پژویان: یارانه نقدی به تولید نمی دهیم

اختصاصی اقتصاد آنلاین/گروه اقتصاد کلان/ بهناز جلالی پور:

میانه ای که فقط راه پس ندارد و هر چه هست، پیش است. 40 سال انرژی یارانه ای توزیع می شد تا در یک سوی هزینه های زندگی کاهش یابد و در سوی دیگر حمایتی باشد از بخش تولید؛ اما در همه این سال ها بخش تولید همچنان توان رقابت ندارد. معلوم هم نیست که کی می خواهد این توان رقابت را بدست بیاورد. اما از سوی دیگر، حذف بیشتر یارانه راه جدیدی است که صنایع از ادامه آن واهمه دارند؛ اما دکتر جمشید پژویان، رییس شورای رقابت معتقد است تنها راه علاج اقتصاد ایران،اجرای قانون هدفمندی یارانه ها با تمام قوت و توان است. مسیری که حتی اگر صنایع و تولید نتوانند بی دریافت نقدی نفس بکشند، نباید از اجرای قانون انصراف داد. طبیعی است که این سخن موافقان و مخالفان سرسختی دارد. به همین مناسبت مصاحبه ای با دکتر پژویان انجام داده ایم که در ادامه می آید.

اقتصاد آنلاین- یک سال و نیم از اجرای فاز اول قانون هدفمندی یارانه ها می گذرد. این سیاست تا کنون بر اساس اهداف طراحی شده پیش رفته و اثرات مورد نظر را داشته است؟

این قانون دو هدف اصلی در نظر داشت. علی رغم نامش که هدفمندی یارانه ها بود، هدف از آن بهبود و اصلاح سیستم توزیع درآمد و جهت دهی یارانه ها به سمت گروه های کم درآمد و همچنین اصلاح قیمت نسبی، سبد تولید و نهاده ها و ایجاد کارآیی در داده ها بوده است.

فاز اول هدفمندی یارانه ها، در اصلاح سبد مصرفی بسیار موفق عمل کرده و یکی از نشانه های موفق و بارز آن را می توان در کاهش مصرف انرژی دید. یکی از نگرانی ها و دغدغه های همیشگی دولت ها، واردات بنزین و قاچاق آن به کشورهای همسایه به دلیل قیمت ارزان در داخل بود؛ اما اکنون علاوه بر بی نیازی از واردات بنزین، قاچاق حامل های انرژی و سوخت به خارج از کشور 40 درصد کاهش یافته است.

یکی دیگر از اهداف حاصله اصلاح توزیع درآمد بوده که در بخش روستایی دستاوردهای بهتری داشته است.

اقتصاد آنلاین- این اصلاحات و اهداف در زندگی روزمره هم به نظرتان قابل مشاهده است؟ به نظر شما در سطح جامعه این رضایتمندی از اصلاح قیمت ها و توزیع درآمدها وجود دارد؟

بله. آمار و اطلاعاتی که در مورد تورم ماهانه اعلام می شود، نشانه های خوبی دارد. البته؛ هنوز به هدف اصلی که اصلاح تکنیک تولید و اشتغال است، نرسیده ایم؛ اما حرکت برای اصلاح آغاز شده است. در عین حال یک سری از پیش بینی های غیرواقعی نیز اتفاق نیافتاد. پیش از اجرای قانون هدفمندی همه از تورم 40 درصد و 60 درصد صحبت می کردند؛ اما چنین تورمی اتفاق نیافتاد. تورمی هم که پایان سال قبل وجود داشت، به دلیل نوسانات نرخ ارز بود.

اقتصاد آنلاین- یکی از اهداف هدفمندی بر بخش تولید متمرکز بود. بخشی از گزارش ها نشانه هایی از نارضایتی بخش تولید در این یک و نیم سال دارد. می توان آن را عدم دستیابی به اهداف در این بخش ارزیابی کرد؟

در اقتصاد، زمانی که قیمت های نسبی به هم بریزد، علایم غلط به تولید کننده و مصرف کننده داده می شود و این موضوع نظم اقتصاد و تولید را بر هم می ریزد. برای اصلاح این سیستم نیز زمان بیشتری نیاز است تا با اعلام اطلاعات درست به بخش تولید، کارآیی بالاتری داشته باشیم. اکنون به دلیل تنگناهای موجود علایم صحیح به بخش تولید داده نمی شود.

اقتصاد آنلاین- چه تنگناهایی؟

بخش تولید نیازمند مشوق های قوی است تا تکنیک های تولیدی اش را اصلاح کند. این مشوق ها باید با هدف به کارگیری تکنولوژی برتر و به روز برای ارتقای کیفیت محصولات همراه با کاهش و صرفه جویی انرژی به کار گرفته شوند. اکنون این اتفاق در بخش تولید نیافتاده است. چرا؟ به دلیل آن که انسجام لازم در سیاست های اجرایی دولت آنچنان که باید، وجود نداشته و تاثیرگذار نبوده است. برخلاف موضوع انرژی که به دلیل آن که الگوی مشخصی وجود داشت و راه حل نیز اعلام شده بود، به اصلاح الگوی مصرف منجر شد.

اقتصاد آنلاین- بخش تولید در این مدت مدام نسبت به اجرای قانون هدفمندی گلایه مند بوده و یکی از آنها خلف وعده دولت است. 30 درصد از درآمدهای حاصل از حذف یارانه ها قرار بود به بخش تولید اختصاص پیدا کند؛ اما بخش تولید مدعی است این رقم هزینه نشده است. در این شرایط بخش تولید چگونه می تواند به اصلاح ساختار بپردازد؟

پرداخت نقدی به صنایع معنایی ندارد. اگر بخش تولید و صنعت قرار است با پرداخت یارانه ادامه حیات دهند، ادامه ندهد بهتر است. درست است که باید به صنایع کمک کرد؛ اما نه با پرداخت نقدی؛ بلکه باید از طریق نرخ استهلاک نزولی صنایع را به سمت تغییر و اصلاح تکنولوژی هدایت کرد. از سوی دیگر نظام بانکی باید منابع مورد نیاز را برای صنایعی که مصرف انرژی بیشتری دارند، تامین کند تا با اصلاح ساختار، کیفیت بالاتری پیدا کرده و مصرف انرژی شان نیز بهینه شود.

اقتصاد آنلاین- اما برخی بخش های تولیدی با چالش های جدی روبه رو شده اند و این با اهداف مثبتی که برای اشتغال زایی و تقویت تولید در برنامه در نظر گرفته شده بود، در تناقض است.

آیا هدف از کمک باید منجر به اتلاف منابع و تولید بی کیفیت باشد؟ آیا بخش تولید انرژی مجانی دریافت می کند که تولید بی کیفیت داشته باشد؟ چین را مثال نمی زنم که بحث نیروی کار ارزان را دارد؛ اما ژاپن از خلیج فارس انرژی می خرد، تبدیل به کالا می کند و در تمام دنیا می فروشد. آن فعل و انفعالات در شرایطی اتفاق می افتد که مزیت هایش را شناسایی کرده است. اگر برای انرژی هزینه می کند، درآمدش تضمین شده است. می داند که قدرت صادرات دارد. در ایران اما؛ صنایعی داریم که نباید داشته باشیم؛ اما هزینه های کلانی را صرف آن می کنیم؛ در مقابل آیا صادرات قابل قبولی داریم؟ به عنوان مثال ما ممکن است کشور خودرو سازی نباشیم؛ اما تاکید داریم که حفظ اش کنیم. برخی صنایع در کشور مانند علف هرز در زمین زراعی هستند که ثمر و قدرت خاک را می گیرند و نه خود بهره می دهند و نه اجازه باردهی به سایر بخش ها را می دهند.

یکی از مشکلات بخش تولید، استراتژی است که در مقابل آن داریم. استراتژی تدوینی برای بخش تولید، اعطای انرژی مجانی به همه است. در این شرایط صنایع انگیزه ای برای بازسازی و به کارگیری تکنولوژی جدید برای صرفه جویی ندارند؛ چرا که بازسازی و بهسازی هزینه های سنگین 20 تا 30 میلیاردی بر بخش تحمیل می کند. بخش تولیدی که انرژی ارزان و مجانی می گیرد مسلماٌ زیر بار این هزینه نمی رود و همین می شود که اکنون هست. آن چه برای بهبود بخش تولید در اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها باید در پیش گرفته می شد، هدفمند کردن منابع بود نه پرداخت پول و انرژی ارزان.

اقتصاد آنلاین- با این شرایط دولت نتوانست به هدفش در بخش تولید و بهبود آن دست پیدا کند و این بخش دچار مشکلاتی شد. از سوی دیگر وعده ایجاد دو میلیون شغل نیز محقق نشد. وعده ای که داده شده بود و جزو برنامه ها نیز بود.

دولت زیاد قول می دهد.

اقتصاد آنلاین- یعنی چه؟ این هم جزو اهداف بوده است. یارانه ها حذف نشد که فقط بخشی از آن نقدی پرداخت شود، قرار بر بهبود شرایط کار و اشتغال زایی نیز بود.

بله بود. اما؛ همه بخش و سیاست هایی که باید با هم هماهنگ باشند تا یک برنامه به نتیجه درست و عملی اش برسد، انسجام لازم را ندارند. برای همین بخشی از اهداف محقق نمی شود. قول های داده شده، عملی نمی شود.

اقتصاد آنلاین- یارانه ها ظرف سه سال باید حذف می شد و اکنون با مخالفت مجلس با اعتبار درخواستی دولت تا نیمه دوم سال به تاخیر افتاده است، این مساله برنامه های پیش بینی شده را چقدر دچار نوسان و اختلال می کند؟

سیاست یا اصلاح قیمت نسبی یا هدفمندی یارانه ها قانونی است که درست و دقیق انتخاب شده و اقتصاد ایران راهی جز این پیش روی نداشت و باید آن را ادامه داد و تا انتها رفت. اگر به هر دلیلی در میانه مسیر این سیاست متوقف شود، مجدداً قیمت های نسبی بهم می ریزد، فاصله های تصنعی بین قیمت های واقعی و یارانه ایایجاد شده، قیمت های غیرواقعی خواهیم داشت و بهترین شرایط برای افزایش قیمت و قاچاق مهیا می شود. هزینه های تحمیلی توقف یارانه ها به جامعه بیشتر خواهد بود.

اقتصاد آنلاین- با این اوصاف اجرای فاز دوم را نه تنها ضروری می دانید؛ بلکه تاخیر در آن را موجب ضرر و زیان می دانید. این در حالی است که فعالان بخش تولید و بسیاری ازکارشناسان اقتصادی با روندی که در فاز اول وجود داشت، اجرای فاز دوم قانون هدفمندی یارانه ها را تیرخلاص به بخش تولید می دانند.

تیرخلاص!؟! این یک نظر کاملاً غیرعلمی است. ببینید، در جهان واقع، خروج از حالت تعادل و ورود به شرایط دیگری، زمان می برد. وضعیت بخش تولید ایران با دیگر کشورها کاملاً فرق دارد. قیمت انرژی هنوز پایین تر از کشورهای صنعتی و حتی غیر صنعتی مانند ترکیه و پاکستان عرضه می شود و فاصله معناداری با آنها داریم که این مساله باید اصلاح شود. در عین حال سیستم های بانکی را باید اصلاح کرد. مجموعه شرایط را باید مدیریت و اصلاح کرد تا رشد اقتصادی بهبود یابد. برای رسیدن به شرایط مطلوب باید اصلاحات انجام شود.

اقتصاد آنلاین- منظور همان زیرساخت ها است؟ وقتی مرحله اول اصلاح نشده و شرایط فراهم نشده آیا می توان انتظار مطلوب از گام های بعدی داشت و این که مراحل ثانویه موفق شوند؟

بله، ساختارها و زیرساخت ها باید اصلاح شود. سیستم بانکی. گمرک. همه و همه نیاز به اصلاح دارند و چاره ای جز این نیست.

اقتصاد آنلاین- به نظر می رسد از اهداف اصلی هدفمندسازی تنها اصلاح سبد مصرفی ممکن شده است. وعده ها هم محقق نشده، در اجرای سیاست مشکل وجود داشت یا نظارت و یا دلایل دیگری داشته است؟

عمده مشکلات در حوزه تصمیم گیری، اجرا و نظارت است. هماهنگی برای اجرای این سیاست وجود نداشت حتی در حوزه تحلیل و اظهارنظر هم مشکل داشتیم. در کمتر کشوری می بینید که هر کس با هر تخصصی تا عمق بسیار زیاد در مسایل تخصصی آن هم اقتصاد که نیاز به اطلاعات و آمار دقیق دارد، حرف بزند. در ایران اما همه نظر می دهند. اطلاعات غلط می دهند. شرایط را از حالت عادی خارج می کنند و اینها به ضرر برنامه ها است. باید همه همکاری کنند تا نتیجه خوبی به دست بیاید.