برنج‌های وارداتی اسیر حاشیه‌ها

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از قانون، دومین محصول پرمصرف ایرانیان در میزان واردات نیز رتبه دوم را از آن خود کرده است.این یعنی در میان محصولات کشاورزی پس از ذرت، برنج بیشترین میزان واردات را داشته است. از آنجایی که تولید داخلی پاسخگوی نیاز کشور نیست، به همین دلیل بخشی از نیاز مصرفی به وسیله واردات تامین می‌شود؛ وارداتی که هر سال با معضل تازه‌ای مردم را غافلگیر می‌کند. امسال نیز حجم قابل توجهی از این محصول نسبت به سال‌های گذشته به کشور وارد و البته مانند همیشه با حاشیه‌هایی همراه شده است. این محصول را می‌توان پرحاشیه‌ترین محصول کشاورزی دانست زیرا هر ساله با حاشیه‌ای همچون آلودگی، قاچاق و واردات در فصل برداشت روبه‌رو می‌شود. امسال نیز بحث برنج‌های آلوده و واردات بی‌رویه در فصل برداشت حسابی داغ شد. تا جایی که تیر امسال، دولت با تصمیم جدیدی بازار را شوک‌زده کرد و با واردات برنج در ماه اول فصل برداشت موافقت شد. این در حالی بود که کارشناسان و نمایندگان ملت، خواستار جلوگیری از چنین تصمیمی شده بودند. در همین حال، ابتدای شهریور با درخواست نمایندگان مجلس، وزارت جهاد کشاورزی واردات برنج را تا پایان آبان ممنوع اعلام کرد. با این حال باز هم شاهد انتشار اخباری بودیم که واردات برنج را تایید می‌کردند.

ممنوعیت واردات بی کیفیت

طبق سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی، با شروع فصل برداشت برنج تولید داخل، ممنوعیت واردات اعمال و تا پایان آبان ادامه دارد و پس از آن اقدامات لازم برای واردات برنج ماه‌های پایانی سال انجام می‌شود. اگرچه به گفته مسئولان واردات برنج تا آبان ممنوع است اما بر اساس اظهارات عده‌ای از نمایندگان مجلس واردات همچنان در فصل برداشت صورت می‌گیرد؛ آن هم وارداتی که با کیفیت نامناسب است. در این میان، علاوه‌بر وارداتی که در مرداد انجام شد، زمزمه‌هایی در ارتباط با واردات جدید برنج در برنامه کاری قرار گرفت و به گفته برخی مقامات مسئول، شاهد واردات این محصول در مرداد و شهریور بودیم. این درحالی‌است که طبق توافق با متولیان کشور، قرار بود که برنج مورد نیاز کشور در فصل برداشت این محصول وارد نشود زیرا بر اساس گزارش‌ها، از تکمیل ذخایر استراتژیک نیاز به واردات جدید وجود ندارد و واردات جدید، اقدامی ضدسیاست اقتصاد مقاومتی است و باید وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت جهاد کشاورزی در این زمینه پاسخگو باشند.

رییس‌جمهور جلوی واردات برنج را بگیرد!

با این وجود، واردات بی‌رویه برنج از قول مسئولان مورد پیگیری قرار گرفت و برخی نمایندگان مجلس نیز در اعتراض به واردات بی‌رویه گفته‌اند: یکی از شعارهای دولت در ایام انتخابات حمایت از تولید داخلی بوده است و رییس جمهور باید در زمینه جلوگیری از برنج وارادتی اقدام کند. بنابراین، در حالی میزان مصرف برنج مورد نیاز کشور سه میلیون تن در سال است که دو میلیون و 200 هزار تن در کشور تولید شده و نیاز به واردات ما 800 هزار تن است که پس از آبان (دوران ممنوعیت واردات) صورت می‌گیرد.

چالش برنج‌های آلوده

سال‌هاست که موضوع آلودگی برنج‌های وارداتی به کشور گاه و بی‌گاه توسط مسئولان دولتی و غیر دولتی مطرح می‌شود. برخی ادعاهای مطرح شده در مورد این آلودگی‌ها آن‌قدر جدی است که به سادگی نمی‌توان از کنار آن گذشت. به طور مثال آلوده بودن برنج‌های وارداتی به سم خطرناک و کشنده آرسنیک یکی از ادعاهای مطرح شده است. تیر سال‌جاری نیز پس از صدور مجوز واردات 100هزار تن برنج خارجی، بحث آلوده بودن این برنج‌ها دوباره پیش کشیده شد. این‌بار برخی نمایندگان مجلس مدعی بودند اسنادی در دست دارند که نشان می‌دهد برنج‌هایی را که در گذشته خریداری شده و به‌دلیل تحریم‌ها وارد کشور نشده،‌ هم‌اکنون در حال ورود به کشور است. به گفته این نمایندگان، برنج‌های وارداتی که از تایلند، اروگوئه و هند خریداری شده است آلوده و غیرقابل مصرف هستند و مسئولان سازمان استاندارد باید برای جلوگیری از عرضه آن‌ها اقدامی انجام دهند. یک ماه بعد با نزدیک شدن به فصل ممنوعیت واردات برنج در مرداد، این نمایندگان بار دیگر در مورد آلودگی برنج‌های خارجی تایلندی و اروگوئه‌ای وارداتی به سم آرسنیک هشدار دادند و معتقد بودند این برنج‌های بی‌کیفیت به دلیل نگهداری طولانی مدت در انبار به وسیله مواد شیمیایی آلوده به فلزات سنگین شده‌اند.

پافشاری نمایندگان

در پی آن، نمایندگان مجلس در زمینه ورود برنج‌های تایلندی و اروگوئه نامه تذکری را به ارگان‌های مربوطه ارسال و ابزار امیدواری کردند که از توزیع این برنج‌ها در بازار کشور جلوگیری شود. طرح این موضوع در حالی بود که محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی، در ابتدای شهریور در حاشیه جلسه هیات دولت در جمع خبرنگاران در مورد آلودگی این برنج‌ها از آلوده بودن برنج‌های وارداتی اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت: من نمی‌دانم برنج‌ها آلوده بوده یا خیر. اگر هست مراجع ذی‌ربط جلوگیری ‌کنند. پس از اظهار نظر وزیر جهاد کشاورزی، موضوع برنج‌های آلوده مسکوت ماند. تا اینکه در 27شهریور این موضوع توسط کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی جدی‌تر مطرح شد و این کمیسیون از سفر تعدادی از نمایندگان مجلس نهم به هند برای بررسی برنج‌های آلوده به آرسنیک خبر داد. این گروه از نمایندگان پس از بازگشت به ایران تایید کردند برنجی که در اراضی‌ هند و پاکستان کشت می‌شود، حاوی آرسنیک است.

تکذیب خبر آلودگی

هرچند پیگیری و مقاومت نمایندگان در نهایت موجب توقف تخلیه 93هزار تن برنج آلوده اروگوئه‌ای شد و سازمان غذا و دارو بالاخره پروانه‌های وارداتی برنج آلوده تایلندی را به‌حالت تعلیق درآورد اما تاخیر و کوتاهی آن‌ها سبب شد که 33هزار تن از این برنج‌های آلوده که در اردیبهشت‌ به ایران ارسال شده بود، تخلیه و وارد سفره مردم شود. البته همچنان تکذیب آلوده بودن برنج‌های وارداتی همچنان توسط برخی مسئولان دولتی مطرح می‌شود و می‌گویند: برنج‌های وارداتی تحت شرایط نظارتی سختگیرانه اجازه واردات و پس از آن، مجوز توزیع می‌گیرند و استانداردهای تعیین شده از دیگر کشورها بالاتر است و کسانی که مدعی واردات برنج آلوده هستند با پرهیز از کلی‌گویی باید مستندات ارائه دهند. اما این تکذیب و تاییدهای دستگاه‌های دولتی و اصرار نمایندگان مجلس، هیچ‌کدام نمی‌تواند بار گناه بی‌توجهی مسئولان و وکلای مردم در مجلس را نسبت به سلامت جامعه کم کند.

مُهر تعلیق بر واردات برنج تایلندی

به دنبال این حاشیه‌ها با نظر سازمان غذا و دارو پروانه‌های وارداتی برنج تایلندی با توجه به بررسی ویژگی‌های کمی و کیفی به‌حالت تعلیق درآمد. بنابراین از خرید و ثبت سفارش برنج تایلندی خودداری شد و واردات جاری مرتبط با محموله‌ها و سری ساخت‌های نیمه اول سال 96 مورد بررسی قرار گرفت. در این میان، دبیر انجمن واردکنندگان برنج در خصوص دستور جدید سازمان غذا و دارو توضیح داد که با توجه به ممنوعیت واردات برنج از شهریور، حکم مورد اشاره مربوط به دوره بعد واردات و پایان فصل ممنوعیت است. بر این اساس بازرسان اداره‌ کل مربوطه اقدام به صدور مجوز واردات برنج‌های تایلندی خواهند کرد.

ماجرای برنج‌های لاستیکی و پلاستیکی

حالا پس از واردات برنج‌های آلوده به آرسنیک این روزها پرونده دیگری برای این محصول پرطرفدار باز شده است که البته به اعتقاد مسئولان سازمان غذا و دارو این موضوعات صحت ندارد. پس از ممنوعیت واردات برنج تایلندی و به تعلیق درآمدن پروانه‌های واردات آن، حالا نوبت به ماجرای برنج‌های پلاستیکی و لاستیکی رسیده است. در روزهای گذشته کلیپی در فضای مجازی منتشر شده که با ریختن مشتی برنج روی شعله گاز، نشان می‌دهد که برنج‌ها مانند پلاستیک آب شده و سیاه می‌شوند. ادعای راوی کلیپ، لاستیکی، پلاستیکی و مشمایی بودن برنج‌ها است. بنابراین باتوجه به حساسیت این موضوع برای سلامت مصرف‌کنندگان و ایجاد نگرانی در میان مردم، مسئولان وزارت بهداشت به آن واکنش نشان دادند. یکی از مسئولان سازمان غذا و دارو اعلام کرد که این خبر به هیچ عنوان صحت ندارد و سازمان غذا و دارو تمام منابع و مزارع برنج را قبل از اقدام به واردات، مورد بازدید و آزمایش قرار می‌دهد. تمام کارخانه‌ها نیز بازدید می‌شوند و موارد هم قبل از اینکه مجوز واردات دریافت کنند، ابتدا باید ثبت شوند.

آمار مصرف برنج خارجی در ایران

بر اساس آمار اعلام شده از سوی مسئولان، در حال حاضر مصرف سالانه برنج کشور 3.2 میلیون تن است که بین 1.7 تا 2 میلیون تن از محل تولیدات داخلی و 1.2 تا 1.5 میلیون تن از محل واردات تامین می‌شود. بنابراین برای تامین کسری برنج داخلی، چاره‌ای جز واردات وجود ندارد. به گفته مسئولان سهم مصرفی برنج خارجی ماهانه بین120 تا 150 هزارتن است. از مجموع این برنج وارداتی، تاکنون 750 هزارتن آن به مصرف رسیده است و بقیه در ماه‌های ممنوعیت (سه ماه ممنوعیت واردات برنج) واردات به بازار عرضه می‌شود. امسال نیز 60 درصد برنج خارجی مورد نیاز کشور از هندوستان، 30 درصد از پاکستان و 10 درصد از تایلند تامین و وارد شده است. گفتنی است که همچنین مصرف سرانه برنج در کشور ما بین 40 تا 41 کیلوگرم در سال است.

حاشیه‌های برنج‌های پلاستیکی و لاستیکی

مرتضی‌شاه‌حسینی، نایب رییس انجمن واردات برنج در خصوص حاشیه‌های برنج‌های لاستیکی و پلاستیکی می‌گوید:‌ هر فردی اگر مقداری دید اقتصادی داشته باشد، به‌طور حتم می‌داند که پلاستیک گران‌تر از برنج است و سودجویان هیچ زمان پلاستیک را با برنج مخلوط نمی‌کنند. علاوه‌بر آن شکل ظاهری برنج نیز زمانی که شسته می‎شود کاملا مشخص است واگر پلاستیک یا لاستیک باشد، روی آب شناور خواهد شد. بنابراین ویدیویی که این روزها در شبکه‌های مجازی دست به دست می‌چرخد، هرگز صحت ندارد و برنج پلاستیکی وجود خارجی ندارد. چیزی شبیه به کریستال را از دور نشان دادند و گفتند این پلاستیک است در صورتی که تنها شبیه برنج است. این‌ها دروغ‌پراکنی‌هایی است که برخی‌ها از آن سود می‌برند. این مساله باعث می‌شود که روح و روان مردم را تحت تاثیر قرار می‌دهد واعتماد آن‌ها را سلب می‌کند. البته مردم ما هوشیارتر از این حرف‌ها هستند که اخبار واقعی و غیرواقعی را از یکدیگر تشخیص دهند و می‌دانند که برنج‌های پلاستیکی تنها خوراکی برای شبکه‌های مجازی بود.

شفاف سازی در واردات

او همچنین ادامه می‌دهد:‌ درباره آمار برنج‌های وارداتی نیز هر سال همین مقدار واردات به داخل ایران وجود داشته است اما در سال‌های گذشته، تعرفه واردات زیاد بود و حالا از 40 درصد به 26 درصد رسیده است. به همین خاطر بخشی از برنج‌های خارجی به وسیله قاچاق وارد کشور می‌شدند و زمانی که واردات ممنوع می‌شد، میزان قاچاق نیز به چندبرابر می‌رسید. به طوری که پیش از این، 600 میلیون دلار و نزدیک به 600 هزار تن برنج به صورت قاچاق وارد کشور می‌شد. خوشبختانه درحال حاضر با توجه به معقول شدن تعرفه‌ها، انگیزه‌ای برای قاچاقچان وجود ندارد و تمام محموله‌های واردات از سیستم قانونی و براساس دستورالعمل‌های بهداشتی در گمرک بررسی و رصد و سپس به کشور وارد می‌شود. با کاهش تعرفه‌ها شفاف‌سازی نیز افزایش پیدا کرده و مالیات مشخصی نیز از واردکنندگان دریافت می‌شود؛ بنابراین مردم از این اتفاق مثبت منتفع می‌شوند و برنج سالم به دست‌شان خواهد رسید. در سال‌های گذشته محصول برنج تا این مدت از سال به میزان یکسانی وارد می‌شد، منتها مقداری رسمی و بخشی از آن قاچاق بود. مجموع این واردات امسال به صورت رسمی وارد شده و به همین دلیل، به نظر می‌رسد واردات امسال بیش از سال‌های گذشته بوده و به همین خاطر بیشتر افراد فکر می‌کنند واردات امسال غیرطبیعی است.

برنج قاچاق نداشتیم

او در خصوص میزان واردات برنج می‌گوید:‌ مقداری از بار واردات پروانه شده و ساعت نخورده بود به همین خاطر در گمرکات باقی ماند و تجمیع واردات امسال یک میلیون 54 هزار تن اعلام شد. نیاز کشور یک میلیون و 350 هزار تن در طول سال است که فکر نمی‌کنم بیشتر از این میزان باشد. زیرا هیچ واردکننده‌ای نمی‌خواهد برنج روی دستش بماند و در انبار دپو شود. هیچ عقل سلیمی این کار را نمی‌کند و واردکنندگان تا مقدار قابل توجهی از محصول به فروش نرسد به سراغ واردات نمی‌روند. فروش برنج خارجی محدودیت‌های خود را دارد؛ به خاطر اینکه بازار مصرف خاصی دارد. یعنی این‌طور نیست که هر چقدر برنج وارد شود، مورد مصرف قرار گیرد. جامعه هدف این واردات، دهک‌های پایین جامعه هستند که برنج‌های خارجی را با قیمت کمتری استفاده می‌کنند.

چالش واردات در زمان برداشت

شاه حسینی در پاسخ به این پرسش که چرا زمانی که بخشنامه ممنوعیت واردات برنج ابلاغ شد باز هم واردات داشتیم،‌ می‌گوید: آخرین آماری که گمرک تا ابتدای شهریور اعلام کرد یک میلیون و هشت هزار تن بوده اما از 27 شهریور تا اول مهر، به یک میلیون و 54 هزار تن رسیده است. این مقداری که از 27 شهریور به کشور وارد شده، برنج‌هایی است که پروانه شده در گمرک مانده بود زیرا پیش از ممنوعیت واردات برخی واردکنندگان توانستند برنج وارد کنند و تعدادی به دلیل پاره‌ای از مشکلات نتوانستند.

توقف واردات از دو کشور

نایب رییس انجمن واردات برنج، با اشاره به اینکه برخی مسئولان در رسانه‌ها از واردات در فصل برداشت صحبت می‌کنند، خاطرنشان می‌کند: حتی یک کیلوگرم واردات برنج نداشتیم. از زمانی که واردات ممنوع شده تاکنون، تنها بار برنج‌هایی به کشور وارد شد که پروانه شده، عوارض گمرک پرداخته و برگ ورود گرفته بودند. به‌طور حتم به جز این محموله‌ها واردات دیگری نداشتیم. در حال حاضر از کشورهای هندوستان، پاکستان، تایلند و اروگوئه واردات برنج صورت می‌گیرد که این اواخر واردات برنج از اروگوئه و تایلند متوقف شده است. این ممنوعیت براساس بخشنامه وزارت بهداشت و باتوجه به آرسنیک بیش از حد مجاز این محصولات صورت گرفته است زیرا این امکان وجود داشت که این برنج‌ها با برنج‌های وارداتی دیگر مخلوط شده و کنترل آن سخت می‌شود؛ بنابراین مسئولان تصمیم گرفتند که در حال حاضر از واردات آن‌ها جلوگیری شود تا بعدها در این باره شفاف‌سازی صورت گیرد. به شکلی که وزارت بهداشت در محل مستقر شود و برنج‌های وارداتی را تایید کند. بنابراین گمرک اجازه ورود به بار این دو کشور نداده است. البته پیشتر نیز از این کشورها واردات برنج داشتیم که مورد آزمایش قرار گرفتند و ایرادی نداشتند. به دلیل اینکه واردت برنج‌های تایلندی دوباره از سرگرفته شده، وزارت بهداشت با حساسیتی که داشت همه محموله‌ها را بررسی کرده است. به همین خاطر برنج‌هایی که با مشکل کیفی همراه بوده در گمرک مانده و به آن‌ها اجازه ترخیص داده نشده است و باید برگشت بخورد.

برنج‌های آلوده معدوم شد

این مقام مسئول، در پاسخ به این پرسش که مردم مطمئن باشند که برنج آلوده در بازار وجود ندارد، گفت:‌ نه برنج آلوده نداریم. برنج آلوده را برخی دلالان و واسطه‌ها در اوایل فصل برداشت، بر سرزبان‌ها می‌اندازند و می‌گویند واردات بی رویه و با حجم زیادی وارد شده است. پس از فصل برداشت، بحث برنج آلوده آغاز می‌شود تا مردم را از مصرف برنج خارجی بترسانند و برنج خود را بفروشند. این‌ها ترفندهایی است که در سال‌های گذشته به کارمی‌برند اما در حقیقت این‌گونه نیست. اما داستان برنج‌های آلوده به سال‌های 90 و 91 بازمی‌گردد. این محموله‌ها را وزارت صنعت و بعد وزارت جهادکشاورزی وارد کرده بود و به دلیل اینکه برخی بارها که دارای آرسنیک زیادی بودند در انبار مانده بود، این واردات ماندگاری و کیفیت خوبی نداشت و فسادپذیر شده بود. آن زمان بار برنج دو سال در انبارها نگه داشته شد و عرضه آن را زمانی که تاریخ آن به پایان رسید، آغاز کردند. این موضوع مشکلاتی ایجاد کرد. بنابراین از ورود این محموله‌ها به بازار جلوگیری و سپس معدوم شد. این‌ واردات به برنج‌های آلوده معروف شدند و برخی‌ها سوءاستفاده کردند و آن را به تمام واردات برنج تسری دادند. در صورتی که بخش خصوصی حتی یک کیلو برنج آلوده نه وارد می‌کند و نه حق ورود آن را دارد زیرا دولت تمام واردات را رصد می‌کند. این بارها که به داخل راه پیدا کرده است، مربوط به قبل از قوانین وزارت بهداشت می‌شود.

اقدام جدیدی برای واردات ایمن

شاه حسینی ادامه می‌دهد:‌ به تازگی اقدام تازه‌ای را در دستور کار قرار داده‌ایم. درصدد هستیم تا «جی ام پی» را از سربگیریم. در حال حاضر برای اجرایی کردن این موضوع با وزارت بهداشت همفکری و همکاری داشته‌ایم. وزارت بهداشت شرکت تخصصی و آزمایشگاهی را تدارک دیده و تجهیز کرده است تا از اختلاط برنج‌ها جلوگیری شود و سالم بودن آن‌ها مورد اطمینان قرار گیرد. برای مثال حتی اگر تولیدکنندگان یا واردکنندگان بخواهند سوء‌استفاده و ازاعلام اختلاط برنج جلوگیری کنند، جلوی ورود آن به کشور و بازار گرفته خواهد شد و آزمایش‌هایی روی آن صورت می‌گیرد که انجام‌شان لازم‌الاجرا شده است. به طوری که برنج‌ها با 21 نوع آزمایش از صافی عبور می‌کنند و اگر کیفیت مناسبی نداشته باشند، برگشت خواهند خورد. با وجود پیمایش برنج‌ها حتی یک کیلو برنج آلوده وارد بازار نمی‌شود و تمامی بارها از مزرعه تا سر سفره مردم، تحت رصد بهداشتی قرار می‌گیرد. وزارت بهداشت در طرح جی ام پی و با شماره‌ای که روی گونی‌ها ثبت می‌شود، حتی اطلاع دارد که برنج‌ها از کدام منطقه، کدام کارخانه و با چه برندی وارد شده‌اند و وزارت بهداشت مماشاتی در خصوص سلامت مردم ندارد. واردکنندگان نیز ارز این مملکت و مردم را از کشور خارج می‌کنند و باید جنس خوب را وارد کنند و به دست مصرف کننده برسانند. اما متاسفانه برخی اوقات عده‌ای جوی را در جامعه حاکم‌ می‌کنند که جامعه را نسبت به برنج‌های وارداتی بی‌اعتماد کنند. در این میان به مردم اطمینان می‌دهم که سلامت برنج‌های داخل بازار 100 درصدی و تضمین شده است.برنج از آنجا که یکی از کالاهای اساسی در سبد خانوار است و پر مصرف‌ترین کالا نیز به شمار می‌آید، سلامت آن بسیار حایز اهمیت است زیرا عدم کیفیت برنج می‌تواند سلامت آحاد جامعه را به خطر بیندازد ، به همین خاطر حساسیت روی این محصول از سایر اقلام دیگر بیشتر است اما همیشه حاشیه‌هایی برای برنج به وجود می‌آید. در این میان مسئولان باید تدابیری را در نظر بگیرند تا با افزایش چالش‌هایی همچون افزایش قیمت و آلودگی این محصول، شاهد حذف آن از سفره خانوارها نباشیم.