در سایه بی‌ عرضگی بروکرات‌ های گازی/ تحریم صادرات را زمین زد؟

به گزارش اقتصادآنلاین،  ضعف ایران در پیشبرد تجارت گاز طی سال‌های اخیر موجب شده بسیاری از فرصت‌های صادرات گاز ایران از بین برود. به اعتقاد کارشناسان در بحبوحه تحریم، ضعف در مدیریت فرصت‌های گازی کشور بیش از پیش نمایان شده و فرصت‌های ایران یکی پس از دیگری از بین رفته است. تا آنجا که در سال‌های اخیر بازار گاز کشور رسما از دست رفته و به تعبیر تحلیل‌گران «گاز خانه‌نشین شده است.» 

صادرات گاز که به حاشیه رفته هیچ، چند سالی است کمبود گاز گریبان داخل را هم می‌گیرد. جواد اوجی، وزیر نفت دولت سیزدهم، چند روز پیش، از کمبود ۲۵ درصدی ذخایر و مخازن سوخت مایع نیروگاه‌ها به‌نسبت سال ۱۳۹۹ خبر داده و گفته: «امسال در فصل سرما، روزی تا ۲۰۰ میلیون مترمکعب کمبود گاز داریم.»

اما چه عواملی دومین دارنده منابع گازی جهان را به اینجا رسانده است؟ 

شمس اردکانی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین به این پرسش پاسخ می‌دهد.

اردکانی می‌گوید: ۳۰ سال است که ما بازار گاز را از دست داده‌ایم صرفا به خاطر اشتباهات داخلی مثل قیمت‌گذاری ناصحیح و عوام فریبی یک عده که شعار می‌دهند؛ می‌خواهند گاز به روستاها بکشند آن هم روستاهایی که دیگر وجود ندارند! 

او بیان می‌کند: وزیر نفت می‌گوید ۲۰۰ میلیون متر مکعب گاز در زمستان کم داریم. این ناشی از مصرف اشتباه داخلی است نه این که صادرات خوبی داشته باشیم. از کل ۷۰۰میلیارد متر مکعب گازی که ما تولید می‌کنیم، ۴۰ میلیارد مترمکعب آن صادرات است. یعنی کمتر از پنج درصد. این پنج درصد را هم ما در این سال‌ها انقدر قربانی مصرف غلط داخلی کردیم که هیچ خریداری در جهان دیگر به حرف ما اطمینان نمی‌کند. 

 اردکانی تاکید می‌کند که «۴۰ سال است بر سر مسائل گاز بحث میکنیم و دائم راه را اشتباه می‌رویم» و می‌افزاید: نمونه بارز آن خط لوله گازی است که در دوران آقای هاشمی با نخست‌وزیر وقت هند مذاکره کردم و کارش تمام شد، اما نگذاشتند پروژه‌اش اجرایی شود. علاوه بر این‌ها، در تولیدمان هم سرمایه‌گذاری نکردند. حالا هم درآمد فروش گازمان نه تنها در گاز سرمایه‌گذاری نمی‌شود بلکه خرج اتینا می‌کنند. کل سیاست گازی ما حداقل در ۲۰ سال اخیر کاملا و قبل آن تقریبا اشتباه بوده است.

به اعتقاد او این که می‌گویند کشورهای منطقه بعضا جای ایران را در بازار گاز گرفتند صحیح نیست چون زمانی میتوان گفت جایگزین ما شدند که ما از پیش در این بازارها حضور پیدا کرده باشیم و حالا آنها بخواهند جای ما را بگیرد اما ما خودمان بودیم که نرفتیم جایی که خریدار بود دست به معامله بزنیم مثل خط لوله هند.

اردکانی ادامه می‌دهد: ما کی توانستیم هاب انرژی منطقه باشیم؟! هر چه در دهه ۶۰ و ۷۰ گفتیم مذاکره کنیم حتی با قطر، کسی توجه نکرد. میتوانستیم از قطر بخواهیم ال‌ان‌جی را در خاک خودش تولید کند و برای صادرات گاز از ایران استفاده کند، درنهایت هم حق عبورش را بپردازد اما نکردیم. ما میتوانستیم گاز اضافی قطر و ترکمنستان را سال‌ها پیش معامله و دریافت کنیم. در طرف دیگر هم جا داشت با کشورهایی که گاز نیاز داشتند، قرارداد ببندیم.

 معاملات سفیهانه گاز باطل است

«این‌‌ها بلد نیستند گاز صادر کنند.» این علتی است که رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی برای به ثمر نرسیدن پروژه‌های فروش گاز ایران عنوان می‌کند.

او توضیح می‌دهد: بروکرات‌های نفت و گازی ما نهایتا تخصصی در حد مهندسی مکانیک دارند. یک مهندس مکانیک چطور قرار است مزیت‌های این معاملات را بداند؟، بازار خرید و فروشنده را چطور قرار است بشناسد؟ کشورهای اطراف دورتا دور ما را لوله کشیدند و از ما گذشتند. چون سال‌هاست دولت‌های ما بلد نیستند گاز صادر کنند. 

اردکانی اضافه می‌کند: آقای آقازاده که ۱۲ سال وزیر نفت ایران بود هنوز هم بعد از ۴۰ سال چیزی از حوزه گاز نمیداند. این یعنی ما با منابع گازیمان معامله سفیهانه کرده‌ایم که طبق طبق شرع اسلام معامله سفیهانه باطل است.

تحریم یا بی‌عرضگی بروکرات‌ها؟

اردکانی که در پاسخ به این سوال که «با این تفاسیرنقش تحریم را در شکست پروژه‌های گازی ایران چطور ارزیابی می‌کند؟»، صریح عنوان می‌کند: این که می‌گویند پروزه‌ها با تحریم مواجه شده‌اند، دروغ است. نمونه آن وقتی است که هند حاضر بود روزی ۹۰ میلیون متر مکعب گاز بخرد و ما تصمیم گرفتیم ۶۰ میلیون متر مکعب برای جنوب شرقی ایران بفروشیم، بروکرات‌های نفت و وزارت خارجه وقت بی‌عرضگی کردند و معامله انجام نشد. هند و پاکسستان هم که منتظر ما نمی‌مانند. وقتی روس‌ها و آمریکایی‌ها می‌گویند ما خطی می‌کشیم از سیبری به ترکمنستان و از ترکمنستان به افغانستان چرا نباید قبول کنند؟ این اتفاقات همه از بی‌عرضگی بروکرات‌های نفتی و گازی ما بوده که افتاده است.

او بیان می‌کند: درحال‌حاضر ۲۰۰ میلیون متر مکعب گاز برای مصرف داخل کم است، چطور قرار است صادر کنیم؟ حالا ما حتی نمی‌توانیم به اندازه مصرف خودمان تولید کنیم. همه این‌ها به این علت است که کسی تفکر اقتصاد انرژی ندارد. این افراد حتی اقتصاد انرژی را یک علم در نظر نمی‌گیرند و حاضر به یادگیری هم نیستند.

اردکانی برای روشن شدن بی‌توجهی به مسئله اقتصاد انرژی در مثالی توضیح می‌دهد: بروکراسی گاز و نفت در مورد گاز مملکت را دچار مشکل کرده، بروکراسی برقی هم درباره برق. همین حالا وزارت نیرو سعی دارد برق گازی و حرارتی تولید کند در صورتی که دامنه جنوبی البرز در تابستان ۵۰هزار مگاوات ظرفیت تولید برق خورشیدی دارد. این منطقه از نگاه کارشناسان آلمانی بهترین نقطه برای استفاده از انرژی خورشیدی است. اما دریغ از ذره‌ای استفاده از آن. آن وقت در توجیه خاموشی‌های تابستان اعلام می‌شد که سه هزار مگاوات برق کم است. درحالی که دست کم حتی در زمستان میتوان ۲۰ هزار مگاوات از دامنه جنوبی البرز برق گرفت.