آثار باستانی همدان در معرض نابودی

همدانی‌ها همیشه به آثار تاریخی شهرشان افتخار کرده‌اند اما این روزها شاهد تخریب هرکدام از این آثار به شکل‌های گوناگون و توسط سازمان‌های مختلف هستند. یک روز تپه باستانی هگمتانه را با بیل مکانیکی، لودر و قلتک صاف می‌کنند و روی آن سفره هفت‌سین 300متری می‌چینند، روز دیگر منطقه تاریخی گنجنامه تبدیل به دهکده توریستی می‌شود و با کاشت چند سرسره و سورتمه ظاهر تاریخی آن از بین می‌رود و خیلی شانس بیاوریم کتیبه‌هایش برجا بماند. حالا هم نوبت باغ تاریخی بدیع‌الحکماست که وسوسه درختان زیبایش به جان عده‌ای افتاده و تصمیم دارند با قطع آنها در آن ساختمان‌سازی کنند. هفته پیش خبرنگار روزنامه همشهری با اطلاع از این ماجرا و برای به این باغ رفت تا با تهیه عکس و گزارش خبر این مسئله را به گوش مسئولان برساند که توسط عده‌ای ناشناس مورد ضرب و شتم قرار گرفت و کارش به بیمارستان کشید. «پرویز اذکایی» نویسنده و پژوهشگر معروف همدانی در همایش روز همدان به انتقاد از این تخریب پرداخت و خواستار اقدام جدی مسئولان شد. داد فعالان محیط‌زیست درآمده و تعدادی از پزشکان و هنرمندان بیشتر همدانی نیز نامه‌ای سرگشاده نوشته و به پیشنهاد امیرشهاب رضویان خطاب به «محمدعلی نجفی» رئیس جدید سازمان میراث فرهنگی خواستار حفاظت از این اثر تاریخی و ممانعت از نابودی آن شدند. اما هنوز کبودی‌های تن خبرنگار همدانی التیام نیافته که بنرهای مزایده و فروش زمین این باغ در سراسر شهر علم شد. آیا علم شدن این بنرها به معنای یک دهن کجی به فعالان عرصه روزنامه‌نگاری و محیط‌زیست همدان نیست؟ هنوز صدای اعتراض فعالان عرصه‌های مختلف نخوابیده که آگهی مزایده این باغ تاریخی در رسانه‌های محلی نیز به شکل آگهی درج شد. آیا دلسوزان و شهروندان نمی‌خواهند چاره‌ای بیندیشند؟ عمارتی ماندگار از دوره قاجار باغ بدیع‌الحکما دو عمارت اصلی دارد که یکی از آنها مربوط به اوایل دوره قاجار است و پلان و ستون اولیه آن هنوز باقی است و به گفته چند معمار نقشه اولیه آن قابل بازسازی است. عمارت دوم نیز مربوط به اواخر دوره قاجار است که به سفارش بدیع‌الحکما توسط معماران آمریکایی ساخته شد. این عمارت مدتی نیز در دست میسیونرهای آمریکایی بود که آن زمان برای ساخت بیمارستان و مدرسه به ایران آمده بودند. بدیع‌الحکما از طبیبان قدیمی همدان است و از خاندان مهم شهر محسوب می‌شده است. این طبیب همدانی که مورد اعتماد روحانیون همدان بوده است درآمد حاصل از چند روستا که خان آنها بوده است را صرف امور خیریه بخصوص مسائل پزشکی می‌کرده است. معالجه رایگان بیماران همدان از دیگر مشغولیت‌های این طبیب همدانی بوده است. «امیرمهدی بدیع» فرزند بدیع‌الحکما با نگارش کتاب «یونانیان و بربر‌ها» شیوه تاریخ نگاری غربی‌ها را نسبت به ایران کاملا تغییر داد. باغ بدیع‌الحکما خاطرات تاریخی زیادی را بر دوش می‌کشد. «عبدالحسین سپنتا» فیلمساز معروف، عارف قزوینی شاعر مبارز و ظهیرالدوله از مشاهیری بودند که در این باغ اقامت داشته‌اند. حتی گفته می‌شود «تاگور» شاعر معروف هندی زمانی که به دیدار عبدالحسین سپنتا می‌آید در راهی که به کرمانشاه رهسپار بوده مدتی را در این باغ اقامت می‌کند. باغی که در زمان جنگ جهانی دوم برای مدتی به عنوان کمپ روس‌ها استفاده می‌شد و از آنجایی‌که بدیع خود پزشک به نامی بوده از اینجا به عنوان بیمارستان هم در مقاطعی از تاریخ استفاده کرده است. عمارت این باغ به شماره 16485 در تاریخ85/08/27 به ثبت ملی رسیده است. تکه تکه شدن باغ؛ بی‌توجهی مسئولان حال تاسف‌آور است که باغی با این قدمت تاریخی که مخزن خاطرات تاریخی مشاهیر استان است در حال تکه تکه شدن است و روزنامه‌های محلی و سراسری هرروز آگهی مزایده آن را در صفحات خود می‌گنجانند بدون آنکه به این فکر کنند که تاریخ همدان را به فروش گذاشته‌اند. خانواده طاهری که 4 نسل آنها به عنوان باغبان و سرایدار در این باغ اقامت داشته‌اند و حتی در یک مقطع زمانی خانه خود را برای تامین هزینه‌های نگهداری از این باغ فروخته‌اند حالا با این آگهی‌ها مواجه‌اند و خودشان هم قادر به درک این مسئله نیستند و به آنها گفته شده که باید هرچه زودتر ملکی را که بدیع‌الحکما خود به آنها بخشیده است تخلیه کنند. «حسین طاهری» درباره این مسئله می‌گوید: باغ میرزا یوسف در حدود 6 هکتار است که پیشتر نیز دخل و تصرفی در آن انجام شده بود و در حال حاضر 50 تا 60 هزار متر آن باقی مانده است. یک روز دیدیم بولدوزر آوردند و گفتند می‌خواهیم باغ را خراب کنیم و شما هم باید هرچه زودتر اینجا را تخلیه کنید. من هم گفتم نمی‌توانید منی را که 55 سال برای مراقبت از این باغ زحمت کشیدم از ملکی که بدیع‌الحکما به ما بخشیده است بیرون کنید. «مهدی خاکیان» مستأجر باغ ذوالریاستین نیز درباره این تخریب‌ها می‌گوید: درختان این باغ 12 هزار متری نیز به‌طور کامل قطع شده و عمارت ذوالریاستین نیز که 200 سال قدمت دارد در حال نابودی است و تا چند روز آینده به‌طور کامل تخریب می‌شود. جالب این است که صدای ما به هیچ کجا نمی‌رسد و هیچ مسئولی از ما حمایت نمی‌کند. امیدواری به اقدام مسئولان و دلسوزی مردم هرچند امید فعالان عرصه‌های مختلف در این مورد ناامید شده است اما باز هم امیدواریم درختان باغ بدیع‌الحکما که از شریان‌های تنفسی شهر همدان محسوب می‌شوند برقرار و استوار باقی بمانند و تمام آنهایی که در مقابل این موضوع سکوت کرده‌اند سکوت خود را بشکنند و برای حفاظت از باغ خاطرات همدان اقدامی جدی انجام دهند. مردم همدان نیز نباید در این باره سکوت اختیار و در برابر این اجحاف در حق اموال ملی موضع بی‌تفاوتی اختیار کنند. اگر مردم همدان و دوستداران محیط‌زیست نسبت به این امر بی‌توجه باشند، دیر نیست روزی که همدان به سرنوشت شهرهایی مثل کرج و قزوین مبتلا شود و جای تک‌تک درختان آنها برج و آپارتمان سر از زمین برآورد. در کرج مردم و دوستداران محیط‌زیست تلاش‌های بسیاری برای حفظ میراث طبیعی شهر و ریه‌های آن کردند و هر چند در بخشی از کار ناموفق بودند، اما توانستند نقاطی مانند باغ سیب این شهر یا بخشی از باغ‌های جهانشهر را نجات دهند و این حاصل تلاش دوستداران محیط‌زیست این شهر بود. موضوعی که اگر آیندگان از آن بپرسند حداقل کسانی را در تاریخ خواهند یافت که برای جلوگیری از نابودی طبیعت تلاش کرده‌اند و جدا از اینکه موفق یا ناموفق بوده‌اند قدم‌هایی برداشته‌اند. همدان به تازگی به جمع کلانشهرهای کشور پیوسته است و توسعه روزافزون آن خواسته شهروندان این شهر است،‌اما نه به قیمت نابودی آن و شکی نیست که در این مسیر توسعه بازهم از این دست اتفاقات روی خواهد داد، اما همگان می‌دانند و مسئولان بهتر آگاهند که می‌توان به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کرد که کمترین آسیب به طبیعت، حیات وحش، آثار تاریخی و... برسد و همدان نیز مسیر توسعه خود را بپیماید.