اقتصاد بازاری چیست؟

در اقتصاد بازاری، بیشتر تصمیم گیری های اقتصادی از طریق معاملات داوطلبانه و بر اساس قوانین عرضه و تقاضا انجام می شود.

اقتصاد بازاری به کارآفرینان این آزادی را می‌دهد تا با تولید محصولاتی که ارزش بیشتری نسبت به نهاده‌های دارند که برای تولید آن‌ها مصرف می‌کنند، به دنبال کسب سود باشند و در صورت عدم موفقیت، آزادانه شکست بخورند و کسب‌وکار خود را تعطیل کنند.

اقتصاددانان به طور کلی موافق هستند که اقتصادهای بازارمحور نتایج اقتصادی بهتری تولید می کنند، اما در مورد تعادل دقیق بین نقش بازارها و برنامه ریزی مرکزی که بهترین حالبت برای رفاه بلندمدت کشورها باشد، با یکدیگر اختلاف‌نظر دارند.

آشنایی با اقتصادهای بازاری

مبنای نظری اقتصاد بازاری توسط اقتصاددانان کلاسیک مانند آدام اسمیت، دیوید ریکاردو و ژان باپتیست سی ایجاد شد. این حامیان کلاسیک و لیبرال بازار آزاد معتقد بودند که «دست نامرئی» انگیزه کسب سود و مشوق‌های بازاری عموماً تصمیمات اقتصادی را نسبت به برنامه‌ریزی اقتصاد توسط دولت به سمت مسیرهای مولدتر و کارآمدتری هدایت می‌کند. آن‌ها باور داشتند که مداخلات دولت غالبا به ناکارآمدی‌های اقتصادی منجر می‌شوند که در واقع مردم را در وضعیت بدتر از بازار آزاد قرار می‌دهد.

نظریه بازار

اقتصادهای بازاری با استفاده از نیروهای عرضه و تقاضا برای تعیین قیمت ها و مقادیر مناسب عرضه اکثر کالاها و خدمات در اقتصاد کار می کنند. کارآفرینان عوامل تولید (زمین، نیروی کار و سرمایه) را کنترل می کنند و آنها را با همکاری کارگران و حامیان مالی ترکیب می کنند تا کالاها و خدماتی را برای مصرف کنندگان یا سایر مشاغل تولید کنند. خریداران و فروشندگان بر اساس ترجیحات مصرف کنندگان برای کالاهای مختلف و درآمدهایی که کسب و کارها قصد دارند از سرمایه گذاری های خود کسب کنند، داوطلبانه در مورد شرایط این معاملات توافق می کنند. کارآفرینان بر مبنای سودی که امیدوارند از طریق تولید محصولات به دست بیاورند منابع را در میان کسب‌وکارها و فرآیندهای تولید مختلف توزیع می‌کنند چرا که مشتریانشان برای این کالاها ارزش بیشتری نسبت به آنچه که کارآفرینان برای نهاده‌های تولید پرداخت کرده‌اند، قائل هستند. کارآفرینانی که این کار را با موفقیت انجام می‌دهند، سودی پاداش می‌گیرند که می‌توانند دوباره آن را در کسب‌وکار آینده سرمایه‌گذاری کنند و آن‌هایی که موفق به انجام این کار نمی‌شوند یا یاد می‌گیرند در طول زمان پیشرفت کنند یا کسب‌وکار خود را تعطیل می‌کنند.

اقتصادهای بازاری مدرن

هر اقتصاد در دنیای مدرن در جایی در امتداد طیفی از بازار خالص تا برنامه ریزی کامل قرار می گیرد. اکثر کشورهای توسعه یافته عملا دارای اقتصادهای مختلط هستند، زیرا آنها بازارهای آزاد را با برخی دخالت های دولت ترکیب می کنند. با این حال، اغلب گفته می‌شود که آنها اقتصاد بازاری دارند زیرا به نیروهای بازاری اجازه می‌دهند تا بخش عظیمی از فعالیت‌ها را هدایت کنند و معمولاً تنها در حدی که برای ایجاد ثبات لازم است از مداخله دولتی استفاده می‌کنند.

اقتصادهای بازاری همچنان ممکن است از برخی از مداخلات دولتی مانند تعیین قیمت، صدور مجوز، سهمیه بندی و یارانه های صنعتی استفاده کنند. اقتصادهای بازاری معمولاً از تولید دولتی کالاهای عمومی، اغلب به عنوان یک انحصار دولتی استفاده می کنند. بااین‌حال، اقتصادهای بازاری به طور کلی با تصمیمات اقتصادی غیرمتمرکز خریداران و فروشندگانی که معاملات روزمره را انجام می دهند مشخص می شوند. به ویژه، اقتصادهای بازاری را می توان با داشتن بازارهای کارآمد برای کنترل شرکتی متمایز کرد که امکان انتقال و سازماندهی مجدد ابزار اقتصادی تولید را در بین کارآفرینان فراهم می کند.

اگرچه اقتصاد بازاری به وضوح نظام منتخب محبوب است اما بحث زیادی در مورد میزان بهینه مداخله دولت برای کارایی عملیات اقتصادی وجود دارد. اقتصاددانان عمدتاً بر این باورند که اقتصادهای بازار محورتر در تولید ثروت، رشد اقتصادی و افزایش استانداردهای زندگی نسبتاً موفق خواهند بود، اما اغلب از نظر دامنه و مقیاس دقیق مداخله دولت و نقش‌های خاص آن که برای تأمین چارچوب قانونی و نهادی اساسی لازم هستند، با یکدیگر تفاوت دارند. بازارها ممکن است برای دست‌یابی به عملکرد مطلوب به این چارچوب قانونی و نهادی نیاز داشته باشند.