مشاوران کنگره امریکا: توافق قطعی است

در این نشست که به میزبانی گروه تخصصی کنگره امریکا در امور ایران -با عنوان گروه عمل ایران- برگزار شد، چند کارشناس برجسته امریکایی دیدگاه های خود را در این باره بیان کردند.

در زیر خلاصه مطالب ارائه شده از سوی کارشناسان در این نشست در تاریخ ۱۳ خرداد، آمده است.

***

* سخنان مایکل هایدن Michael Hayden رئیس سابق سازمان سیا:

موضوع مذاکرات هسته ای بسیار حائز اهمیت است. ما درباره این مسئله صحبت می کنیم که باید بحثهای ملی در داخل ایالات متحده درباره توافق هسته ای انجام شود. اما باید توجه داشت مشکل مطرح این است که ایران به تسلیحات هسته ای دست پیدا کند. به نظرمن، مسئله خود ایران است. مسئله تسلیحات هسته ای، موضوعی مهم است اما در ذیل موضوع دیگری قرار می گیرد که به خود ایران مربوط است. باید توجه داشت که حل مسئله هسته ای با ایران به معنای حل شدن همه مشکلات نیست. این نگاه گمراه کننده است اگر تصور کنیم با حل مسئله هسته ای، همه مسائل ما با ایران حل خواهد شد. مشکلات ما با ایران برای مدت بسیار بسیار طولانی به قوت خود باقی خواهد ماند. در دولت گذشته ایالات متحده، مسئله ایران همانند جعبه ای کثیفی که از اسباب کشی برجا می ماند، برای دولت جدید باقی ماند. در دولت گذشته، طرحی برای حل این مشکل وجود نداشت. البته می دانم که حل این مسئله بسیار بسیار سخت است. با همه اوصاف باید بگویم سیر تحولات به صورتی است که به سمت رسیدن به توافق هسته ای حرکت می کنیم. فضای مذاکرات همانطور که بسیاری از آن بیم داشتند سبب شده است انرژی بوجود بیاید که در مسیر رسیدن به توافق هسته ای است. فضا به قدری جدی شده است که دیگر نمی توان به نرسیدن به توافق هسته ای فکر کرد. البته در این فضا، از این سخن گفته می شود که اگر توافقی حاصل نشود بهتر از این است که توافق بدی حاصل شود. انرژی و سرمایه ای که برای مذاکرات صرف شده، سبب شده است این نگرش بوجود بیاید که هر توافقی بهتر از این است که توافقی حاصل نشود. از آن بیم دارم که در نهایت هم همینطور شود.

باید به تفسیرهای مختلف از توافق واحد توجه داشت. این موضوع در مسیر توافق هسته ای نهایی مسئله ای بسیار حائز اهمیت است که باید به آن توجه کرد. نمی توان اجازه داد طرف های مذاکرات درباره مسائلی این تفسیرهای متفاوت را عَلَم کنند که از نظر توافق های انجام شده، اهمیت اساسی دارد. باتوجه به واکنشهایی که یک یا چند روز پس از توافق لوزان به این تفاهم بروز کرد باید بگویم ما درباره هیچ مسئله ای به توافق نرسیدیم. باید درباره این نکته بسیار بسیار دقت کرد.

* سخنان جان هانا ( Hannah ) کارشناس ارشد موسسه تحقیقاتی موسوم به بنیاد دفاع از دموکراسی ها:

اگر تا یک ماه دیگر درباره برنامه هسته ای ایران توافقی حاصل شود، بی تردید این توافق، مهمترین توافق مرتبط با حوزه امنیت ملی ایالات متحده خواهد بود که از زمان جنگ سرد تاکنون امضاء می شود. این توافق هسته ای نه تنها به منافع کلیدی و حیاتی ایالات متحده مرتبط است بلکه به امنیت بسیاری از نزدیکترین متحدان ما در منطقه خاورمیانه نیز مربوط می شود. متحدان ما در منطقه به این توافق هسته ای به چشم موضوعی نگاه می کنند که برای ماهیت وجودی آنها اهمیت دارد. آنها این مسئله را از منظر تامین امنیت و رفاه کشورهایشان یا به چشم موضوع مرگ و زندگی نگاه می کنند. یکی از شاخص ترین ویژگی های خط مشی ما درباره برنامه هسته ای ایران، نقش حیاتی و هدایت کننده ای است که کنگره ایالات متحده در ده سال گذشته در تدوین خط مشی ما در این حوزه ایفا کرده است. در ده سال گذشته شاهد اتفاق نظر فزاینده دو حزب دموکرات و جمهوری خواه برای اعمال فشارهای اقتصادی فزاینده و بی امان بر ایران بوده ایم تا اینکه ایران در حوزه مذاکرات با جدیت وارد عمل شود. اگر همکاری دو حزب ایالات متحده در این حوزه نبود، بی گمان نمی توانستیم شاهد تاثیرگذاری فوق العاده تحریمهایی باشیم که در حال حاضر شاهد آن هستیم. بی تردید، بدون وجود رژیم تحریمها، امکان رسیدن به راه حل دیپلماتیک رضایت بخش برای این مشکل وجود نمی داشت و یا به عبارت دیگر، احتمال نتیجه بخش بودن این تلاشها، نزدیک به صفر می شد. شماری از مقامات دولت سابق ایالات متحده با اعمال فشار کنگره علیه ایران مخالفت می کردند اما تردیدی نیست که با نگاه به گذشته متوجه می شویم نظر کنگره در این خصوص کاملا درست بوده است و همچنان نیز همینطور است. کنگره ایالات متحده به گونه بهتری، فوریت مسئله را متوجه شد و برای اقدام درباره آن وارد عمل شد. کنگره ایالات متحده به درستی متوجه شد که تشدید فشارهای کنگره در عرصه اعمال تحریمها می تواند چه کمکی به تقویت اهرم فشار دیپلماتیک کشور بکند. گذشت زمان نشان دادکه جدیت کنگره ایالات متحده چه تاثیری بر روند مذاکرات گروه ۱+۵ نیز می گذارد و نشان می دهد ایالات متحده با چه عزم جدی می خواهد تحریمهای فزاینده ای علیه ایران اعمال کند و با فشارهای اقتصادی فلج کننده علیه این کشور وارد عمل شود. باعنایت به این سابقه تاریخی، حالا هم می خواهیم نقش کنگره را در روزها و هفته ها و ماههای پیش روی درباره مسئله هسته ای ایران بررسی کنیم.

البته باید توجه داشت که یک نقش مهم دیگر نهادهای آمریکایی درباره مسئله هسته ای ایران به نقش دستگاههای اطلاعاتی مربوط می شود و اینکه بدانیم برنامه هسته ای ایران در چه وضعی قرار دارد. این مسئله بسیار حائز اهمیت است و درشرایطی که توافق هسته ای نهایی می شود، این نقش آفرینی اهمیتی دو چندان پیدا می کند. توافق هسته ای که زمانی بسیاری از ما امیدوار بودیم بتواند بخش اعظم زیرساختهای هسته ای اساسی ایران را نابود کند البته اگر نگوییم که همه این زیرساختها را نابود کند، حالا به توافقی تبدیل شده است که بیشتر به نوعی پایشگری درباره زیرساختهای ایران تبدیل شده است و درنتیجه، بار بسیار عظیمی بر دوش دستگاههای اطلاعاتی ایالات متحده خواهد بود تا در سالهای آینده این زیرساختهای هسته ای ایران را زیرنظر داشته باشند و درصورت پی بردن به اقدام ایران در نقض تعهداتش، این مسئله را گزارش کنند و درنتیجه به تصمیم گیران کشور، امکان اقدام مناسب را بدهند.

* سخنان ایوان بای ( Evan Bayh ) سناتور سابق دموکرات از ایالت ایندیانا:

مذاکرات هسته ای با ایران همچنان ادامه دارد. به احتمال زیاد توافق هسته ای حاصل خواهد شد مگر اینکه طرف ایرانی کاملا لجبازی کند. به نظرم، شصت عضو از مجموع یکصد عضو سنای ایالات متحده نیز به این توافق رای مثبت خواهند داد. البته فکر می کنم بدبینی های بسیار زیادی درباره این توافق نامه مطرح خواهد شد. به نظرمن، راستی آزمایی پایبندی ایران به توافق هسته ای بسیار دشوار خواهد بود. پس از کاهش تحریمها، بازگردانده شدن مجدد تحریمها درصورت مشخص شدن عدم پایبندی ایران به توافق هسته ای نیز بسیار دشوار خواهد بود. حتی ممکن است تفسیرهای مختلفی از توافق هسته ای انجام شود که بر روند اجرای آن تاثیر بگذارد. برخی از این اختلاف در خوانشها و تفسیرها را پس از اعلام خبر توافق اولیه در لوزان شاهد بودیم. دیدیم که دو طرف تفسیرهای مختلفی از واژگان مندرج در این توافق نامه ارائه کردند. راستی آزمایی توافقی دشوار است که ظاهرا درباره مسائل اساسی، روی کاغذ توافق می شود اما در عمل می بینیم که طرف مقابل بلافاصله پس از حصول به توافق، به مواضع مدنظر خودش بازمی گردد. به هرحال، فکر می کنم این توافق پس از مذاکرات فشرده حاصل خواهد شد، و در سنای ایالات متحده نیز به رای گذاشته خواهد شد. همانطور که گفته می شود بحثهای جدی در سنای آمریکا در این خصوص مطرح خواهد شد و سناتورها با قاطعیت مواضع خود را بیان خواهند کرد. حتی ممکن است شماری از سناتورها در مخالفت با این توافق نامه از شیوه ارائه نطقهای طولانی استفاده کنند که ترفندی برای جلوگیری از به تصویب رسیدن طرحهایی است که در سنا مطرح می شود. اما درمجموع، فکر می کنم این توافق نامه با رای شصت سناتور برای شکستن ترفند مذکور، تصویب خواهد شد. اما جلب آرای شصت و هفت سناتور برای شکستن وتوی رئیس جمهور کار بسیار بسیار دشواری است. این کار بویژه زمانی سخت تر می شود که به آخرین آرای لازم برای رسیدن به این حدنصاب نیاز است یعنی جلب آرای شصت و پنج و شصت و شش و شصت و هفت بسیار سخت تر خواهد بود. اجرای توافق نامه ای که شمار قابل توجهی از اعضای سنای ایالات متحده ملاحظات بسیار جدی درباره آن دارند، با چالشهایی همراه است. اقدام دولت ایالات متحده در سطح بین المللی، با چنین پشتوانه ای در سنا، نیز محل سوال خواهد بود بویژه وقتی رئیس جمهور دیگری در انتخابات آتی آمریکا به پیروزی برسد. طرف ایرانی به این مسئله می اندیشد که اگر رئیس جمهور دیگری در ایالات متحده به قدرت برسد، روند اجرای این توافق نامه به چه صورت خواهد شد؟ در این میان باید به نگرانی متحدان منطقه ای ایالات متحده نیز از این توافق هسته ای توجه داشت. این خطر جدی وجود دارد که کشورهایی همانند عربستان سعودی و احتمالا هم مصر و ترکیه بخواهند در مسیر اشاعه هسته ای حرکت کنند. درنتیجه می بینیم که این توافق هسته ای می تواند عواقبی به همراه داشته باشد که اصلا قرار نبوده است پیش بیاید. اگر کشورهای منطقه به سمت هسته ای شدن بروند، این حرکت منطقه را به شدت بی ثبات خواهد کرد.

نکته دیگری که در این خصوص باید به آن توجه داشت اقدامات دیگری است که ایران در کنار مذاکرات هسته ای انجام می دهد. شاهد آن هستیم که ایران همچنان تامین کننده منابع مالی برای حزب الله لبنان است. ایران در جنگ داخلی سوریه به شدت درگیر است. ایران عامل قوی بی ثبات کننده در یمن است. ایران در تلاش است تحریمها هرچه سریعتر برداشته شوند. بی تردید، ایران از بخشی از پولهایی که از محل برداشته شدن تحریمها به دست می آورد، در مسیرهایی استفاده خواهد کرد که همسو با منافع ملی ایالات متحده قرار ندارد. باید این مسئله را در کنار برنامه موشکهای بالستیک ایران مدنظر داشت که همچنان ادامه دارد. این وضع نگران کننده است. تنها هدفی که برای برنامه موشکهای بالستیک ایران می توان بیان کرد هدف قرار دادن کشورهای اروپای غربی یا خاک ایالات متحده است. با این اوصاف، به نظر من باید درباره مسائل جاری و آثار توافق هسته ای نگاه روشنی داشت. نکته مهم دیگری که در این میان باید به آن توجه داشت لزوم بحث و مناظره در داخل ایالات متحده و در سطح ملی درباره ماهیت اساسی رژیم ایران است. باید مشخص شود آیا رژیم ایران، رژیمی عادی است. ما با اتحاد جماهیر شوروی سابق نیز در دوره کمونیسم، مشکلات و روابط پرچالشی داشتیم اما شوروی، به دنبال خودکشی خودش نبود. رژیم شوروی، رژیم دینی افراطی نبود و ما می توانستیم با آن تعامل داشته باشیم. باید به این سوال پاسخ داده شود که آیا رژیم ایران که ماهیتش به نوعی نیست که به دنبال خودکشی ملی باشد، می خواهد به اقداماتش درقالب قدرت تهاجمی در منطقه ادامه بدهد و به گونه ای نقش آفرینی کند که علیه منافع ملی و امنیت ملی ایالات متحده باشد و متحدان ما را تضعیف کند و به تعهداتش در قالب توافق هسته ای پایبند نباشد و درنهایت هم به توان تسلیحات هسته ای دست پیدا کند؟ آیا ایران در بازه زمانی ده سال آینده به فریبکاری هسته ای مبادرت خواهد کرد؟ اگر ایران این کار را انجام بدهد، این اقدام همسو با منافع ملی ایالات متحده خواهد بود؟ برای پاسخ دادن به این پرسشها باید ماهیت اساسی رژیم ایران بررسی شود. باید مشخص شود این رژیم می خواهد چه مسیری را برای حرکت آینده خودش مدنظر داشته باشد. کاملا روشن است ایران در مذاکرات هسته ای به دنبال آن است که امتیازهای حداکثری را به دست بیاورد و امتیازهای حداقلی را به ما بدهد که این روند به نفع ما و متحدانمان نیست.

* سخنان جوزف لیبرمن ( Joe Lieberman ) سناتور جمهوری خواه سابق آمریکایی:

مذاکرات هسته ای برای رسیدن به توافق نهایی با ایران همچنان ادامه دارد. همه خبرهایی که درباره مذاکرات می شنویم به من می گوید که این توافق، توافقی بدی برای ایالات متحده و متحدانش خواهد بود. اگر توافق هسته ای نتیجه ای برخلاف این پیشبینی را داشته باشد، من بسیار شگفت زده خواهم شد و تعجب خواهم کرد اما احتمال اینکه چنین وضعی پیش بیاید بسیار بسیار کم است. من باید بگویم که با مذاکرات مخالف نیستم. غالبا با دشمنانتان مذاکره می کنید تا اختلافها را با آنها حل کنید. اما به نظرمن، مذاکراتی که در ابتدای امر هدف آن پایان دادن به برنامه ساخت تسلیحات هسته ای ایران بود، به تدریج به روندی تبدیل شده است که همه تحریمهای اقتصادی سخت ایران را گام به گام بر می دارد و روندی کاملا متفاوت شده است. باآنکه ما با این موقعیت برتر وارد مذاکرات شدیم که تحریمها فشارهای زیادی را بر ایران وارد کرده بود، اما حالا می بینیم که اکثر تحریمهای ایران به حال تعلیق در می آید و درمقابل آن برنامه تسلیحات هسته ای ایران پایان نمی یابد یا از بین نمی رود و به نوعی محدود می شود آنهم به امید آنکه بتوانیم این برنامه را زیرنظر و تحت پایش داشته باشیم. گفته می شود این نظارتها بر فعالیتهای هسته ای ایران گسترده خواهد بود اما من نمی دانم وضعیت بازرسی ها و نظارتها به چه صورتی خواهد شد. از هر منظر نگاه کنیم این توافق هسته ای، فاجعه بار است. ما با رژیمی سرکوبگر و خودکامه مواجه هستیم که آشکارا خصومت خود را با ایالات متحده و اسرائیل بیان می کند. این رژیم خصومت خود را با اکثر متحدان دیگر ما در کشورهای عربی همانند دشمنی اش با ما و اسرائیل به صورت آشکارا بیان نمی کند. توافق هسته ای سبب می شود ایران منابع مالی بسیار عظیمی در اختیار داشته باشد و بتواند با آن، سیاستهای خودش را در منطقه و جهان دنبال کند. به نظر من، فضای مذاکرات به گونه ای دنبال می شود که به واقعیتهای دنیای خارج هیچ توجهی نمی شود. رژیم ایران مخالفان سیاسی خودش را همچنان زندانی می کند و می کشد. رژیم ایران دربرخورد با مخالفانش و مردم این کشور به گونه فوق العاده سرکوبگرانه برخورد می کند. ایران خبرنگار روزنامه واشنگتن پست را نیز زندانی کرده است. رژیم ایران رژیمی است که به دنبال هژمونی و توسعه طلبی است. ایران در زمان مذاکرات جاری نیز بر دامنه اقداماتش در منطقه افزوده است و این اقدامات ایران به شدت به ضرر ارزشهای آمریکا و متحدانش است. به نظر من، توافق هسته ای، جدی ترین و پرپیامدترین توافق بین المللی است که ایالات متحده از زمان پایان جنگ سرد تاکنون وارد آن می شود. با این اوصاف، باید بگویم من به توافق هسته ای بسیار بدبین هستم و در حال حاضر فکر می کنم فقط دو مسئله می تواند ما را از این توافق بسیار بد و پرعقوبت نجات بدهد.یکی از این دو نکته، لجاجت رهبر جمهوری اسلامی ایران است که احتمالا اجازه بازرسی های شدید را نخواهد داد. اگر بازرسی های شدید وجود نداشته باشد چگونه می توان توافق هسته ای را پذیرفت. نکته دوم نقشی است که کنگره ایالات متحده می تواند ایفا کند. به لطف طرح جدیدی که در کنگره آمریکا با حمایت دو حزب دموکرات و جمهوری خواه و به ابتکار سناتور رابرت کورکر و سناتور منندز و دیگران به تصویب رسید، شاید فضا متفاوت شود. کنگره ایالات متحده می تواند نقشی بی بدیل در این قضیه ایفا کند. کنگره ایالات متحده در روزها و هفته های پیش روی می تواند نقشی حیاتی در مذاکرات هسته ای برای رسیدن به توافق نهایی ایفا کند.