نحوه تقسیم ارث مادر چگونه است؟

اقتصادآنلاین – عاطفه حسینی؛ در حالت اول، نحوه تقسیم ارث مادر با فرض وجود زوج، یعنی همان همسر مادر را توضیح می‌دهیم. بر اساس ماده ۹۱۳ قانون مدنی، در تمام صور مذکوره در این مبحث هر یک از زوجین که زنده باشد فرض خود را میبرد و این فرض عبارت است از نصف ترکه برای ‌زوج و ربع آن برای زوجه در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد نداشته باشد و از ربع ترکه برای زوج و ثمن آن برای زوجه در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد داشته باشد و مابقی ترکه بر طبق مقررات مواد قبل مابین سایر وراث تقسیم میشود.

در ابتدا برای توضیح این ماده قانونی باید بگوییم، در لغت ترکه یعنی میراث و مالی که از شخص متوفی برجای مانده باشد و این کلمه در معنای حقوقی عبارت است از اموال و دارایی‌های متوفی که بعد از فوت ایشان به ورثه وی منتقل می‌گردد.

بنابراین به موجب ماده ۹۱۳ قانون مدنی، اگر شوهر مادر در هنگام فوت او در قید حیات باشد و زن فرزند داشته باشد، ارث زوج بدین صورت خواهد بود که زوج، یک چهارم ترکه را می‌برد و اگر زن فاقد فرزند باشد، یک دوم ترکه به زوج می‌رسد. 

حالت دیگر بدین گونه است که زن فوت شده است، اما پدر و مادر وی و یا یکی از آن‌ها در قید حیات هستند و ضمنا زن، فاقد فرزند در لحظه فوت می‌باشد.

ماده ۹۰۶ قانون مدنی در این باره توضیح داده است: « اگر برای متوفی اولاد یا اولاد اولاد از هر درجه که باشند موجود نباشد هر یک از ابوین در صورت انفراد تمام ارث را میبرد و اگر پدر و‌مادر میت هر دو زنده باشند مادر یک ثلث و پدر دو ثلث میبرد لیکن اگر مادر حاجب داشته باشد سدس از‌ترکه متعلق به مادر و بقیه مال پدر است.»

بنابراین اگر زنی در هنگام فوت، فرزند و همسر نداشته باشد و وارث زن فوت شده، تنها مادر یا پدر وی باشند، در این حالت مادر یک سوم ترکه را به ارث برده و سهم ارث پدر، دو سوم ترکه خواهد بود.

فرض دیگر این است که مادر فوت شده است و پدر و مادر وی نیز پیش از او فوت شده‌اند و تنها وراث مادر، فرزندان او ‌باشند. نحوه تقسیم ترکه مادر میان فرزندان مطابق ماده ۹۰۷ قانون مدنی انجام می‌شود. به موجب این ماده: «اگر متوفی ابوین نداشته و یک یا چند نفر اولاد داشته باشد ترکه بطریق ذیل تقسیم می‌شود: اگر فرزند منحصر به یکی باشد خواه پسر خواه دختر، تمام ترکه به او می‌رسد. اگر اولاد متعدد باشند، ولی تمام پسر یا تمام دختر، ترکه بین آن‌ها بالسویه تقسیم می‌شود. اگر اولاد متعدد باشند و بعضی از آن‌ها پسر و بعضی دختر، پسر دو برابر دختر می‌برد.»

بنابراین اگر مادری فقط یک فرزند داشته باشد، فارغ از جنسیت او، تمام اموال و دارایی‌های مادر فوت شده به آن یک فرزند تعلق دارد. اگر مادر در هنگام فوت، چند فرزند داشته باشد که جنسیت تمام آنها مشابه باشد، یعنی تمام فرزندان پسر و یا تمام فرزندان دختر باشند، ترکه میان آن‌ها به تساوی تقسیم می‌گردد. و در حالت آخر اگر مادر چند فرزند داشته باشد که برخی پسر و برخی دختر باشند، پسر دو برابر دختر سهم می‌برد.

ماده ۹۰۸ و ۹۰۹ قانون مدنی نیز شرایط متفاوتی را توضیح دادند.

بر اساس ماده ۹۰۸ قانون مدنی، هر گاه پدر یا مادر متوفی یا هر دو ابوین او موجود باشند با یک فرزند دختر، فرض هر یک از پدر و مادر سدس ترکه و فرض دختر نصف آن‌ خواهد بود و مابقی باید بین تمام وراث به نسبت فرض آنها تقسیم شود مگر اینکه مادر حاجب داشته باشد که در این صورت مادر از مابقی چیزی ‌نمیبرد.

ماده ۹۰۹ این قانون هم بیان کرده است: «هر گاه پدر یا مادر متوفی یا هر دو ابوین او موجود باشند یا چند دختر فرض تمام دخترها دو ثلث ترکه خواهد بود که بالسویه بین آنها ‌تقسیم میشود و فرض هر یک از پدر و مادر یک سدس و مابقی اگر باشد بین تمام ورثه به نسبت فرض آنها تقسیم میشود مگر اینکه مادر حاجب ‌داشته باشد در این صورت مادر از باقی چیزی نمیبرد.»

و در آخرین حالت، هر کدام از پدر و مادر که در قید حیات باشند، یک ششم ترکه را به ارث برده و ما بقی به فرزندان می‌رسد، چه همگی پسر باشند، چه بعضی پسر و بعضی دختر. منتها در تقسیم ترکه میان فرزندان، اگر همگی پسر باشند، ترکه به تساوی میان آن‌ها تقسیم شده، اما اگر برخی پسر و برخی دیگر دختر باشند، پسر دو برابر دختر سهم خواهد برد.