بحران پالایشگاهی جهان تا چه زمانی ادامه دارد؟

اقتصادآنلاین – اکرم شعبانی؛ در فصول عادی، کسب و کار پالایشگاهی با حاشیه سود پایین و مشکلات کم در معرض ملاحظات ژئوپولتیکی کسب و کارهای بالادستی و ملاحظات سیاسی کسب و کارهای پایین دستی خرده فروشی است. پالایشگاه‌ها معمولا حاشیه سود ۵ تا ۱۰ دلاری در هر بشکه دارند و اغلب دوره‌های دردناک بدون سود را پشت سر می‌گذارند. با این حال، با وجود دسیسه‌های کشورهای تولیدکننده نفت، جنگ در اوکراین و تحریم صادرات نفت روسیه این بار پالایش نقش برجسته‌ای ایفا می‌کند. حاشیه سود برای بسیاری از پالایشگاه‌ها افزایش یافته و تنگناها در این بخش منجر به شکل گیری روند صعودی قیمت جهانی بنزین شده است.

سه عامل توضیح می‌دهد که چرا پالایش اکنون در کانون توجه است. اولین مساله به کاهش بلندمدت سرمایه‌گذاری در اقتصادهای پیشرفته بازمی‌گردد. با پیش بینی کاهش تقاضای نفت در کشورهای ثروتمند طی دو دهه آینده، سرمایه‌گذاران حاضر نیستند میلیاردها دلار برای تاسیساتی که می‌توانند به دارایی‌های معلق تبدیل شوند، هزینه کنند. فشار محیطی بر پالایشگاه‌ها که به ویژه دارای آلاینده‌های محیطی هستند و مقرراتی که در کالیفرنیا و اروپا به نفع سوخت‌های سبزتر وضع شده، به این عدم علاقه به سرمایه‌گذاری‌ها افزوده است. آلن گلدر از شرکت مشاور انرژی وود مکنزی عنوان می‌کند که در خارج از چین و خاورمیانه که ظرفیتی رو به گسترش دارند، ظرفیت پالایش از زمان شروع همه‌گیری حدود ۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
دومین عاملی که تجارت پالایشگاهی را متزلزل کرده سیاست‌گذاری چین است. چین از لحاظ تاریخی صادرکننده خالص محصولات پالایش شده بوده و حجم زیادی را به دیگر کشورهای آسیایی ارسال کرده است. با این حال، در تلاش برای مبارزه با آلودگی‌های محیطی و کمک به دستیابی به اهداف اقلیمی، مقامات سهمیه‌های صادراتی پالایشگاه‌های بزرگ بنزین، سوخت جت و سایر محصولات را در سال جاری بیش از ۵۰ درصد کاهش داده‌اند. طبق برنامه‌های رسمی، قرار است چین تا سال ۲۰۲۵ صادرات بیشتر محصولات پالایش شده با کربن فشرده را به طور کلی متوقف کند. نتیجه انحرافی این است که تقریباً 7 درصد از ظرفیت مازاد جهانی را اشغال می کند، حتی در حالی که بقیه جهان تشنه سوخت های حمل و نقل هستند.
سومین نیروی بزرگ مخرب، البته جنگ روسیه در اوکراین و تحریم‌های ناشی از آن و تاثیر بر صادرات هیدروکربن‌های این کشور است. آمریکا و بریتانیا خرید نفت روسیه را ممنوع اعلام کرده‌اند. اتحادیه اروپا هم یک تحریم جزیی بر واردات نفت خام و همچنین محصولات پالایش شده در اواخر سال جاری اعلام کرده است. تاثیر همه اینها مشخص نیست. بر اساس گزارش‌ها (از جمله مشاهدات کارشناسان ردیابی نفتکش‌ها)، روسیه اکنون نفت خام بیشتری نسبت به پیش از آغاز جنگ صادر می‌کند. این کشور مقدار زیادی نفت خام با نرخ پایین به ویژه به هند می‌فروشد که بیش از ۷۰۰ هزار بشکه در روز بیش از دوران شروع تهاجم است.
با این حال، زمانی که صحبت از محصولات پالایش شده به میان می‌آید، به نظر می‌رسد که هم تحریم‌های رسمی و هم «خودتحریمی‌های داوطلبانه» که توسط شرکت‌های غربی پذیرفته شده‌اند، گزنده باشد. به گفته ناتاشا کانوا از بانک جی پی مورگان چیس، روسیه تقریبا ۵۰۰ هزار بشکه کمتر از قبل از جنگ محصولات پالایش شده می‌فروشد و ممکن است مجبور باشد تا ۱.۴ میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایشی خود را در ماه می تعطیل کند. ریچارد جوسویک از شرکت تحقیقاتی اس‌اندپی گلوبال استدلال می‌کند که این روند نتیجه یک تغییر بی سابقه است: جهان ظرفیت پالایشی زیادی دارد اما ظرفیت اضافی آن به روسیه و چین می‌رود. در نتیجه جوسویک بر این باور است که نرخ بهره‌برداری برای پالایشگاه‌ها در سایر نقاط جهان بسیار بالاتر از آن چیزی خواهد بود که پیشتر تصور می‌شد.
بحران پالایش ممکن است برای مدتی ادامه یابد. فصل آتی طوفان اقیانوس اطلس که پیش بینی می‌شود قوی‌تر از حد معمول باشد، ممکن است پالایشگاه‌های خلیج مکزیک را تعطیل کند. عامل دیگر، زمان‌بندی دقیق و شدت آخرین دور تحریم‌های اروپا بر صادرات نفت روسیه است. اگر این موارد به صورت شدید اجرا شوند، می‌تواند بخش‌های بیشتری را تحت فشار قرار دهد.
نیروهای بازار همچنان می‌توانند نجات دهنده این شرایط باشند. افزایش قیمت‌های دردناکی که در پمپ‌های بنزین مشاهده می‌شود، در نهایت تقاضا را کمی کاهش می‌دهد و می‌تواند منجر به بهبود بهره‌وری انرژی شود که هر دو به تعادل بازارها کمک می‌کنند.
تغییر در جریان‌های تجاری نیز می‌تواند به کمک اروپا اتفاق بیفتد. به عنوان مثال، پالایشگاه‌های در سطح جهانی هند، بحران جهانی را به فرصت محلی تبدیل می‌کنند. شرکت سرمایه‌گذاری بازارهای سرمایه آربی‌سی بر این باور است که این کشور «در حال تبدیل شدن به قطب پالایشگاهی اروپاست.» پالایشگاه‌های بزرگ و جدید قرار است به زودی در کویت و عربستان به صورت آنلاین فعالیت خود را آغاز کنند که این مساله می‌تواند به کاهش کمبودها نیز کمک کند. درست همانطور که آقای جاسویک معتقد است: با این میزان حاشیه سود، همه انگیزه‌ای دارند که پالایشگاه‌ها را اداره کنند.