جهانی شدن از نگاه حسن روحانی

این نوشتار کوتاه، پیشگفتاری است که رییس جمهور منتخب، آقای حسن روحانی، در تیرماه سال 1384 به عنوان قائم مقام مرکز تحقیقات استراتژیک بر کتاب "ایران و جهانی شدن" اثر محمود سریع القلم نوشته است. این نوشته برای اولین بار در "اقتصاد آنلاین" بازنشر می شود و حاوی نکاتی مهمی در شناساندن نوع نگاه رییس جمهور به مقوله جهانی شدن و فهم او از آسیب هایی است که جمهوری اسلامی ایران با روبروست.

نوع تعامل و در نهایت تطابق با جهانی شدن بدون تردید مهمترین چالش کشورهای در حال توسعه در نظام بین المللی فعلی است. این پدیده ی پیچیده که در دو دهه ی گذشته تمامی حوضه های اقتصادی،تجاری مالی صنعتی وفن آوری را تحت شعاع خود قرار داده است هم اکنون مقتضیات و مناسبات جدیدی در عرصه های اجتماعی ،فرهنگی وحتی سیاسی نیز به همراه آورده است.

اگر جهانی شدن را فرآیندی تلقی کنیم که از چند قرن گذشته آغاز شده و هم اکنون در مراحل تکاملی خود قرار دارد، طبعا می توانیم آن را غیربرنامه ریزی شده ولی هدایت شده تفسیر کنیم. کشورهای صنعتی در طی این مدت و به صورت تدریجی سعی کرده اند یک سیستم قاعده مند جهانی ایجاد کنند و اقتصاد و سرمایه داری را از جغرافیای غرب به کل نظام بین الملل تسری بخشند. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی چنین تحرک و عزم کشورهای صنعتی را نیرویی نوین بخشید و به جهانی تر شدن این فرآیند مساعدت کرد . کشورهای مهم و مستقل در حال توسعه جهان مانند چین، هند و برزیل که حساسیت های جدی حاکمیت و استقلال ملی برخوردارند در طی دو دهه گذشته سعی کرده اند فرمول پیچیده ای از تعامل ضمن نهادینه کردن پایه های حاکمیت ملی خود را دنبال کنند.

این کشورها ورود در فرآیندهای اقتصادی و فن آوری جهانی شدن را اجتناب ناپذیر تصور کرده و ضمن اجماع سازی در درون حاکمیت خود از امکانات موجود جهانی بهره برداری نموده اند. در عین حال، این گونه کشورها مبنای قدرت خود را در آینده افزایش تدریجی مازاد سرمایه و دسترسی به فن آوری پیچیده تفسیر نموده اند و نوعی توازن میان قدرت اقتصادی و حاکمیت ملی برقرار کرده اند. روسیه کشور دیگری است که در انتخابهای فوق به اجماع کامل در درون حاکمیت خود دست نیافته است هرچند که رشد اقتصادی از مبانی جدید استراتژی ملی کرملین می باشد. به نظر می رسد که نخبگان سیاسی روسیه به دلایل پیچیده ی سیاسی و تاریخی میان رشد اقتصادی از یک طرف و قدرت سیاسی از طرف دیگر مردد هستند. پی گیری هر یک از استراتژی های فوق پی آمدهای خاص سیاسی به همراه دارد و از این رو روسیه هنوز در گیر و دار مسایل سیاسی و قدرت است تا رشد و توسعه اقتصادی .

جمهوری اسلامی ایران نیز به دلایل متعدد فرهنگی و تاریخی به پیچیدگی های فراوانی در درجه مواجهه یا میزان انطباق با جهانی شدن روبروست. حساسیت دینی و ملی نسبت به تعامل نامعقول و حساب ناشده با محیط بین المللی در گذشته ی تاریخ کشور ما زمینه ساز احتیاط و حتی نوعی بدبینی در ارتباطات بین المللی شده است. در مقام مقایسه با روسیه، کشور ما در پارادوکس میان رشد از یک طرف و هویت از طرف دیگر محتاج نوعی تعادل است. در واقع تدوین هر نوع استراتژی ملی باید به این دو پایه و استوانه ی کلیدی توجه کند.