صادرات گلاب کاشان هم قطع شد!

همشهری اقتصاد نوشت:

نام گلاب که می‌آید تصویری جز نام کاشان در ذهن‌ها نقش نمی‌بندد. گلاب‌گیری سنت و صنعت دیرینه کاشی‌هایی است که از راه کشاورزی نان می‌خورند. بر اساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی کاشان به‌طور متوسط ۱۰ هزار نفر به صنعت گلاب‌گیری در این شهرستان، اشتغال دارند که این تعداد اشتغال به کار، در زمان کاشت، داشت و برداشت به بیش از ۲۲۰ هزار نفر افزایش می‌یابد. بر اساس همین آمار ۲۰ کارخانه صنعتی و نیمه صنعتی هم در کاشان، در زمینه فرآوری گل محمدی فعالیت می‌کنند. بیش از ۹۵۰ واحد گلاب‌گیری سنتی نیز در زمینه تولید گلاب در مناطق قمصر، جوشقان و کامو، برزک و نیاسر کاشان فعالیت دارند. به‌طور میانگین از هر هکتار از این باغات چهار هزار کیلوگرم گل و سالانه بیش از شش هزار و ۲۰۰ تن گل محمدی برداشت می‌شود که با آموزش‌های ترویجی و رعایت مسائل زراعی به چندین برابر قابل افزایش است . صادرات اسانس گل محمدی مسکوت ماند در اوایل سال‌جاری یکی از آرزوهای دیرینه کاشانی‌ها با راه‌اندازی واحد صنعتی اسانس‌گیری و پژوهشکده اسانس قمصر برآورده شد. این واحد در راستای تولید و فرآوری اسانس گلاب آغاز به کار کرد. راه‌اندازی این واحد صنعتی حضوراسانس گلاب را در بازارهای جهانی ممکن می‌ساخت. اسانس گلاب کاشان با دریافت گواهینامه استاندارد از کشور فرانسه موفقیت‌های بسیاری را در بازارهای جهانی کسب کرد اما به دلایل نامعلوم صادرات این محصول مهم قطع و حضور آن ناکام ماند. درحالی‌که برخی معتقدند که اسانس گل محمدی مانند طلا باارزش است و از آن می‌توان در صنعت عطرسازی و برای ادکلن‌های گران‌قیمت استفاده کرد اما این محصول گرانبها در میان غفلت مسئولان راهی به بازارهای جهانی ندارد. کاشت گل صرفه اقتصادی ندارد کاشت گل محمدی یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی کاشانی‌ها پس از بافت فرش است. نام کاشان با گل عجین شده و این شهر با نام گل شناخته می‌شود. اما بی‌مهری‌های طبیعت و بی‌توجهی مسئولان به این صنعت بزرگ و سود آور دلسردی کشاورزان را به دنبال داشته است. خشکسالی‌های پیاپی، کاهش بارندگی، تبخیر زیاد، افزایش دما به همراه دمای گرم موسمی دست‌به‌دست هم داده تا تحمل آزادسازی قیمت سوخت و نبود وسایل مورد نیاز برای کشت مکانیزه سخت‌تر باشد و هزینه تولید گل محمدی هر روز بالاتر برود. نبود زیرساخت‌ها و افزایش هزینه‌های اجرا، بی‌توجهی به کاربردی کردن دستاوردهای تحقیقاتی در بخش کشاورزی، عدم تثبیت قیمت محصولات کشاورزی، افزایش بهره‌های بانکی، نبود دانش کافی و فقر نیروی جوان در بخش کشاورزی از دیگر عوامل افزایش هزینه تولید گل محمدی در کاشان است. گل محمدی هم مانند تمامی محصولات کشاورزی کشورمان از گزند دلالان و ‌واسطه‌ها بی‌آسیب نبوده است. بسیاری از واحدهای تولیدی گل و گلاب در کاشان محصول تقلبی تولید می‌کنندکه این جریان، آسیب جدی به‌نام گلاب کاشان وارد می‌کند. گلاب‌گیری‌های صنعتی به‌دلیل نظارت دستگاه‌های اجرایی مربوطه در تولید گلاب و تمایل‌شان به حفظ اعتبار خود معمولا تقلب نمی‌کنند، برخی واحدهای گلاب‌گیری سنتی با وجودی که از طرف اداره بازرگانی و دیگر دستگاه‌ها نظارت می‌شوند اما به‌سبب گستردگی واحدها با سوءاستفاده، گلاب نامرغوب تولید می‌کنند. پرداخت به موقع مطالبات کشاورزان توسط سرمایه‌گذاران تقویت چرخه تولیداز دیگر مشکلات کشاورزان کاشانی است. گلاب کاشان نام و نشان تجاری ندارد تعیین نام و نشان تجاری برای محصول به آن هویت می‌بخشد و تولیدکننده را وادار به حفظ این هویت می‌کند اما به دلیل نبود دانش کافی، ارزش‌گذاری، بازاریابی و فرآوری گلاب کاشان نه‌تنها از نام و نشان تجاری بی‌بهره است بلکه به‌دلیل نبود پایگاه علمی توانمند و آگاه برای پشتیبانی علمی مناسب از مراحل تولید و فرآوری با مشکلات فراوانی هم دست و پنجه نرم می‌کند. متاسفانه کاشان با داشتن توان بالقوه در صنعت گلاب‌گیری به‌دلیل عدم به‌کارگیری دانش و فن‌آوری، پیشرفتی در این زمینه نداشته و این محصول مهم و استرات‍ژیک از بازارهای جهانی هم بهره کافی را نبرده است. خرید تضمینی، تنها امید گل‌کاران به‌طور طبیعی، گل محمدی روی شاخه درخت ۱۷ روز عمر می‌کند که کل زمان برداشت این محصول کمتر از ۵۰ روز است. در این دوره زمانی اگر یکی از اتفاق‌های طبیعی مانند بارش باران و توفان و... بروز کند، محصول دچار آسیب شده و قابلیت تولید گلاب از دست می‌رود. این در حالی است که به علت نبود خرید تضمینی گل، کشاورز ناچار است در این مدت زمانی محدود محصول خود را به فروش برساند. چه این قیمت به نفع یا به ضرر کشاورز باشد. نامناسب بودن زمان و تاریخ چیدن گل تنها مشکل کشاورزان نیست، نحوه حمل گل از باغ گل تا محل تهیه گلاب و همچنین استفاده از انواع گل محمدی اعم از بی‌کیفیت و با کیفیت در یک دیگ تولید گلاب بر میزان کیفیت گلاب تولید شده تاثیر گذاشته نتیجه زحمات گلاب‌گیران را به خطر می‌اندازد. اگر به نحوه تولید گلاب توجه بیشتری شود از مواد زائد و دورریختنی گل‌محمدی هم می‌توان محصولاتی تهیه و وارد بازار کرد. کشاورزان روش‌های سنتی باغداری را ترجیح می‌دهند عباسعلی منصوری‌آرانی، نماینده مردم کاشان و آران بیدگل در مجلس نهم گفت: به واقع در زمینه تولید گلاب کشاورزان و تولیدکنندگان در یک مدار سیستماتیک حرکت نمی‌کنند. وی با اشاره به اینکه کشاورزان و باغداران روش‌های سنتی را به روش‌های جدید ترجیح می‌دهند، گفت: البته نباید فراموش کرد که ورود روش‌های جدید و مکانیزاسیون کارگاه‌های سنتی نیاز به سرمایه دارد که کشاورزان به‌دلیل نداشتن سرمایه لازم روش‌های سنتی را بر مکانیزاسیون کارگاه‌ها ترجیح می‌دهند. وی افزود: هیچ برنامه‌ای برای معرفی روش‌های جدید صورت نگرفته و بیشتر تولیدکنندگان تنها با روش‌های منسوخ قدیمی آشنایی دارند. در این میان هم نباید از نبودسرمایه و حمایت‌های دولتی در این زمینه مغفول ماند. منصوری ادامه داد: بارها و بارها صحبت از راه‌اندازی پژوهشکده‌های علمی به میان آمده است اما تمامی برنامه‌های فرهنگی بی‌نتیجه و ناتمام مانده است. برای مثال پژوهشکده‌ای تحت نظر دانشگاه تهران اقدام به تولید اسانس گل‌محمدی کرد اما به‌دلیل نبود شرایط لازم و کافی صادرات این محصول متوقف و زمینه سود آوری آن بسیار کمتر شد. نماینده مردم کاشان در مجلس نهم با تاکید بر اینکه سیستم بسته‌بندی گلاب بسیار ضعیف است، اظهار داشت: به‌رغم اینکه محصول کاشان بسیار با کیفیت و مرغوب است اما تولیدکنندگان در یک مدار سنتی توسعه نیافته حرکت می‌کند. وی ادامه داد: سرمازدگی، درختان بخصوص درختان کوچک را نابود می‌کنند. در سال‌جاری به دلیل بروزسرمای نابهنگام در فصل زمستان بخشی از گل‌ها سرما زده شده و قابلیت تبدیل به گلاب نداشتند اما به دلیل نبود بیمه و برنامه حمایتی خاص، کشاورزان دچار آسیب جدی شدند. تولید اسانس گل محمدی نیازمند حضور قوی بخش‌خصوصی وی با اشاره به اینکه تولید اسانس گل محمدی یکی از آرزوهای دیرینه کاشانی‌ها بود، گفت: راه‌اندازی واحدهای تولیدی اسانس گل محمدی می‌تواند به میزان سودآوری کشاورزان اضافه کرده و آنها را برای تولید بیشتر تشویق کند. وی در پایان عنوان کرد: باید مدار ناقص و ضعیف تولید گلاب واکاوی شده و مشکلات برطرف شود. البته در این راه نباید تنها منتظر حمایت‌های دولتی ماند بلکه با حضور جدی بخش خصوصی می‌توان برخی از مشکلات را از پیش رو برداشت.حرکت همزمان تولیدکنندگان وسرمایه‌گذاران بخش خصوصی کمک شایانی به این صنعت می‌کند.