29هزار‌میلیارد کمبود‌نقدینگی در صنایع‌کوچک

در مجموع 15هزار واحد صنعتی فعال و 2هزار طرح با پیشرفت فیزیکی بالای 80درصد در حوزه صنایع کوچک وجود دارد که برای تکمیل زنجیره تامین این صنایع و تامین نقدینگی مورد نیاز، طرحی برای ارایه تسهیلات به میزان حدود 12هزار میلیارد تومان به دولت ارایه شده که به جد درحال پیگیری است.

طرحی که با تصویب نهایی، انقلابی در صنایع کوچک ایجاد خواهد کرد و بسیاری از مشکلات این بخش را مرتفع خواهد کرد. در این میان هرچند صنایع کوچک، دامنه فعالیت محدودتری نسبت به صنایع بزرگ دارند و حلقه ابتدایی تامین صنایع بزرگ‌تر به شمار می‌روند اما چابکی و انعطاف‌پذیری آنها نسبت به تغییرات بیشتر است و این امر آسیب‌پذیری آنها نیز نسبت به بنگاه‌های بزرگ تولیدی در مواجهه با تغییرات و بحران‌های اقتصادی را بیشتر کرده است؛ اگرچه رونق صنایع کوچک می‌تواند نقش قابل توجهی در اشتغالزایی داشته باشد. همین تاثیرپذیری بالای صنایع کوچک از شرایط اقتصادی سبب شده که این صنایع از بحران‌های چند سال اخیر آسیب ببینند و رکود بر صنایع کوچک سایه افکند. در همین حال در شرایطی که پیش از این تمام صنایع با بحران تامین نقدینگی مواجه بودند، نظام بانکی کشور هیچ تمایز و اولویتی برای تامین نقدینگی صنایع کوچک قائل نشد و همین امر موجب شد تا تامین نقدینگی به اصلی‌ترین مشکل SME‌ها تبدیل شود. این شرایط درحالی بر صنایع کوچک حاکم شد که ساختار ارتباطی صنایع کوچک و بزرگ به خوبی شکل نگرفته و صنایع کوچک خود را در رقابت با بنگاه‌های بزرگ تولیدی می‌بینند که از شرایط مساوی برخوردار نیستند.؛ لذا نبود ارتباط صحیح میان حلقه‌های مختلف زنجیره تولید سبب شد تا صنایع کوچک، حلقه ارتباطی با بنگاه‌های بزرگ‌تر نداشته باشند و حتی در ارایه و فروش محصول تولیدی نیز با مشکل مواجه شوند. حال که بوی بهبود از اوضاع اقتصادی به مشام می‌رسد، صاحبان صنایع کوچک چشم‌انتظارند تا با نگاه ویژه دولت به این بخش فعالیت SMEها اندکی سامان پذیرد. در صدر مطالبات تولیدکنندگان این حوزه نیز رفع مشکل نقدینگی قرار دارد. بدین‌ترتیب که دولت سهم ویژه‌یی برای صنایع کوچک در قالب ارایه تسهیلات کم‌بهره در نظر بگیرد تا توان رقابتی این صنایع افزایش یابد. ارتقای سطح کیفی تولیدات این صنایع به روزرسانی دانش و تکنولوژی فرآیند تولید، اتصال صنایع کوچک به بازار مصرف و شبکه‌یی کردن این صنایع از دیگر اقداماتی است که در دوران پس از تحریم می‌تواند شرایط صنایع کوچک را سر و سامان بخشد. با توجه به اثرپذیری بالای صنایع کوچک، اگر این تغییرات ایجاد شود، بهبود فرآیند تولید در این حوزه به سرعت مشهود خواهد بود. در همین ارتباط گفت‌وگویی با «غلامرضا سلیمانی»؛ معاون صنایع کوچک سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ترتیب داده‌ایم که مشروح این گفت‌وگو را در پی می‌خوانید: اهمیت و ضرورت وجود صنایع کوچک در اقتصاد کشور چیست؟ واحدهای تولیدی زیر 50 نفر اشتغال را جزو صنایع کوچک به شمار می‌آورند. از بین 87هزار واحد تولیدی، 81هزار واحد صنعتی وجود دارد که 92درصد از این میزان واحد صنعتی است. در این میان 45درصد اشتغال صنعتی، 17درصد ارزش تولیدات صنعتی و 10درصد صادرات غیرنفتی مربوط به صنایع کوچک است. صنایع کوچک با سرمایه‌گذاری 100درصدی بخش خصوصی شکل می‌گیرد؛ از این رو مصداق واقعی اقتصاد مقاومتی است. در تمام دنیا صنایع کوچک وسیله‌یی برای توسعه متوازن، ستون فقرات توسعه اقتصادی و محل نوآوری و چابک‌سازی صنایع است. این صنایع با سلیقه مشتری منطبق می‌شوند و براساس مزیت‌های منطقه‌یی شکل می‌گیرند. از این رو نقش مهمی در اقتصاد کشور، ایفا و بخش مهمی از نیاز کشور به اشتغال را تامین می‌کنند. مهم‌ترین نقاط ضعف صنایع کوچک ایران چیست؟ مهم‌ترین نقطه ضعفی که در این رابطه وجود دارد، مساله‌ تامین مالی SME‌ها یا نقدینگی مورد نیاز است. در سیستم بانکداری، روال اعطای تسهیلات به صنایع کوچک تفاوتی با سایر صنایع ندارد. از این رو صنایع کوچک در رقابت با صنایع بزرگ‌تر برای اعطای تسهیلات با مشکل مواجه می‌شوند. بانک‌ها ترجیح می‌دهند به جای اعطای تسهیلات به چند طرح کوچک به یک طرح بزرگ تسهیلات ارایه دهند. نرخ سود تسهیلات صنایع کوچک نیز با صنایع بزرگ تفاوتی ندارد. در همین حال در زمینه توسعه منابع انسانی نیز مشکلات زیادی در صنایع کوچک وجود دارد. اکثر نیروهای انسانی که در صنایع کوچک مشغول به کار هستند، افراد با تحصیلات زیردیپلم و با مهارت‌های اندک هستند که باید تحت آموزش و مدیریت قرار گیرند. با توجه به بالا بودن هزینه آموزش منابع انسانی، این امر از توان صنایع کوچک که فعالیت محدودی دارند، خارج است. از این رو دولت باید دوره‌های مهارت‌آموزی و آموزش برای این افراد قرار دهد یا اینکه سوبسیدی برای برگزاری چنین دوره‌هایی اختصاص دهد. از دیگر معضلات صنایع کوچک، این است که با فناوری‌های روز دنیا غریبه هستند. در این خصوص نیاز است تا در امور تحقیق و توسعه، سرمایه‌گذاری بیشتری صورت گیرد. برای صنایع کوچک صرفه اقتصادی ندارد که واحد جداگانه‌یی با عنوان تحقیق و توسعه راه‌اندازی کنند. از این رو دولت باید مراکز مشخصی را برای انجام امور مطالعاتی و تحقیق و توسعه مربوط به صنایع کوچک راه‌اندازی کند که این مراکز به صورت رایگان یا با هزینه جزیی به صنایع کوچک خدمات ارایه دهند. وضعیت صنایع کوچک در زمینه بازاریابی و فروش چگونه است؟ آیا این صنایع آمادگی حضور در بازارهای جهانی در دوران پس از تحریم را دارند؟ در حوزه توسعه بازار می‌توان گفت در زمینه صنایع کوچک فعالیت خاصی انجام نشده است. بازار صنایع کوچک به بازارهای محلی محدود شده و فعالیت‌های این صنایع در همین حد کوچک مقیاس باقی مانده است؛ این درحالی است که با توجه به تغییر شرایط کشور و گذار از دوران تحریم باید صنایع کوچک برای حضور در بازارهای ملی و فرامنطقه‌یی آماده شوند و افق خود را حضور در بازارهای جهانی قرار دهند. در این زمینه در درجه نخست باید با آموزش و ارتقای سطح اطلاعات، نیروهای تخصصی برای تمرکز روی صنایع کوچک تربیت کرد. نکته حایز اهمیت دیگر در حوزه صنایع کوچک بازاریابی و راه پیدا کردن به بازارهای جهانی است. این امر نیز از طریق شبکه‌یی کردن صنایع کوچک امکان‌پذیر است تا با به هم پیوستن این صنایع، محصول نهایی در بازار جهانی قابل ارایه‌تر باشد. فضای کسب‌وکار کشور را برای فعالیت در حوزه صنایع کوچک چطور می‌بینید؟ در سراسر دنیا قانون فضای کسب‌وکار برای بنگاه‌های کوچک متفاوت از سایر صنایع است تا فعالیت در این حوزه تسهیل شود. این درحالی است که در ایران به بنگاه‌های بزرگ و کوچک به یک چشم نگاه می‌شود. در این زمینه، نه تنها بنگاه‌های بزرگ تولیدی با صنایع کوچک در زنجیره تامین همکاری نمی‌کنند، بلکه با صنایع کوچک به رقابت می‌پردازند. ازجمله مهم‌ترین معضلات در این حوزه، واردات بی‌رویه کالا همچنین قاچاق است که سبب می‌شود برای کالاهای تولید شده در قالب صنایع کوچک، تقاضایی در بازار داخل وجود نداشته باشد. استراتژی دنیا بر این مبناست که صنایع کوچک و متوسط را توسعه دهند تا از مزیت این صنایع در ایجاد اشتغال بهره‌گیری کنند و در همین حال، با شبکه‌یی کردن صنایع کوچک و اتصال به بنگاه‌های بزرگ، زنجیره تامین را با ترکیب و همکاری صنایع کوچک و بزرگ شکل دهند. چنین ارتباطی در حال حاضر بین صنایع کوچک و بزرگ وجود ندارد و نیاز است تا برنامه‌ریزی لازم برای اتصال و همبستگی صنایع کوچک با بنگاه‌های بزرگ صورت گیرد. تامین نقدینگی را می‌توان مهم‌ترین معضل این روزهای صنایع کوچک به‌شمار آورد. در این حوزه برآورد شما برای نقدینگی مورد نیاز صنایع کوچک چیست؟ حدود 70درصد فراوانی مشکلات در حوزه صنایع کوچک به مسائل مربوط به تامین مالی برمی‌گردد. حجم کل تولید کشور 700هزار میلیارد تومان است که این میزان به 150هزار میلیارد تومان سرمایه در گردش نیاز دارد. در این بین 17 تا 24درصد از حجم کل تولید کشور در قالب صنایع کوچک تامین می‌شود. به‌طور متوسط ارزش تولیدات صنایع کوچک 140هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود که این رقم به سالانه حداقل 30هزار میلیارد تومان نقدینگی نیاز دارد. این درحالی است که نقدینگی تزریق شده به صنایع کوچک در حال حاضر کمتر از هزار میلیارد تومان است. روند تامین مالی تولید در دنیا به این ترتیب است که بانک‌ها پولی را که دراختیار دارند در قالب تسهیلات به صنایع کوچک اعطا می‌کنند و بنگاه‌های بزرگ‌تر برای تامین مالی از بازار سرمایه استفاده می‌کنند. درحالی که در ایران بانک‌ها منابع مالی خود را در قالب تسهیلات به صنایع بزرگ‌تر می‌دهند و تمایلی به اعطای تسهیلات به صنایع کوچک ندارند. همین امر سبب شده تا بنگاه‌های کوچک تولیدی در تامین مالی با مشکلات عدیده‌یی مواجه شوند. آیا برای حل این مشکل طرح یا پیشنهادی به دولت ارایه داده‌اید؟ سال گذشته طرحی را با عنوان رونق صنایع کوچک در شهرک‌های صنعتی ارایه کردیم. در مجموع، 15هزار واحد صنعتی فعال و 2هزار طرح با پیشرفت فیزیکی بالای 80درصد وجود دارد که در این رابطه، طرحی برای ارایه تسهیلات به میزان حدود 12هزار میلیارد تومان ارایه دادیم که در حال پیگیری است. متاسفانه همواره کمبود نقدینگی یکی از بزرگ‌ترین معضلات صنایع کوچک است که در این رابطه بانک مرکزی باید حداقل سهم 20 تا 30درصدی برای ارایه تسهیلات به صنایع کوچک درنظر بگیرد. تاثیرپذیری صنایع کوچک از تحریم‌ها چگونه بود؟ فضای اقتصادی کشور تحت‌تاثیر شرایط تحریم و اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها قرار گرفت. در نتیجه این شرایط، هر چند صنایع کوچک به‌صورت مستقیم از تحریم‌ها تاثیر نگرفت، اما با تغییر شرایط اقتصادی کشور، فعالیت در حوزه صنایع کوچک نیز تغییر کرد. با این حال، تنها بخشی از مشکلاتی که امروز صنایع کوچک با آن مواجهند، از تحریم‌ها ناشی شده است. مدیریت صحیح واردات، تامین منابع مالی صنایع، تخصیص بهینه منابع ارزی حاصل از صادرات نفت و سوق دادن منابع مالی به سمت تولید، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند در بهبود شرایط کسب‌وکار موثر واقع شود. در دوران رکود و بحران اقتصادی، کدام صنایع وضعیت مطلوب‌تری داشتند؟ بحران در کدام صنایع شدیدتر بود؟ در شرایط بحران اقتصادی و رکود فعالیت برای بسیاری از واحدها با دشواری همراه بود. با این حال وضعیت صنایع شیمیایی، فلزی، غذایی و دارویی از سایر صنایع بهتر بود. در این میان برخی صنایع که با واردات بی‌رویه مواجه شدند، صنایع تکنولوژی‌بر یا صنایعی که از رکود ساخت‌و‌ساز داخلی تاثیر پذیرفتند، در شرایط بحرانی‌تری قرار گرفتند. به‌عنوان نمونه صنایع «های تک»، صنایع پوشاک که با حجم عظیمی از قاچاق مواجه شدند و بخشی از صنایع غذایی که با مشکل کمبود آب مواجه شدند، شرایط بحرانی‌تری داشتند. باتوجه به اینکه رفع تحریم‌ها را پیش رو داریم، آیا برنامه‌یی برای جذب سرمایه‌های خارجی در حوزه صنایع کوچک دارید؟ در حال حاضر 780میلیون دلار سرمایه‌گذاری خارجی در شهرک‌های صنعتی انجام شده است. در این رابطه 112طرح سرمایه‌گذاری خارجی تعریف شده که بیشتر در حوزه شیمیایی، فلزی، صنایع غذایی و دارویی هستند. همچنین 300واحد کوچک صنعتی که نیاز به سرمایه‌گذاری دارند، احصا شده‌اند که به‌دنبال جذب سرمایه‌گذاری برای این واحدها هستیم.