سوءتغذیه 30درصدی خانوارهای ایرانی

در حالی که مصرف شیر، تخم‌مرغ، گوشت قرمز، سبزی و میوه کاهش داشته است. این کاهش و جابه‌جایی مصرف از برخی اقلام به سمت برخی دیگر از نظر کیفیت غذا و تامین نیازهای سلولی جنبه منفی داشته و امنیت غذایی خانوار را با مخاطراتی روبه‌رو ساخته است. برای دستیابی به امنیت غذایی در سطح خانوار، تدارک بستر قانونی و نهادی جهت ایجاد اشتغال مولد، هدفمند کردن یارانه غذا، حمایت از کشاورزان، توسعه زیرساخت‌های کشاورزی، ارتقای آگاهی و سواد تغذیه‌یی خانوارها و... ضروری به نظر می‌رسد. سرانه مصرف کالری در گروه‌های مختلف هزینه‌ای برای تسهیل و آسان‌سازی بررسی وضعیت امنیت غذایی در سطح خانوارها از نظر مصرف کالری (انرژی دریافتی فرد) در دهک‌های هزینه‌یی، این دهک‌ها به ترتیب به گروه اول شامل سه دهک کم‌درآمد (اول، دوم و سوم)، گروه دوم در دو دهک درآمدی بعدی (چهارم و پنجم)، گروه سوم در دو دهک درآمدی بیشتر (ششم و هفتم) و گروه چهارم سه دهک پردرآمد (هشتم، نهم و دهم) تقسیم‌بندی شده‌اند. همچنین مقدار مصرف کالری سرانه هر یک از گروه‌های فوق با میزان مصرف کالری توصیه شده (2500 کیلو کالری) مقایسه شده است. مقدار مصرف سرانه کالری خانوارهای شهری و روستایی به تفکیک تقسیم‌بندی‌های صورت گرفته طی سال‌های 1387 تا 1391 در جدول شماره (1) آمده است. با توجه به اطلاعات این جدول، مقادیر کالری مصرفی در گروه‌های چهارگانه پیش گفته در خانوارهای شهری و روستایی طی سال‌های مورد به بررسی حاکی از آن است که مقدار انرژی مصرفی سرانه در هر سه دهک کم‌درآمد جامعه (گروه اول) اعم از شهری و روستایی (30‌درصد جامعه) بین حداقل 1932 (خانوار روستایی در سال 1388) و حداکثر 2323 (خانوار شهری در سال 1387) کیلو کالری در روز بوده است، یعنی میزان کالری دریافتی سه دهک (اول، دوم و سوم) از خانوارها، بین 23 تا 8‌درصد کمتر از حداقل میزان کالری مصرفی توصیه شده (2500 کیلو کالری) است. میزان سرانه کالری خانوارهای شهری و روستایی گروه دوم (دو دهک چهارم و پنجم) وضعیت نسبتا بهتری دارد و تقریباً حدود 2500 کیلوکالری در روز، یعنی نزدیک به مقدار توصیه شده بهداشتی بوده و به‌طور کلی این گروه میزان کالری کافی را دریافت کرده است. در گروه سوم (دو دهک ششم و هفتم) حداقل کالری روزانه دریافتی 2681 و حداکثر 3067 کیلو کالری در روز است، یعنی میزان مصرف کالری خانوارهای شهری و روستایی دهک‌های ششم و هفتم بین 7/2 تا 22/5‌درصد بیش از حد متعارف بوده است. گروه چهارم (سه دهک هشتم، نهم و دهم) نیز با مقدار کالری دریافتی بین 3425 تا 3992 کیلو کالری در روز به مقدار اضافی از حداقل انرژی مصرفی (میزان کالری توصیه شده) کالری دریافت کرده‌اند به گونه‌یی که میزان کالری دریافتی سه دهک داراتر (دهک هشتم، نهم و دهم) بین حداقل 37 و حداکثر 60‌درصد بیشتر از نیاز فیزیولوژیکی آنها است. این موضوع در نمودار شماره (2) نشان داده شده است. در یک جمع‌بندی کلی می‌توان گفت که حدود 30درصد خانوارهای شهری و روستایی از لحاظ مقدار مصرف کالری دچار سوء تغذیه‌اند و تنها حدود 20‌درصد خانوارهای کشور دچار سوءتغذیه ناشی از دریافت کم انرژی نبوده و میزان مصرف کالری در آنها نزدیک به مقدار مصرف توصیه شده بهداشتی است. همچنین 50‌درصد جامعه نیز دچار مصرف زیاد انرژی‌اند که مصرف انرژی در 30‌درصد آنان بسیار ناهنجار و غیرمتعادل است. این امر نه تنها کیفیت زندگی اکثر خانوارهای شهری و روستایی را متاثر ساخته و از بهره‌وری آنها می‌کاهد بلکه سبب تحمیل هزینه‌های سنگین در سایر بخش‌ها به ویژه بهداشت و درمان شده است. سرانه مصرف محصولات اساسی غذایی با توجه به نقش و تاثیر ترکیب مواد غذایی اساسی (الگوی مصرف) در تامین نیازهای تغذیه‌یی در این بخش مقادیر کل مصرف هر یک از اقلام نان، برنج، انواع گوشت، شیر، تخم‌مرغ، حبوبات و انواع میوه و سبزی بر مبنای هزینه سبد مصرفی خانوارهای شهری و روستایی در هر یک از دهک‌های هزینه‌یی مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد. برای دستیابی به تصویری جامع و کامل از وضعیت مصرف اقلام خوراکی در سبد مصرفی خانوارها و برای تسهیل و آسان‌سازی بررسی وضعیت امنیت غذایی خانوارها، دهک‌های هزینه‌یی به سه گروه کلی گروه یک، شامل سه دهک با درآمد پایین، گروه دو شامل چهار دهک با درآمد بیشتر از سه دهک قبلی و گروه سه شامل سه دهک با درآمد بالا، تقسیم‌بندی و مورد بررسی قرار گرفته است. نان: سرانه مصرف نان به‌طور متوسط در خانوار شهری 125 کیلوگرم و در خانوار روستایی 105 کیلوگرم است، این در حالی است که سرانه مصرف نان در جهان تنها 25 کیلوگرم است. بر این اساس می‌توان گفت فرآورده‌های گندم به ویژه نان از اهمیت ویژه‌یی در الگوی غذایی مردم کشور برخوردارند. همچنین مقادیر مصرف سرانه نان در دوره پنج سال مورد بررسی برای خانوارهای شهری در گروه یک و دو (گروه کم‌درآمد و با درآمد متوسط) به میزان 6/73 و 3/42‌درصد کاهش یافته و تنها برای گروه سه (گروه با درآمد بالا) به میزان 1/76‌درصد افزایش یافته است. این در حالی است که سرانه مصرف نان در خانوارهای روستایی در تمام گروه‌های درآمدی افزایش یافته است. این افزایش برای گروه یک (با درآمد پایین) روستایی بیشتر از سایر گروه‌های درآمدی است. یک مقایسه کلی نشان می‌دهد مقدار مصرف نان در گروه‌های پردرآمد شهری و روستایی (گروه سه) اختلاف معناداری با هم ندارد در حالی که در گروه‌های کم‌درآمد و با درآمد متوسط (گروه‌های یک و دو) میزان مصرف نان خانوارهای شهری به مراتب از خانوارهای روستایی بیشتر است. همچنین در اغلب گروه‌های درآمدی متوسط مصرف سرانه جامعه شهری بیشتر از روستاییان است. برنج: متوسط مصرف سرانه برنج طی پنج سال مورد بررسی برای خانوارهای شهری و روستایی به میزان 11/14 و 7درصد کاهش یافته است. متوسط مصرف سرانه برنج خانوار روستایی در دوره مورد بررسی نیز به میزان 2کیلوگرم بالاتر از متوسط مصرف سرانه خانوار شهری بوده است. همچنین مقادیر مصرف سرانه برنج گروه یک (گروه کم درآمد) در دوره پنج ساله مورد بررسی برای جامعه شهری ثابت و حدود 22 کیلوگرم بوده در حالی که سرانه مصرف برنج خانوارهای روستایی گروه یک با 8‌درصد افزایش از 19/7 به 21/2 کیلوگرم افزایش یافته است. مقادیر مصرف سرانه برنج گروه دو (با درآمد متوسط) طی دوره پنج ساله مورد بررسی چه در خانوار شهری و چه در خانوار روستایی نزدیک به 6/1 برابر گروه یک و حاکی از تاثیر توان خرید این گروه در مصرف این کالا است. با این حال سرانه مصرف برنج برای خانوارهای شهری و روستایی گروه دو به میزان 1/46 و 4/3‌درصد کاهش یافته است. مقادیر مصرف سرانه برنج گروه سوم (30‌درصد درآمد بالای جامعه) در تمام سال‌ها نسبت به سایر گروه‌ها (یک و دو) و متوسط مصرف بیشتر بوده است با این حال مصرف سرانه خانوار شهری و روستایی گروه سه طی پنج سال مورد بررسی حدود 10 کیلوگرم کاهش داشته است. گوشت قرمز: گوشت قرمز فواید بسیاری دارد و منبع غنی از پروتئین است؛ مصرف سرانه گوشت قرمز خانوارهای شهری و روستایی در تمام گروه‌های درآمدی در دوره پنج ساله مورد بررسی کاهش یافته است. با توجه به اینکه مصرف گوشت تا حدودی با الگوی توزیع ثروت و درآمد هم‌خوانی دارد، این آمار به خوبی فقر و سوءتغذیه ناشی از ناچیز بودن مصرف گوشت قرمز را در هر دو خانوار شهری و روستایی نشان می‌دهد. گوشت مرغ: مقدار مصرف سرانه این ماده پروتئینی در بین تمام گروه‌ها و افراد شهری (به‌جز گروه سه) و روستایی نسبت به مصرف گوشت قرمز، روند افزایشی دارد. قیمت مناسب این محصول در مقابل گوشت قرمز سبب شده تا رشد مصرف آن در تمام گروه‌های مصرف‌کننده مشاهده شود. توجه به این نکته ضروری به نظر می‌رسد که این افزایش در مصرف از یک طرف در خانوارهای روستایی در تمام گروه‌های درآمدی بیش از خانوارهای شهری است و از طرف دیگر، این افزایش در مصرف سرانه در خانوارهای شهری و روستایی گروه یک (با درآمد پایین) بیشتر از سایر گروه‌های درآمدی بوده است. بر این اساس، خانوارهای شهری و روستایی گروه یک با شدت بیشتری مرغ را جانشین سایر اقلام پروتئینی به ویژه گوشت قرمز کرده‌اند. شیر: شیر یکی از با ارزش‌ترین مواد غذایی است و تقریبا تمامی مواد لازم برای رشد و ادامه زندگی انسان را دارا است. اهمیت آن به خصوص در مورد تغذیه و رشد کودکان مشهود است. شیر تنها ماده غذایی است که می‌تواند به‌طور متعادل بیشترین سهم از نیازهای غذایی انسان را تامین کند. سرانه مصرف شیر در هر دو جامعه شهری و روستایی و در تمام گروه‌های درآمدی طی دوره پنج ساله مورد بررسی به‌شدت کاهش یافته است. این کاهش در سرانه مصرف شیر برای جامعه شهری در همه گروه‌های درآمدی بسیار بیشتر از روستاییان است. به عنوان مثال، متوسط مصرف سرانه شیر در دوره پنج ساه مورد بررسی برای جامعه شهری از 42/02به 25/11 کیلوگرم و متوسط مصرف سرانه روستاییان از 47/81 به 39/77 کیلوگرم کاهش یافته است. به بیان دیگر، مقادیر مصرف سرانه شیر در گروه اول طی دوره پنج ساله مورد بررسی برای خانوار شهری 48/51‌درصد و برای روستاییان 19/24‌درصد کاهش یافته است. به این معنا که سرانه مصرف شیر در دوره پنج ساله مورد بررسی در گروه اول شهری از 30/10 کیلوگرم در سال 1388 به 15/50 کیلوگرم در سال 1392 و سرانه مصرف روستاییان از 29/79 کیلوگرم در سال 1388 به 24 کیلوگرم در سال 1392 کاهش یافته است. اهمیت حساس شدن به این مساله زمانی آشکار می‌شود که طبق آمار جهانی، متوسط مصرف شیر در جهان 190 کیلوگرم و در کشورهای اروپایی بین 300 تا 450 کیلوگرم اعلام شده است. براین اساس مقدار مصرف شیر در خانوارهای شهری و روستایی در تمامی گروه‌های مورد بررسی تفاوت فاحشی با مقدار مصرف شیر در جهان دارد. برای مشاهده جدول در سایز بزرگتر اینجا کلیک کنید

برای مشاهده جدول در سایز بزرگتر اینجا کلیک کنید