر است و صندوق‌های بازنشستگی با چالش بسیار سنگینی مواجه شده‌اند. شهشهانی‌پور افزود: آخرین موردی که چالش‌های امروز صندوق‌های بازنشستگی را رقم زده است، عدم انجام سرمایه‌گذاری پولی و مالی در دوران جوانی صندوق‌هاست. راهکارهای قابل ارائه در این زمینه اصلاح قوانین کار و بازنشستگی، تخصیص مزایای ملی و کاهش انتظار مشترکان صندوق‌هاست که این مورد آخر مطلوب نیست اما در موقعیت کنونی و با توجه به چالش‌های کنونی و وضعیت نامساعد صندوق‌ها چاره‌یی جز این نیست.