در تره‌بارها چه‌کسی قیمت‌ها را تعیین می‌کند؟

هر شهری میدان تره بار دارد. احتمالا در گذشته این میادین در نزدیکی جالیزها و باغات بوده اما با گسترش شهرها آن زمین ها امروزه تبدیل به خانه های مسکونی یا ساختمان های اداری شده اند. میدان تره بار لزوما نباید همجوار محل های تولید سبزی و میوه باشد، اما میدان تره بار الزاما باید دسترسی آسان به جاده ها داشته باشد چرا که بسیاری میوه ها از شهرهای دیگر و معمولا با کامیون وارد می‌شوند. پس یکی از شروط میدان تره بار آسودگی برای عبور و مرور ماشین های باری است.

در تهران 22 میدان میوه و تره بار وجود دارد که به مناطق 22 گانه مشهورند. از مشکلات میادین تره بار مسئله ورود و خروج بار است. همان طور که گفته شد شهرها روز به روز بزرگ تر می‌شوند و فضایی که ده سال پیش برای میدان تره بار مناسب بوده امروزه کارایی مناسب ندارد. روز سه شنبه همین هفته جلسه ای در هیئت مدیره سازمان میادین میوه و تره بار برگزار شد. در این جلسه علی اصغر قائمی رئیس سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران نیز حضور داشت.

دلیل حضور قائمی در این جلسه ابتکار تازه ای است که شهرداری برای سازماندهی ورود خروج میدان مرکزی میوه و تره بار تهران به خرج داده است: نصب فیبر نوری. در این جلسه که علاوه بر قائمی، مجتبی عبدالهی معاون خدمات شهری شهرداری تهران و سید احمد صفوی مدیرعامل سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری تهران، حضور داشت، عبدالهی خواستار ساماندهی ورودی و خروجی بار به میدان مرکزی میوه و تره بار شد و گفت: با اتخاذ تدابیر لازم، مکان یابی مناسبی برای نصب فیبر نوری در میدان مرکزی میوه و تره بار تهران انجام شود.

عبدالهی در ادامه جلسه گفت: باید با یک حرکت جهادی و اتخاذ تدابیر لازم، اقدامات تخصصی و فنی در این خصوص انجام شود، ضمن این که تمامی جوانب کار سنجیده شود. در این جلسه همچنین در خصوص مکانیزه کردن ورودی میدان و تعیین تکلیف گیت های میدان مرکزی میوه و تره بار،نصب گیت های استاندارد، کم کردن فاصله باسکول توزین با گیت های ورودی، تعداد و چگونگی چیدمان گیت ها در این میدان بحث و بررسی و بر اهمیت شرایط نگهداشت شبکه فیبر نوری تاکید شد.

از اقدامات دیگر شهردای های شهرهای مختلف برای سامان دادن به قیمت راه اندازهای سایت های اینترنتی است که درآن ها اطلاعت گوناگون از جمله نرخ میوه ها در آن ذکر می‌شود. مثلا روز گذشته در پورتال اطلاع رسانی سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری تهران (این سایت به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی خدمات ارائه می‌دهد.) نرخنامه انواع میوه ها یعنی دقیقا 34 نوع میوه با سه کیفیت مختلف طی اطلاعیه ای اعلام شد. این سه کیفیت عبارت اند از نمونه، عادی (شامل درجه یک و دو) و بسته بندی شده یا دست چین. این اطلاعیه تا اطلاع ثانوی اعتبار دارد. این قیمت ظاهرا تنها در این سایت ارائه نمی‌شود. اوایل مهرامسال شهرداری تهران خبر داد که برای این که غرفه اولا هر میوه ای ارائه نکنند و ثانیا امکان گران فروشی گرفته شود از این به بعد برای تعیین نرخ روزانه میوه و تره بار تابلوهای هوشمند نصب خواهد شد.

به نظر می‌رسد همت و عزم مسئولان برای ساماندهی به میادین تره بار با نامه نعمت زاده به شهردار تهران آغاز شده است. دوم مهر امسال ترکی از نامه نعمت زاده به قالیباف خبر داد. معاون برنامه ریزی و اشتغال استانداری تهران در جلسه تنظیم بازار گفت: وزیر صنعت و معدن در نامه ای به قالیباف، در تاریخ سی ام شهریورماه خواستار ساماندهی عرضه میوه و تره بار شد. از شهردار تهران درخواست کرده ایم که به منظور ساماندهی عرضه میوه و تره بار هفت مورد را پیگیری کند که از جمله آنها به ساماندهی غرفه داران و حجره داران و جلوگیری از عرضه هرگونه میوه و تره بار در اطراف میدان اصلی می‌توان اشاره کرد. یک ماه بعد در 30 مهر نعمت الله ترکی در همان جلسه تنظیم بازار از کاهش 15 درصدی یازده قلم میوه نسبت به سال گذشته خبر داد. ترکی دلیل این کاهش را به طرح ساماندهی ماه گذشته میادین تره بار مربوط دانست.

ترکی در این جلسه گفت: با توجه به این که در میدان مرکزی حدود یک هزار و 400 غرفه وجود دارد و نزدیک به دو دهه است که فعالیت می‌کنند؛ اما متاسفانه نه تعزیرات، نه فضا و نه انجمن، نظارت کامل و جامعی روی آنها نداشته‌اند. به گفته معاون استاندار قبلا در میدان مرکزی علاوه بر حجره داران، نزدیک به 2400 نفر در حریم حجره‌ها به صورت غیرقانونی و بدون پروانه فعالیت می‌کردند، به شکلی که حجره‌ها تعطیل شده و حریم آنها به این واسطه‌ها واگذار شده بود. نتیجه طرح ساماندهی این بوده که 1400 حجره را فعال کرده اند و واسطه ها را به طور کامل کنار گذاشته اند.

در این طرح اتاق اصناف، اتحادیه و انجمن میدان مرکزی، تعزیرات استان و بازرسی استان مشارکت کرده بودند. ترکی در این جلسه درباره قیمت صحبتی کرد که بسیاری اقدامات دیگر برای تثبیت قیمت را بی معنی می‌کند. ترکی گفت: ‌در حوزه قیمت‌ها تلاش می‌کنیم بحث ساماندهی، تولید، توزیع و نظارت را پیگیری کنیم. هدف شفاف کردن تولید، توزیع و نظارت است و به هیچ عنوان بحث قیمت گذاری را نداریم چون میوه کالایی است که عرضه و تقاضا قیمت آن را تعیین می‌کند. اما هم تولید کننده و هم مصرف کننده باید قیمت واقعی را بداند.

ترکی تغییر نگرش را به شکل دیگری این گونه بیان می‌کند: اگر نظمی در زنجیره تولید، توزیع و نظارت به وجود بیاید هم قیمت‌ها شفاف می‌شوند و هم تولید کننده و مصرف کننده راضی می‌شوند. جملات ذکر شده از ترکی و اقدامات اخیر نمونه ای از رویکرد کلی دولت برای سایر مباحث اقتصادی. هدف شفاف سازی و ایجاد رقایت است. لازمه ایجاد رقابت عدم دخالت دولت است. اگر به سایر آماری که ترکی در این جلسه داد توجه کنیم بهتر متوجه منظور او از شفاف سازی خواهیم شد.

او گفت: بر اساس آمار‌های گرفته شده حدود 6000 فروشنده در کف بازار فعالیت دارند که به گفته اتحادیه و انجمن حدود 3000 واحد پروانه ندارند و غیر مجاز هستند. باید ابتدا این واحدها ساماندهی شوند، در این راستا با اماکن استان هماهنگ کرده‌ایم و تکلیف شد این واحدها پس از ساماندهی شناسنامه دار شوند.

اما میادین یک سوی قضیه است و فروشندگان طرف دیگر قضیه قیمت میوه. 19 مهر امسال حسین مهاجران رییس اتحادیه فروشندگان میوه و سبزی تهران به ایسنا گفت: مصادیق گران‌فروشی در میوه‌فروشی‌ها را ارائه دهند نه اینکه با اتهام زدن به واحدها، آن‌ها را به گران‌فروشی محکوم کنند. عصبانیت مهاجران از آن جا ناشی می‌شود که یکی از وظایف اتحادیه فروشندگان، نظارت برای عدم گران فروشی است.

اتحادیه همچنین اصناف را موظف کرده است که از حجره های دارای پروانه خرید کنند." فروشندگان باید سود حداکثر 35 درصدی را نسبت به میادین رعایت کنند. اما مسئله به همین سادگی نیست. رئیس اتحادیه فروشندگان دو دلیل برای بالاتر رفتن این درصد ذکر می‌کند: یکی وزن ناخالصی میوه و کارتن و... که فروشنده وقتی که به میدان می‌رود باید پول آن را نیز بپردازد. دوم پول کارگر است. شما در میادین تره بار ملزم به استفاده از کارگران برای جابجایی میوه هستید. یعنی حتی اگر از کارگر استفاده نکنید باید پول کارگر را بدهید.

در بالا به عزم دولت برای عدم دخالت در بازار اشاره کردیم. اما در سال های گذشته شاهد بوده ایم که شهرداری برای مقابله با گران فروشی اقدام به احداث دکه هایی در محله ها کرده است. هدف این میادین کوچک کوتاه کردن دست واسطه هاست. صاحبان این دکه ها آن ها را از شهرداری می‌خرند و ماهانه نیز پولی به شهرداری می‌پردازند. بالطبع این میادین روی دست مغازه داران بلند شده اند و مانع کسب آن ها هستند. طبیعی است که اجاره مغازه بیشتر از یک دکه ی بی در و پیکر است و مغازه دار برای جبران این اجاره باید میوه ها را گران تر بفروشد.

از اقدامات دیگر که هم بوی دخالت می‌دهد و هم کمی خنده دار است تعیین ساعت کار باری میادین تره بار است. در 8 مهر امسال ساعت کاری جدید میادین تره بار را اعلام کردند که قرار است تا آخر اسفند ادامه داشته باشد. ساعات اعلام شده روز کاری میدان را به دو بخش تقسیم می‌کند. یکی از هشت صبح تا یک بعد از ظهر و دیگری از ساعت دو و نیم تاهفت شب. آیا واقعا این ساعات رعایت می‌شود؟ و اصلا چرا باید رعایت شود؟ مشتری از میوه فروش انتظار دارد اول صبح که به مغازه می‌رود میوه تازه بخرد. پس طبیعی است که بعید است میادین از ساعت 8 صبح شروع به کار کنند. میادین باید شبانه میوه وارد کنند و صبح خیلی زود آن را به مغازه دار بفروشند.