تکرار صعود نافرجام بورس؟

بازار سهام در حالی دومین هفته خرداد را با افت 0.2 درصدی پشت سر گذاشت تا در 8 هفته اخیر، فقط یک هفته با رشد شاخص کل همراه باشد. این در شرایطی بود که شاخص کل هم‌وزن (اثرگذاری یکسان نمادهای بورسی در محاسبه آن) رشد نیم درصدی را در این هفته به ثبت رساند. در این میان، متوسط حجم و ارزش معاملات روزانه نیز در سطوح پایینی باقی ماندند که همچنان بر عدم تمایل به عرضه و نبود اطمینان کافی برای خرید تاکید می‌کنند. چشم‌ها خیره به مذاکرات هسته‌ای در این شرایط مشاهده می‌شود شاخص کل بورس برای 16 روز معاملاتی متوالی، نوسانات بسیار آرامی را در کانال 63 هزار واحدی سپری می‌کند. بررسی ها نشان می‌دهد در بیش از یک سال اخیر، به دنبال تعیین منطقی نرخ سود سپرده‌های بانکی متناسب با تورم انتظاری و همچنین انتظار برای مذاکرات هسته‌‌ای، نسبت قیمت به درآمد تعادلی بازار سهام نیز تغییر یافته است. به طوری که متوسط نسبت مزبور که پیش از این و به طور تاریخی حدود 6 مرتبه بود، اکنون در محدوده‌ای حدود 5.4 مرتبه به پایداری نسبی می‌رسد. اگر نگاهی به قفل 28 روزه شاخص کل در کانال 71 هزار واحدی در شهریور و مهر 93 و اکنون حرکت 16 روزه دماسنج بازار در کانال 63 هزار واحدی بیندازیم، مشاهده می‌شود در هر دو دوره نسبت قیمت به درآمد بازار سهام یا همان P/E متوسط بازار در محدود 5.4 مرتبه قرار داشته است. در اواخر مهر ماه 93، خوش‌بینی به نتیجه مذاکرات هسته‌ای که سررسید آن 3 آذر بود موجب شتاب گرفتن قیمت‌ها در بورس تهران شد. اکنون نیز انتظار می‌رود با نزدیک شدن به سررسید توافق نهایی احتمالی در 10 تیر ماه، اخبار به نسبت خوش‌بینانه بتواند بار دیگر موج مثبتی در بورس تهران به همراه داشته باشد. تجربه اخیر نشان می‌دهد بسیاری از سرمایه‌گذاران با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل‌های مذاکرات هسته‌ای، از قیمت مناسب سهام استفاده کرده و ریسک ورود به بورس را می‌پذیرند. اما در دوره‌های اخیر، ایجاد موج‌های مثبت پایدار نبوده و حتی پس از آن شاهد افت شاخص کل به مقادیر کمتر از قبل بوده‌ایم. بررسی دلایل این رفتار بر دو موضوع تاکید می‌کند؛ نخست آنکه در اوایل سال گذشته، عدم تحقق انتظارات هسته‌ای با توجه به آنکه نسبت قیمت به درآمد بازار در سطوح بالایی قرار داشت (بیش از 6 مرتبه تا اواخر بهار 93) باعث می‌شد شاهد افت بیشتر قیمت‌ها در این بازار باشیم. همچنین، در پاییز 93 نیز به نتیجه نرسیدن مذاکرات با افت شدید قیمت‌های جهانی کالاها همراه و در ادامه ریزش شاخص به کانال‌های پایین‌تر را سبب شد. اکنون اما، وضعیت مناسب‌تری وجود دارد؛ به طوری که اولا نسبت P/E بازار در سطوح مطلوبی است و حتی رشد یک مرتبه‌ای آن نیز با توجه به سودهای نقدی در مجامع سالانه پیش رو، نگرانی از ایجاد حباب را کاهش می‌دهد و ثانیا، قیمت‌های جهانی کالاها نیز از کف خود فاصله گرفته‌اند. به گزارش اقتصادی نیوز، این موضوع سبب می‌شود اطمینان بیشتری به سودآوری شرکت‌ها وجود داشته باشد و ارزندگی سهام آنها حفظ شود. بنابراین، ریسک‌پذیری ورود به بورس در شرایط فعلی، البته با نگاه بلندمدت، کاهش یافته است که احتمال ناپایداری موج صعودی را (در صورت تشکیل) و بازگشت قیمت‌ها به کمتر از مقادیر فعلی تضعیف می‌کند. تیغ دو لبه ورود سهامداران خُرد از سوی دیگر، بررسی وضعیت بازار سرمایه کشور نشان می‌دهد طی سال‌های اخیر، این بازار محبوبیت بیشتری میان عموم مردم پیدا کرده است. به طوری که بر اساس آمارها، در ابتدای سال 90 کمتر از 4 میلیون کد سهامداری در این بازار به ثبت رسیده بود، اما به گزارش شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات)، اکنون بیش از 8 میلیون کد سهامداری در بورس تهران ایجاد شده است که رشد 100 درصدی را نشان می‌دهد. این میزان کد سهامداران که حدود 10 درصد جمعیت کل کشور را تشکیل می‌دهد نشان می‌دهد دریچه‌های زیادی برای ورود سرمایه‌های جدید به بورس گشوده شده است. پیش از این در مطلبی با عنوان «سرمایه‌های خُرد پشت در بورس» به حضور پررنگ و اثرگذار سهامداران حقیقی اشاره کرده بودیم. تعداد دفعات معاملات یکی از نماگرهای حضور سهامداران حقیقی است که با سرمایه اندک وارد بورس می‌شوند و اثرگذاری آنها بیش از آنکه بر حجم معاملات باشد بر تعداد دفعات معاملات است. در این خصوص مشاهده می‌شود متوسط دفعات معاملات در سال 90 حدود 18 هزار دفعه در روز بوده و این رقم از ابتدای سال جاری به طور متوسط به 62 هزار دفعه در روز رسیده است. رکورد تعداد دفعات معاملات را در سال 92 که خوش‌بینی به بورس به اوج خود رسیده بود با بیش از 69 هزار دفعه معامله روزانه شاهد بودیم. گرچه این موضوع به طور کلی مطلوب ارزیابی می‌شود و ارتقاء جایگاه بازار سرمایه را در کل کشور نشان می‌دهد، اما اگر ورود سرمایه‌گذاران خُرد بدون توجه به ماهیت و اصول بازار سرمایه انجام شود آثار سوئی نیز به همراه خواهد داشت. به عبارت دقیق‌تر، سهامداران باید بپذیرند سرمایه‌گذاری در بورس باید به صورت بلندمدت باشد و اصولا کسی سرمایه‌گذار واقعی خوانده می‌شود که با نگاهی بیش از یک یا حتی دو سال به این بازار ورود پیدا کند. بر این اساس، اگر سهامداران غیرحرفه‌ای بخواهند بر مبنای هیجان و به دنبال سودهای کوتاه‌مدت وارد این بازار شود، سفته‌بازی گریبان‌گیر بورس تهران خواهد شد که عدم تعادل قیمت‌ها و سرافکندگی سرمایه‌گذاران را به همراه دارد. با این حال امید است نگاهی عمیق‌تر به وضعیت اقتصادی-سیاسی کشور بتواند سرمایه‌‌گذاران واقعی را به این بازار بیشتر جذب کند. در این خصوص، توجه به رشد 50 درصدی کدهای سهامداران خارجی در سال گذشته اشاره کرد. به عبارت دقیق‌تر، از ابتدای تاسیس بورس تا کنون 365 کد سهامداری برای سرمایه‌گذاران خارجی ایجاد شده است که 121 مورد آن در سال گذشته بوده است. این موضوع، آمادگی این بازار برای جذب سرمایه‌های بیشتر و با نگاه بلندمدت‌تر را نشان می‌دهد. برآیند صفر در معاملات هفتگی صنایع در پایان بررسی عملکرد صنایع بورسی در این هفته نشان می‌دهد از میان 37 گروه بورسی، 16 صنعت با رشد شاخص و 17 صنعت با زیان معاملات خود را به پایان رساندند. در این میان، صنعت حمل و نقل، دستگاه‌های برقی و کاشی و سرامیک به ترتیب با 6.2، 5.5 و 1.7 درصد رشد، بهترین عملکرد هفتگی را به ثبت رساندند. تعدیل مثبت قابل توجه سودآوری در نماد «حکشتی» که پیشتر به آن اشاره کرده بودیم، سبب شده است گروه حمل و نقل علاوه بر رشد قیمتی در این هفته، از ابتدای سال نیز در مقام دوم کسب بازدهی قرار گیرد. از سوی دیگر، استخراج نفت و گاز، محصولات چوبی و چاپ به ترتیب با 6.9، 6.6 و 3.1 درصد افت، زیان‌ده‌ترین گروه‌های بورس تهران در این هفته بودند.