روند نزولی قیمت نفت تشدید می‌شود

تحلیلگران و کارشناسان بازار نفت را در این‌سو و آن‌سوی جهان به واکنش وا‌داشت. محسن قمصری، مدیر امور بین‌الملل وزارت نفت با‌توجه به سمت بااهمیت و دانش تحلیلگری‌اش بهترین گزینه برای پاسخ به این سوال بود که «چرا» بازار به این حال‌ و روز افتاده است. او موقعیت فعلی بازار را نه حاصل عوامل اقتصادی بلکه معلولی از عوامل «سیاسی و مدیریتی بازار» خواند. او از تغییر فرمول فروش نفت ایران در بازارها خبر داد و اظهار داشت که قیمت‌ها فعلا در «روندی نزولی به‌سر می‌برند» همان‌طور که می‌دانید اصلی‌ترین سوال باتوجه به وضعیت فعلی بازار در همین مورد است. در این مدت که قیمت‌ها روند کاهشی داشتند رسانه‌ها مسایل مختلفی ادعا می‌کردند. از نقش خودخواهی عربستان در شکل‌گیری این وضع گرفته تا این تحلیل که این وضعیت شاید واکنش بازار به انتظارهایی است که برآورده نشده است. تحلیل شما درباره چرایی به‌وجودآمدن این وضعیت و رسیدن نفت اوپک به 81دلار که قابل انتظار نبود چیست؟ به‌طور کلی ما برای نوسانات قیمت نفت‌خام و تحلیل آن یک‌سری عوامل اقتصادی و سیاسی را همیشه مدنظر داریم. قیمت نفت به‌عنوان کالای استراتژیک و سیاسی اقتصادی هم از عوامل اقتصادی و هم از عوامل سیاسی نشأت می‌گیرد؛ وضعیت اقتصادی جهان، سطح تقاضا، وضعیت عرضه، ذخایر استراتژیک در سطح دنیا و ذخایر تجاری، سرمایه‌گذاری‌ها برای تداوم یا حفظ تولید. سرمایه‌گذاری روی مراکز مصرف و پالایشگاه‌ها؛ نوسانات پالایشگاه‌ها و عوامل دیگری که به‌عنوان عوامل اقتصادی شناخته می‌شوند همه در سطح قیمت تاثیر دارند. عمده‌ترین اینها سطح تقاضا و عرضه است که عمومی‌تر است. اگر وضعیت عرضه و تقاضا را در نظر بگیریم بازار با افزایش عرضه مواجه است. ولی به‌طور کلی از ابتدای امسال (سال میلادی) تا الان که ماه‌دهم هستیم مجموعه عوامل اقتصادی و تقابلات و اثرات‌شان در بازار و قیمت تغییر معناداری ندارد. اگر وضعیت عرضه زیاد بوده آن‌سوی سال هم به‌همین شکل بوده است. یعنی تغییر معناداری در عوامل تعیین‌کننده در بخش عوامل اقتصادی حاصل نشده است. یعنی برای مثال بازگشت لیبی به بازار یا افزایش تولید از سمت برخی کشورهای دیگر تاثیرگذار نبوده است؟ من در کل عرضه گفتم. بازگشت لیبی یا افزایش تولید بخشی از تولید‌کنندگان را وقتی در قالب تعادل عرضه و تقاضا بگیریم بازار با تعادل مواجه بوده است. بعضی وقت‌ها لیبی افزایش داشته یا امریکایی‌ها افزایش صادرات داشتند. اگر عوامل اقتصادی تعیین‌کننده نقطه تعادلی قیمت‌ها باشند این عوامل اقتصادی که اکنون سطح قیمت‌ها را در 80دلار تثبیت می‌کند همین وضع را اوایل سال جاری میلادی هم داشتیم. اگر صرفا اقتصادی بود باید اوایل سال هم قیمت در همین نرخ می‌بود. یعنی می‌گویید که عوامل سیاسی تعیین‌کننده وضع فعلی هستند؟ همین را می‌گویم. به‌نوعی مسایل سیاسی و البته اگر نخواهیم از کلمه صرفا سیاسی استفاده کنیم بهتر است بگوییم که مسایل مدیریت بازار در وضع کنونی نقش تعیین می‌کند. الان بازار به‌گونه‌یی است که بسیاری از معامله‌گرانی که در بازار‌های کاغذی بودند از بازار خارج می‌شوند و سرمایه‌ها را به بازارهای دیگر مثل دلار و طلا منتقل می‌کنند. این تغییر رویکرد سرمایه‌گذاران از نفت به طلا هرچند منتج از نگرانی آنها از وضعیت بازار نفت است اما وضعیت نزولی قیمت‌ها را تشدید می‌کند به کسانی که در حال مدیریت بازار هستند کمک می‌کند. به‌نظر می‌رسد عامل سیاسی یا درواقع همان عاملی که باعث کسب منافع برای کسانی می‌شود که در حال مدیریت بازار هستند موجب شده است که قیمت‌ها پایین باشد. اکنون این دسته از عوامل بر عوامل اقتصادی می‌چربد یا بهتر بگوییم از عوامل اقتصادی استفاده می‌کند. به‌نوعی می‌توان گفت در نیمه اول امسال عوامل سیاسی و مدیریتی قیمت را بالا نگاه داشته بودند و الان حمایت‌ها را رها کردند و درنتیجه قیمت پایین آمده است. این عوامل سیاسی و کسانی که منفعت می‌برند عربستان است؟ تحلیل‌ها مختلف است. می‌تواند عربستان یا امریکا باشد. در مورد امریکا آیا پایین‌آمدن قیمت‌ها باتوجه به غیراقتصادی‌شدن تولیدات شیل برایش مساله‌ساز نخواهد بود؟ در دنیای نفت الان باتوجه به وجود افزایش عرضه فعلا هدف همه تولید‌کنندگان، گرفتن سهم بازار است. آنها خیلی در پی بالابودن قیمت‌ها نیستند، یعنی اول باید سهم بازار را بگیرند بعد به سراغ افزایش درآمد باشند. اگر هدف گرفتن سهم باشد آن‌وقت قیمت پایین‌تر نیز توجیه دارد. درنتیجه دلیل ایران هم برای عرضه نفت با تخفیف همین حفظ سهم بود؟ ما نفت با تخفیف به کسی نداده‌ایم. این چند وقت بعد از پایین‌بودن قیمت نفت عربستان این صحبت مطرح شد که ایران هم نفت با تخفیف وارد بازار کرده است. ببینید این برداشت ناصحیح نشریات است. عربستان هم قیمت با تخفیف به کسی نداده است. عربستان و ایران فرمول قیمت‌ها را با‌توجه به شرایط روز تغییر دادند. ما فرمول قیمتی داریم که این فرمول بر مبنا و اساس بورس‌های جهانی تعیین می‌شود. قیمت بورس‌های جهانی افتاده است. درنتیجه بیس قیمت‌های ما و عربستان افتاده است. نمی‌شود گفت ایران و عربستان تخفیف داده‌اند. این مساله در رسانه‌ها خوب تببین نشده است. تخفیفی برای گرفتن سهم داده نشده است، تخفیفی که ما و عربستان و بقیه کشورهای اوپک داده‌اند تخفیف‌های فنی است. درواقع تغییر فرمول فنی است. آیا این در راستای هماهنگی بین کشورهای اوپک بوده است؟ آیا در تمام این مدت کشورهای اوپک در قالب جلسه‌های هماهنگی چیزی مطرح نکردند؟ من از چنین چیزی اطلاعی ندارم. به نظر شما قیمت در چه مرزی تثبیت خواهد شد و در چه لحظه‌یی متوقف شده است؟ چون در چند روز گذشته نفت اوپک یک‌بار روند افزایشی به خود گرفت و باز هم به سیر سقوط خود ادامه داد. بازار نفت درواقع تا حد زیادی دست سفته‌بازهاست. سفته‌بازها از یک بازار ساکن فراری هستند و نمی‌توانند فعالیت کنند درنتیجه عواملی را ایجاد می‌کنند که نوسان همیشه وجود داشته باشد که سفته‌بازان بتوانند خریدوفروش کنند درنتیجه این مسایل رایج است. منتها متوسط این نوسان روند نزولی است. این نوسان در دامنه نزولی قیمت‌ها درحال اتفاق‌افتادن است. در بازار به‌صورت خطی و ساکن نیز این نوسانات وجود دارد اما اکنون این نوسان که نیاز بازار است و درصورت نبود بازار سفته‌بازی از بین خواهد رفت در دامنه نزولی در حال رخ‌دادن است. بلومبرگ در گزارشی ادعا کرده بود که ایران به این علت در برابر قیمت‌ها واکنش ندارد که این محاسبات را که بعد از رفع تحریم‌ها مازاد تولید خواهد داشت در نظر می‌گیرد. آیا این صحت دارد و این مساله در محاسبات وزارت نفت برای نشان‌دادن واکنش به وضع بازار دخیل بوده است؟ نه ما چون الان محموله فروخته‌نشده در بازار نداریم طبیعی است نمی‌توانیم این فعالیت‌ها را داشته باشیم. میزان صادرات ما مشخص است و این میزان براساس سهمیه‌های تحریمی عمل می‌شود. خیلی نیازی نمی‌بینیم بخواهیم تغییرات قیمت آنچنانی بدهیم چرا که بتوانیم سهم بیشتر بگیریم. اصل گرفتن سهم است. من با این تحلیل بلومبرگ موافق نیستم. آیا اصلا بازگشت ایران به جایگاه گذشته خود در اوپک و رسیدن به مقام دومی در وضعیتی که عراق این جایگاه را به‌دست آورده و بر تولید خود می‌افزاید، دست‌یافتنی است؟ اینجا دو مساله داریم یکی بحث امکان ظرفیت تولید است که ظرفیت تولید را به نظر می‌آید با یک تاخیر چند‌ماهه و سرمایه‌گذاری‌های پیش‌بینی‌شده بتوانیم به همان سقف سابق برسانیم و خیلی دور از دسترس نیست. دیگری گرفتن سهم بازار است. در مورد سهم بازار باید گفت گرفتن سهم بازار الان نسبت به سه‌سال پیش خیلی عوض شده است و بازیابی این سهم کار ساده‌یی نخواهد بود. پیش‌بینی شما این است که بعد از تحریم‌ها چه مقدار از خریداران برای خرید به‌سمت ایران بیایند؟ سیاست وزارت نفت در قبال آن چیست؟ به‌طور کلی می‌توان گفت مصرف‌کنندگان و تولید‌کنندگان نفت‌خام هر دو به‌دنبال تعدد در طرفین معامله هستند. تولید‌کننده می‌خواهد نفت را به چندین خریدار بفروشد و هر خریدار هم علاقه‌مند به تامین از چند مجرا است. این رقابت بازار است. در این تعامل و رقابت یک نقطه اپتیمم پیدا خواهد شد. خریداران و پالایشگرانی که اکنون به‌واسطه تحریم‌ها نمی‌توانند نفت ما را خریداری کنند علاقه‌مند به خرید از ما هستند و ما هم علاقه‌مند به فروش هستیم. چگونگی و اینکه کجا خواهیم ایستاد بستگی به شرایط بازار خواهد داشت.