تغییر مسیر واشینگتن در پرونده ایران / نقشه تازه ترامپ چیست؟

رئیس‌جمهور آمریکا و اعضای تیم او به‌تازگی بر این موضوع تأکید می‌کنند که ایران اکنون دقیقاً در موقعیتی قرار دارد که واشنگتن می‌خواهد. آنها می‌گویند دیگر نیازی به دستیابی به توافق هسته‌ای جدیدی یا محدودسازی توان موشکی این کشور وجود ندارد؛ این دو موضوع از مهم‌ترین دلایلی بودند که کاخ سفید ۱۰ ماه پیش برای آغاز جنگ مطرح کرده بود.

به نظر می‌رسد ترامپ دست‌کم در شرایط فعلی مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی را کنار گذاشته است؛ گزینه‌هایی که شامل حملات شدید، هرچند محدود از نظر زمانی، به تأسیسات نظامی، مراکز هسته‌ای و حتی برخی زیرساخت‌های انرژی ایران می‌شدند.

تمام صحبت‌هایی که در طول سال جاری درباره اعزام نیرو‌های کماندویی برای تصرف حدود ۹۷۰ پوند (نزدیک به ۴۴۰ کیلوگرم) اورانیوم ایران مطرح شده بود، کنار گذاشته شده است. البته این تصمیم ممکن است فعلاً موقتی باشد.

همچنین، بررسی‌های دقیق درباره اینکه آیا بزرگ‌ترین بمب‌های سنگرشکن آمریکا به‌اندازه کافی قدرتمند هستند تا به اعماق کوه «کلنگ» نفوذ کنند یا خیر، متوقف شده است. سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا معتقدند هرچند در این باره اطمینان کامل ندارند که این محل ممکن است جایگاه سانتریفیوژ‌های پیشرفته‌ای باشد که قادرند اورانیوم را تا سطح مورد نیاز برای تولید سوخت بمب هسته‌ای تصفیه و غنی‌سازی کنند. تهران این ادعا‌ها را تکذیب کرده و بار‌ها اعلام کرده که برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در اظهاراتی که این هفته در پاریس و در حاشیه نشست وزیران خارجه گروه هفت مطرح کرد، رویکردی را توصیف کرد که بهترین توصیف برای آن «صبر راهبردی» است: منتظر ماندن تا تحریم‌ها علیه ایران اثر خود را بگذارند و در نهایت حکومت این کشور را از درون دچار فروپاشی کنند.

وی گفت: در این مقطع، کارزار اقتصادی ما و فشاری که این کارزار بر حکومت ایران وارد می‌کند، ویرانی گسترده‌ای به بار آورده و آن‌قدر خوب پیش می‌رود که رئیس‌جمهور واقعاً دیگر نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده ندارد.

او افزود که اگر ایران از «خطوط قرمز مشخصی عبور کند»، ایالات متحده می‌تواند مداخله کند.

این رویکرد جدید روز پنجشنبه، زمانی بیش از پیش آشکار شد که ترامپ اعلام کرد قصد دارد جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، را از مسیر آغاز مذاکرات مستقیم با عالی‌ترین مقام امنیتی ایران، سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، منحرف کند و مأموریت دیگری به او بسپارد.

معاون رئیس‌جمهور که جنگ را عامل شکست گسترده جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانسته است، پیش‌تر خود را در جایگاهی قرار داده بود که بتواند نقشی کلیدی در پایان دادن به درگیری‌ها از طریق مذاکره ایفا کند.

اما اکنون به نظر می‌رسد ترامپ معتقد است مذاکره با ایران اتلاف وقت ونس خواهد بود.

ترامپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: ما به توافق با ایران نیازی نداریم. از آن زمان مدت‌ها گذشته است.

او گفت ونس باید شهر‌ها و ایالت‌هایی را که تحت اداره دموکرات‌ها هستند بررسی کند و به دنبال یافتن منابع مالی فدرالی باشد که به هدر رفته‌اند.

در همین حال، وی مدعی شد که تمام اهرم‌های فشاری را که برای مقابله با ایران نیاز دارد، در اختیار گرفته است.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که ترامپ میزان دارایی‌های ایران را که در اختیار آمریکا و متحدانش قرار دارد، بیش از واقعیت اعلام کرده است. اگرچه برآورد‌ها تفاوت زیادی با یکدیگر دارند، اما ممکن است بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار از منابع مالی ایران در حساب‌های مختلف در سراسر جهان مسدود شده باشد، اما سهم این منابع در ایالات متحده تنها حدود ۲ میلیارد دلار است.

ایران ظرف چند روز پس از حمله اولیه در اواخر ماه فوریه، تنگه هرمز را بست و آمریکا را غافلگیر ساخت. هر روز، در این منطقه بازی موش و گربه‌ای جریان دارد؛ زیرا نیروی دریایی آمریکا تلاش می‌کند نفتکش‌ها را برای خروج از تنگه هدایت و اسکورت کند—اقدامی که تاکنون راه به جایی نبرده است.

با وجود ادعا‌های ترامپ، هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که ایالات متحده در حال جمع‌آوری نیرو‌ها و تجهیزات خود و ترک منطقه باشد.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند محاصره دریایی‌ای که مانع صادرات نفت ایران شده، همچنان ادامه دارد و هیچ برنامه فوری‌ای برای پایان دادن به آن وجود ندارد.

این وضعیت نشان می‌دهد که حضور نظامی گسترده آمریکا در منطقه همچنان ادامه خواهد یافت؛ دقیقاً همان چیزی که ترامپ و متحدانش در بهار گفته بودند قصد دارند از آن اجتناب کنند.

به نظر می‌رسد امید ترامپ این است که با گذشت زمان، مسئله ایران به‌عنوان یکی از موضوعات اصلی، به‌تدریج از صدر اخبار کنار برود و حکومت نیز در نتیجه فشار‌های اقتصادی روزافزون، سرانجام از درون دچار فروپاشی شود.

اما ممکن است ماجرا به این سادگی‌ها نباشد.