قیمت داروهای خارجی در ایران چند؟

دلیل این قیمت نامعقول هم از نظر رییس سندیکای تولیدکنندگان مواد شیمیایی، دارویی و بسته‌بندی دارویی نبود دقت و سازوکار مشخص برای قیمت‌گذاری در سازمان غذا و داروست. فرامرز اختراعی در گفت‌وگوی اختصاصی فاش کرد که اساسا این سازمان مسوول این وظیفه مهم و حیاتی نیست. اختراعی ارز مصرفی دارو را 15برابر آنچه باید باشد، می‌داند و معتقد است باید جلو واردات و گرانفروشی داروهای خارجی را گرفت. البته این تنها چالش بازار دارو کشور از نظر او نیست. بخش اول این گفت‌وگوی مفصل از این قرار است. *نظر شما درباره بازار دارو ایران به عنوان بخشی از تولیدکنندگان چیست؟ مساله دارو در ایران از دو ناحیه قابل کنکاش است؛ اول اینکه چرا ما اینقدر وابستگی به واردات دارو پیدا کردیم؟ چه اتفاقی افتاده کشور ما که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با یک حرکت علمی و اقتصادی به موفقیت‌های بزرگی در صنعت دارو رسید و تا یک دهه پیش بیش از 97درصد نیاز دارو خود را تامین می‌کرد و امروز به جای توسعه تولید داخلی به عقب برگشته‌ایم و به جایی رسیده‌ایم که تقریبا نیمی از بازار داخلی‌مان را در اختیار داروهای خارجی قرار داده‌ایم و ارز مصرفی برای واردات دارو خارجی به مراتب بیشتر از ارز مصرفی برای تولید داروهای داخلی شده است. یعنی یک فرآیند اقتصادی نوظهور و در حقیقت یک بیماری اقتصادی است که در بازار دارو شایع شده است. از سوی دیگر واردکنند‌گان دارو هم عمدتا روی واردات داروهای گران‌قیمت تمرکز می‌کنند و حتی با قیمت‌های بالاتری از قیمت‌های جهانی هم اظهار ارزش می‌کنند و از طرف دیگر نظام کنترل روی قیمت‌گذاری این داروها نیز نظام با برنامه و باضابطه‌یی نیست و با چانه‌زنی در کمیسیون‌های سازمان غذا و دارو قیمت‌گذاری می‌شود. در واقع نوعی خوداظهاری بر این فضا حاکم است که موجب عرضه دارو خارجی با قیمت‌های غیرواقعی و بسیار گران شده است. آنچه ما در یک دهه گذشته شاهد بودیم این است که داروهای خارجی با قیمت‌های بالاتری در بازار عرضه می‌شده است. حتی داروهای بیماران خاص نیز بیشتر در معرض این جریان بوده و مردم بسیاری هم از این روند نا به‌سامان، دچار عارضه شده‌اند. تا قبل از حمایت‌های جدید یارانه‌یی دولت تقریبا 13درصد از خانواده‌هایی که یکی از اعضایشان درگیر بیماری‌های خاص می‌شدند به زیر خط فقر سقوط می‌کردند؛ این تهاجم اقتصادی به خانواده‌هاست که از سوداگری متقلبان حوزه واردات دارو نشات گرفته است. الان هم مطالعات موثقی وجود دارد که نشان می‌دهد کماکان این قیمت‌ها بالاست. هرچند دولت یازدهم به خصوص وزیر بهداشت تلاش کرده که بسیاری از قیمت‌ها را پایین بیاورد و اخیرا رییس اتحادیه واردکننده‌گان دارو هم اعتراف کرده که قبلا داروهای وارداتی گران بوده اما کماکان گران‌فروشی ادامه دارد و ما ادله و اسنادی داریم مبنی بر اینکه داروهای خارجی درکشورهای همسایه ارزان‌تر از ایران است و این تظلم غیر از صرف هزینه‌های سنگین مالی که توسط مردم و یارانه دولتی تحمل می‌شود، عمده‌ترین عامل قاچاق دارو نیز شده و باتوجه به اینکه بسیاری از داروهای وارداتی درکشورهای همسایه با قیمت‌های به مراتب ارزان‌تری قابل خرید است لذا برای قاچاقچیان حتی با مصرف ارز آزاد، واردات خارج از نظام رسمی یا به عبارتی قاچاق توجیه اقتصادی داشته و عوارض خطرناک این پدیده مذموم در نظام درمان کشور نیز به دور از انتظار نخواهد بود کما اینکه یکی از همین داروهای قاچاق اخیرا موجب کوری چشمان جمعی از هموطنانمان شد. *به طور خلاصه ریشه همه این نا بسامانی‌ها به گران‌فروشی و بیش‌اظهاری واردکننده‌ها باز می‌گردد؟ بله عملا نظام قیمت‌گذاری مسوولیت اصلی را دارد. این نظام از طریق خوداظهاری قیمت‌ها را دریافت می‌کند و سازمان غذا و دارو درصدی مثلا 15درصد را به عنوان سود برای واردکننده اختصاص داده و درصد سودی را هم برای شرکت پخش و عرضه توسط داروخانه در نظر می‌گیرد. این نرخ برای پخش دارو خارجی وارداتی تقریبا 7درصد و 15درصد برای داروخانه‌هاست. البته به دلایل متعددی دارو خارجی حاشیه سود بیشتری برای شرکت پخش و داروخانه‌ها دارد چون واحد دارو در مقایسه با دارو تولید داخل گران است. قیمت واحد دارو برند به طور متوسط 10برابر و قیمت واحد دارو ژنریک وارداتی 5 برابر دارو داخلی است. بنابراین میل فروش داروی خارجی در داروخانه‌ها و شرکت‌های پخش ایران خیلی بیشتر است. البته تبلیغات غیرقانونی مانند سیمنارهای به اصطلاح علمی و ویزیت‌های غیرقانونی از اطبا و هدایای غیرمتعارف به پزشکان هم در این فرآیند بی‌تاثیر نیست و موجب می‌شود که عرضه داروهای خارجی بیشتر باشد. *سهم تبلیغات غیرقانونی در مصرف بیشتر داروهای خارجی چقدر است؟ آمار دقیقی نمی‌توان داد اما اثر این اقدام غیرعلمی و غیرقانونی را حتی در جوامع غیرتخصصی و اذهان مردم می‌توان یافت. در زمانی نه چندان دور این طور بوده که ما با 250میلیون دلار نیاز ارزی کل دارو کشور را تامین می‌کردیم و الان این رقم به 2تا 3میلیارد دلار رسیده البته آمار واردات هم با ترفندهایی کم نمایی می‌شود با این حال ارز مصرفی دارو دست‌کم 15برابر آنچه که باید باشد است که عمدتا ناشی از واردات بی‌رویه دارو و گرانفروشی آن است. این آمار صرف‌نظر از ارزی است که برای واردات دارو قاچاق مصرف می‌شود که تاکنون هیچگاه به این حجم نرسیده بود. در بسیاری از کشورها مراکز کنترل قوی‌ای برای کنترل قیمت دارو وارداتی وجود دارد که جرایم چند صد میلیون دلاری برای شرکتی که دارویی را گران فروخته بریده‌اند اما ما در کشورمان متاسفانه چنین تجربه‌یی را تاکنون حتی برای یک مورد هم نداشته‌ایم. هیچ‌وقت برخورد تنبیهی با متخلفان فروشنده دارو خارجی اعم از کمپانی‌های چندملیتی فروشنده اولیه یا عوامل فروش آنها را نداشته‌ایم. این شرکت‌های چند ملیتی در 2سال گذشته که تحریم‌ها به اوج خود رسید ما را تهدید کردند که دارو خود را تحریم می‌کنند ولی در واقع امر این طور بود که این شرکت‌ها می‌دانستند که قدرت این کار را ندارند چراکه به محض اینکه پایشان را از کشور بیرون بگذارند، شرکت‌های داخلی بازار را به دست می‌گیرند. همین کار را در جنگ خلیج فارس در عراق کردند و براساس گزارش کمیساریای عالی حقوق بشر فقط بیش از 500 هزار کودک عراقی از کمبود دارو کشته شدند. در واقع این شرکت‌های چند ملیتی هیچ رحم و مروتی بر ملل جهان سوم مانند ما ندارند. اگر این کارها را درکشور ما نکردند به این دلیل است که بنیه‌اش را نداشتند و تولید‌کنندگان داخلی قادر به جبران همه شیطنت‌های ایشان بودند کما اینکه در دوران جنگ تحمیلی این واقعیت محرز شد که بدون نیاز به داروهای ایشان قادر به تولید و تامین همه نیازهای کشور هستیم. *بازار دارو کشور را در کل نظام اقتصادی کشور چطور ارزیابی می‌کنید؟ قیمت دارو یا هزینه مصرفی دارو برای مردم به دو دلیل افزایش وحشتاک داشته است؛ اول اینکه روی منحنی تورم همه کالاها ازجمله دارو گران شده و دوما اینکه وقتی برای کل مجموعه دارو کشور 250میلیون دلار ارز مصرف می‌شد، این سوال پیش می‌آید که در این یک دهه جمعیت کشور تا چه حد افزایش یافته است؟ اینکه الان ارز مصرفی دارو کشور بیش از 2میلیارد دلار است، مساله‌یی قابل بحث است بنابراین مردم بیش از 10برابر تورم متحمل هزینه دارو می‌شوند. شاخص‌های رشد سلامت هم تغییر چشم‌گیری نداشته چون با قیمت‌های چند برابر وارد می‌شود. بنابراین در مجموع بار هزینه مردم 10برابر مازاد به غیر از تورم است که دلیل اصلی این اتفاق هم برنامه‌ریزی غلط و بی‌بند و باری نظام قیمت‌گذاری داروهای وارداتی است. *مکانیسم قیمت‌گذاری دارو در ایران را چطور می‌بینید؟ سازمان غذا و دارو در همه دنیا سازمانی است که وظیفه اصلی‌اش صیانت از کیفیت غذا و داروست اما در کشور ما در دو حوزه دیگر نیز درگیر است یعنی مسوولیت اضافی قبول کرده؛ یکی محور اقتصاد داروست که در این بخش به نظر می‌رسد، معاونت‌های مرتبط با اقتصاد وزارت بهداشت باید درگیر باشند. دیگری فهرست دارویی کشور است که اضافه و کم شدن دارو در فهرست دارویی بیشتر نقش معاونت درمان را می‌طلبد نه سازمان غذا و دارو که متناسب با نیازهای درمانی نسبت به دارو مورد نیاز کارشناسی شود. در کشورهای دیگر وقتی دارویی در آستانه ورود به فهرست دارویی آن کشور قرار می‌گیرد، نخستین مساله‌یی که مورد بررسی قرار می‌گیرد این است که در یک دوره درمان این دارو چه هزینه‌یی را به بیمار و سازمان‌های حمایتی تحمیل می‌کند و آیا بیمار توانایی تحمل آن را دارد یا خیر؟ به علاوه سازمان‌های بیمه‌گر هم باید مورد آمایش قرار گیرند که تا چه حد توان برداشتن این‌بار را دارند. درحالی که سرعت اضافه شدن داروهای جدید در فهرست فوق و عدم توجه به وجود دارو مشابه و تمرکز بر افزایش داروهای گران‌قیمت به جای نیازهای درمانی کشور همه و همه نشان از تغییرات در جهت منافع واردکنندگان بوده نه نیازهای درمانی. *چطور در جهت منافع واردکننده‌ها بوده؟ صرفا به دلیل افزایش واردات؟ بله، همین‌طور است. آمار نامه دارویی نشان از رشد حجم فروش شرکت‌های تجاری کوچک و تبدیل شدن آنها به غول‌های اقتصادی داروست به طوری که شرکت‌های تولیدی بزرگ درحال افول بوده و شرکت‌های تجاری کوچک فعلا رده اول و دوم را گرفته‌اند و رده‌های سوم و چهارم نیز درحال تصرف ایشان است. این روند همچنان ادامه دارد. بدون توجه به اهمیت استراتژیک توسعه توان ملی در افزایش حجم تولید و کاهش وابستگی به واردات و اساسا نیاز‌های واقعی دارویی کشور. *یعنی نیازسنجی برای بازار نشده است؟ نمی‌توان گفت که نیازسنجی برای بازار انجام نشده اما منافع واردکننده‌ها تصمیمات برنامه‌ریزان این حوزه را تحت تاثیر قرار داده و این با اقتصاد مقاومتی کاملا ناسازگار است. در واقع ما از زمان پیروزی انقلاب اسلامی بر این روند توسعه خودکفایی بوده‌ایم اما به دلیل تخریب پایه‌ها توسط واردات، مسیر را مجددا به انحرف رفتیم. رهبر معظم انقلاب نیز اخیرا این انحراف را مطرح و صریحا بر حل آن بر پایه تبعیت از نظام ژنریک براساس اتکا به توان ملی و توسعه تولید داخلی دستور‌العمل داده‌اند. اما منافع واردات به بهانه‌های مختلف اجازه اصلاحات مد نظر ایشان را نمی‌دهد؛ اول اینکه اینها به بهانه کیفیت دارو خارجی در مقابل دارو ملی وارد بازار شدند که این دروغ بسیار بزرگی بود که متاسفانه پزشکان و مردم را دچار سردرگمی کرد. در واقع دارو در تمام دنیا در 7-8 شرکت بزرگ بین‌المللی کشف می‌شود چراکه تنها این شرکت‌ها توان و بنیه کشف دارو را دارند البته منظور فقط بنیه علمی نیست بلکه ترکیبی از بنیه علمی و اقتصادی است. کشف هر دارو شاید 2تا 3میلیارد دلار هزینه دارد تا فازهای تحقیقات و آزمایش‌های بالینی و سایر مراحل را طی کند. این سرمایه‌گذاری در همه دنیا ممکن نیست به همین دلیل هم تنها چند شرکت چند ملیتی در این بخش وجود دارد و باقی شرکت‌ها، داروهای ژنریک تولید می‌کنند و اساس تولید دارو ژنریک تطبیق کیفیت آن با دارو اوریجینال است که با روش‌های متقن و خدشه‌ناپذیر قابل ارزیابی است و بعد از این ارزیابی امکان ورود به بازار وجود دارد.