هنر در مسیر تبدیل شدن به دارایی مالی | وقتی تابلوهای نقاشی وثیقه وام میشوند
اقتصادآنلاین: مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر از راهاندازی سازوکارهایی برای ورود داراییهای هنری به نظام مالی کشور خبر داد؛ طرحهایی که صدور شناسنامه اصالت آثار هنری، توثیق آثار نزد بانکها و خرید اعتباری محصولات هنری را دنبال میکنند.
اقتصاد هنر در ایران با وجود برخورداری از ظرفیتهای گسترده فرهنگی و تاریخی، همچنان با مشکلاتی مانند نبود نظام ارزیابی و احراز اصالت آثار، محدودیت دسترسی به منابع مالی و ضعف زیرساختهای معاملاتی مواجه است. در همین راستا، مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر مجموعهای از طرحها را با هدف ایجاد پیوند میان بازار هنر، نظام بانکی و ابزارهای نوین مالی در دستور کار قرار داده است؛ طرحهایی که در صورت اجرای گسترده میتوانند آثار هنری را از یک کالای صرفاً فرهنگی به داراییهایی قابل شناسایی، ارزشگذاری و استفاده در سازوکارهای اقتصادی تبدیل کنند.
در نشست مدیران این مؤسسه با اصحاب رسانه، محمد وجدانی، مدیر برنامهریزی مؤسسه، محسن زارع، مدیر پروژه شناسنامه اصالت آثار هنری و امیر طباطبایی، مدیر پروژههای اقتصادی، به تشریح برنامهها و ظرفیتهای جدید این مجموعه پرداختند.
سهم کمتر از یک درصدی اقتصاد فرهنگ از تولید ناخالص داخلی
محسن زارع، مدیر پروژه شناسنامه اصالت آثار هنری، در تشریح ضرورت توسعه اقتصاد فرهنگ، به ظرفیت اقتصادی صنایع خلاق در جهان اشاره کرد. به گفته او، ارزش صادرات کالاهای خلاق در جهان طی سال ۲۰۲۴ به بیش از ۷۱۳ میلیارد دلار رسیده است؛ آماری که نشاندهنده جایگاه رو به رشد این صنایع در تجارت بینالمللی است.
او با اشاره به تجربه کشورهایی مانند کره جنوبی و بریتانیا تأکید کرد که سرمایهگذاری در حوزه فرهنگ و صنایع خلاق میتواند به یکی از پیشرانهای اقتصادی، اشتغال و قدرت نرم کشورها تبدیل شود.
زارع معتقد است مسئله اصلی ایران فقدان ظرفیت فرهنگی نیست، بلکه نبود سازوکارهای مؤثر برای تبدیل این ظرفیتها به فرصتهای پایدار اقتصادی است. در حالی که سهم صنایع فرهنگی در اقتصاد برخی کشورها به ۵ تا ۶ درصد میرسد، ایران همچنان با ضعف نظام آماری و حسابهای اقماری در این حوزه مواجه است و برآوردهای مطرحشده در این نشست، سهم اقتصاد فرهنگ از تولید ناخالص داخلی کشور را کمتر از یک درصد عنوان میکنند.
به گفته زارع، مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر بهعنوان بازوی اقتصادی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مأموریت خود را نه تصدیگری مستقیم، بلکه تسهیلگری و شبکهسازی میان فعالان فرهنگی، نهادهای مالی، نظام بانکی، قانونگذاران و بازار هنر تعریف کرده است.
شناسنامه اصالت آثار هنری با کاغذ واترمارک بانکی و فناوری بلاکچین
یکی از مهمترین طرحهای معرفیشده در این نشست، سامانه صدور شناسنامه اصالت آثار هنری است که در مرحله نخست، آثار تجسمی را هدف قرار داده است.
زارع با اشاره به نبود یک سند معتبر برای احراز اصالت آثار هنری در سالهای گذشته گفت این مسئله همواره یکی از عوامل کاهش اعتماد میان هنرمندان، گالریداران و خریداران بوده است. به همین دلیل، مؤسسه سامانهای را طراحی کرده که هنرمندان میتوانند آثار خود را در آن ثبت کنند تا پس از بررسی و ارزیابی کارشناسان، برای آثار تأییدشده شناسنامه اصالت صادر شود.
بر اساس توضیحات ارائهشده، این شناسنامه علاوه بر نسخه دیجیتال، بهصورت فیزیکی و روی کاغذ واترمارک بانکی صادر میشود؛ بستری که با هدف جلوگیری از جعل و افزایش اعتبار اسناد طراحی شده است.
همچنین نسخه دیجیتال شناسنامه در بستر بلاکچین و بهصورت توکنشده ثبت میشود. این سازوکار امکان ثبت و ردیابی اطلاعات مالکیت و انتقال اثر را فراهم میکند و میتواند به شفافیت بیشتر معاملات بازار هنر کمک کند.
زارع تأکید کرد که صدور شناسنامه اصالت، صرفاً به معنای تأیید هویت یک اثر نیست؛ بلکه زیرساختی برای ورود آثار هنری به ابزارهای اقتصادی محسوب میشود. به این ترتیب، آثار دارای شناسنامه میتوانند در مراحل بعدی بهعنوان دارایی قابل ارزشگذاری، در سازوکارهایی مانند وثیقهگذاری بانکی و حتی معاملات در بورس کالا مورد استفاده قرار گیرند.
به گفته او، در حال حاضر تعدادی از آثار هنری وارد سامانه شده و نخستین شناسنامهها نیز برای برخی استادان و هنرمندان صادر شده است.
استفاده از آثار هنری بهعنوان وثیقه دریافت تسهیلات بانکی
امیر طباطبایی، مدیر پروژههای اقتصادی مؤسسه، در ادامه این نشست به تشریح طرح توثیق داراییهای هنری در نظام بانکی پرداخت؛ طرحی که هدف آن فراهم کردن امکان استفاده از آثار هنری بهعنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات است.
بر اساس توضیحات ارائهشده، در این سازوکار آثار هنری دارای شناسنامه اصالت و ارزشگذاری معتبر میتوانند بهعنوان وثیقه بانکی پذیرفته شوند. سقف تسهیلات پیشبینیشده در این طرح، معادل ۷۰ درصد ارزشگذاری اثر هنری است.
اهمیت این طرح از آن جهت است که بخش قابلتوجهی از هنرمندان، با وجود برخورداری از داراییهای ارزشمند، برای تأمین سرمایه موردنیاز فعالیتهای خود با محدودیت مواجهاند. در نظام سنتی تأمین مالی، داراییهای هنری معمولاً جایگاه مشخصی در فهرست وثایق بانکی ندارند؛ موضوعی که این طرح تلاش میکند با ایجاد زیرساختهای احراز اصالت و ارزشگذاری، آن را تغییر دهد.
البته عملیاتی شدن چنین مدلی به سازوکارهای دقیق ارزیابی، پذیرش بانکها، تعیین مسئولیت کارشناسان و مدیریت ریسک نقدشوندگی آثار وابسته است.
خرید اعتباری آثار هنری؛ مسیر جدید برای توسعه بازار
یکی دیگر از برنامههای معرفیشده در این نشست، طرح خرید اعتباری آثار هنری با عنوان «هایوین» است که در کنار طرح توثیق داراییهای هنری، با هدف تسهیل معاملات و افزایش دسترسی خریداران به بازار هنر طراحی شده است.
این طرح در چارچوب برنامههای اقتصادی مؤسسه قرار دارد و به دنبال ایجاد امکان خرید آثار هنری از طریق سازوکارهای اعتباری است. چنین مدلی میتواند با کاهش محدودیت نقدینگی خریداران، به افزایش تقاضا و گسترش بازار آثار هنری کمک کند.
در مجموع، سه محور اصلی برنامههای معرفیشده در این نشست شامل صدور شناسنامه اصالت آثار هنری، استفاده از داراییهای هنری بهعنوان وثیقه بانکی و خرید اعتباری آثار است. این مجموعه طرحها تلاش میکند بخشی از فاصله میان ظرفیت فرهنگی کشور و زیرساختهای اقتصادی موردنیاز برای بهرهبرداری از آن را کاهش دهد.
با این حال، میزان موفقیت این برنامهها به عواملی مانند پذیرش عملی آثار هنری از سوی بانکها، اعتبار نظام ارزشگذاری، اعتماد خریداران و فروشندگان و ایجاد بازار ثانویه برای داراییهای هنری وابسته خواهد بود. در واقع، چالش اصلی تنها صدور شناسنامه برای آثار نیست؛ بلکه ایجاد بازاری است که در آن اصالت، ارزش اقتصادی و امکان معامله این داراییها از پشتوانه نهادی و مالی برخوردار باشد.