وقتی یک لپ‌تاپ می‌تواند مسیر یادگیری را تغییر دهد

آغاز سال تحصیلی معمولاً با فهرستی از نیازهای آشنا همراه است؛ دفتر، کتاب، کوله‌پشتی، لباس و لوازم‌التحریر. اما در سال‌هایی که آموزش بیش از هر زمان دیگری به اینترنت و ابزارهای دیجیتال وابسته شده، این فهرست دیگر کامل نیست. برای بخشی از دانش‌آموزان، داشتن لپ‌تاپ یا تبلت نه یک امکان اضافی، بلکه پیش‌شرط حضور در کلاس، استفاده از منابع آموزشی و ادامه مسیر یادگیری است.

سمیه رضوی، مدرس دوره پایداری و مشاور حوزه مسئولیت اجتماعی، با اشاره به وضعیت بسیاری از خانواده‌ها می‌گوید: «در شرایط فعلی بسیاری از دانش‌آموزان و خانواده وسایل الکترونیکی ندارند و یا با داشتن دو یا سه فرزند و تنها یک وسیله الکترونیکی دارند.» در چنین خانواده‌هایی، یک گوشی یا لپ‌تاپ باید میان چند فرزند تقسیم شود؛ موضوعی که امکان مطالعه، شرکت در کلاس و انجام تمرین‌ها را برای همه اعضای خانواده دشوار می‌کند.

این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که آموزش حضوری به هر دلیل محدود شود یا بخشی از برنامه آموزشی به شکل آنلاین ادامه پیدا کند. رضوی یکی از چالش‌های اصلی این حوزه را «محدود شدن و نبود برابری آموزشی» می‌داند و می‌پرسد: «دانش‌آموزانی که حتی توان تهیه کوله‌پشتی و دفتر را ندارند، در صورت غیرحضوری شدن آموزش چه کار باید بکنند؟»

به اعتقاد او، پاسخ به این پرسش باید در بازتعریف شیوه‌های حمایت اجتماعی جست‌وجو شود. بسیاری از برنامه‌های کمک‌رسانی همچنان بر اقلام سنتی مدرسه متمرکزند، درحالی‌که نیازهای آموزشی تغییر کرده است. رضوی می‌گوید: «ما هر سال کوله‌پشتی، دفتر، کتاب و سایر لوازم مدرسه اهدا می‌کنیم، اما با توجه به پیشرفت فناوری و احتمال آنلاین شدن مدارس، جای تجهیزات الکترونیکی در این کمک‌ها خالی است.»

او در عین حال بر ضرورت انجام نیازسنجی پیش از اجرای طرح‌های مسئولیت اجتماعی تأکید می‌کند: «متأسفانه نیازسنجی در بسیاری از اقدامات مسئولیت اجتماعی صورت نمی‌گیرد و همیشه با همین چالش مواجه هستیم.» از نگاه او، اهدای کمک زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که با شناخت دقیق از شرایط مخاطب، زیرساخت منطقه، سطح دسترسی به اینترنت و نیاز واقعی دانش‌آموزان همراه شود.

در این میان، استفاده از تجهیزات دست‌دوم می‌تواند یکی از مسیرهای عملی برای گسترش دسترسی دانش‌آموزان به ابزارهای دیجیتال باشد. رضوی با اشاره به تجربه برخی سازمان‌ها می‌گوید: «بارها دیده شده برخی سازمان‌ها مانیتورها و لپ‌تاپ‌های خود را تعویض می‌کردند و تجهیزات قبلی را به خیریه‌ها می‌دادند تا پس از تعمیر به مناطق کم‌برخوردار منتقل شوند، اما حتی وسایل دست‌دوم نیز می‌توانند پس از تعمیر، در اختیار دانش‌آموزان نیازمند قرار بگیرند و در این زمینه اثرگذار باشند.»

کمپین «هرجا که تویی» دیجی‌کالا مهر با تکیه بر همین ظرفیت شکل گرفته است. این کمپین با همکاری روبی‌تک، مؤسسه کاریار و مکتب‌خونه، تأمین لپ‌تاپ برای دانش‌آموزان مستعد مناطق کم‌برخوردار را دنبال می‌کند. هدف اولیه طرح، تأمین دست‌کم ۴۰۰ دستگاه و رسیدن به هزار لپ‌تاپ در یک بازه یک‌ساله است. بخشی از این تجهیزات از محل اهدای دستگاه‌های دست‌دوم دیجی‌کالا و بخش دیگر از مشارکت کاربران، نیکوکاران و شرکت‌ها تأمین می‌شود.

وجه متفاوت این طرح، محدود نشدن حمایت به تحویل یک دستگاه است. لپ‌تاپ‌ها به‌صورت امانی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرند و در کنار آن، دوره‌های آموزشی مکتب‌خونه و برنامه منتورینگ کاریار نیز ارائه می‌شود. عملکرد دانش‌آموزان در طول مسیر بررسی خواهد شد و در پایان سال تحصیلی، بر اساس میزان پیشرفت، لپ‌تاپ یا به چرخه طرح بازمی‌گردد، یا با تسهیلات ویژه در اختیار دانش‌آموز قرار می‌گیرد و در مواردی نیز به‌عنوان پاداش عملکرد به او واگذار می‌شود.

رضوی شفافیت را یکی از عناصر کلیدی موفقیت چنین طرح‌هایی می‌داند. او می‌گوید: «یکی از چالش‌هایی که همیشه در حوزه خیریه مطرح بوده، موضوع شفافیت است. اگر این مسیر شفاف باشد و فرد بداند کمکی که انجام داده دقیقاً به دست چه کسی رسیده، هم احساس بهتری پیدا می‌کند و هم احتمال اینکه افراد بیشتری به این مسیر وارد شوند، افزایش پیدا می‌کند؛ درست مانند کمپینی که دیجی‌کالا در حال انجام آن است.»

در کمپین «هرجا که تویی»، مشارکت‌کنندگان می‌توانند از طریق داشبورد اختصاصی، مسیر اثرگذاری کمک خود را دنبال کنند؛ از محل قرار گرفتن لپ‌تاپ و دانش‌آموز دریافت‌کننده تا روند حضور او در دوره‌های آموزشی و میزان پیشرفت. به گفته رضوی، «همین فرایند می‌تواند در حوزه تجهیزات الکترونیکی نیز بسیار تأثیرگذار باشد و باعث شود افراد بیشتری برای رساندن لپ‌تاپ و سایر وسایل به دانش‌آموزان نیازمند مشارکت کنند.»

او همچنین بر اهمیت گزارش‌دهی منظم تأکید دارد: «یکی دیگر از موضوعات مهم، گزارش‌دهی خیریه‌هاست. برخی خیریه‌ها گزارش سالانه عملکرد خود را منتشر می‌کنند، اما بسیاری از خیریه‌ها و سمن‌ها هنوز گزارش‌های خود را بر مبنای استاندارد و برای ذی‌نفعان منتشر نمی‌کنند.»

به باور این مشاور مسئولیت اجتماعی، آینده حمایت آموزشی به طرح‌هایی تعلق دارد که در آن تعداد اقلام اهدایی تنها معیار موفقیت نباشد. او امیدوار است «مجموعه‌های سیاست‌گذار، افرادی که بودجه در اختیار دارند و خیریه‌ها، کمی آینده‌نگرانه‌تر به این موضوع نگاه کنند و به جای بزرگ کردن صرفِ اعداد، به اثربخشی اقدامات توجه داشته باشند.»

در چنین نگاهی، یک لپ‌تاپ فقط یک وسیله الکترونیکی نیست؛ می‌تواند امکان حضور در کلاس، یادگیری یک مهارت، ارتباط با یک منتور و حتی ورود به مسیر شغلی آینده را فراهم کند. ارزش واقعی کمپین‌هایی مانند «هرجا که تویی» نیز زمانی آشکار می‌شود که کمک‌ها از یک اقدام مقطعی فراتر بروند و به فرصتی ماندگار برای آموزش و رشد تبدیل شوند.