انتقاد وزیر خاتمی از طرح خودکفایی گندم

دستیابی به خودکفایی در تولید گندم کار اشتباهی بود که به دلیل فشارهایی خارج از دولت به دولت تحمیل شد.

عیسی‌کلانتری وزیر کشاورزی دولت‌های سازندگی و اصلاحات ضمن اعلام مطلب فوق در گفت‌و‌گو با قانون در خصوص خودکفایی گندم گفت: این ماجرا نه بر پایه محاسبات اقتصادی که به دلیل شرایط و رقابت‌های سیاسی در دستور کار قرار گرفت‌.

وی که خود یکی از مخالفان این طرح در گذشته و اکنون تلقی می‌شود‌، ادامه داد: ماجرا برمی‌گردد به اوایل انقلاب ایران‌. عربستان در آن دوره با سرمایه‌گذاری‌های سنگین وفراوان توانسته بود در تولید گندم به خودکفایی دست پیدا کند‌. این کشور با حفر چاه‌های بسیار عمیق و بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی‌، تولید گندم خود را افزایش داده بود‌. در برخی موارد عمق چاه‌های آب عربستان از عمق چاه‌های نفت این کشور بیشتر بود‌. در این دوره رقابت سیاسی میان ایران و عربستان وجود داشت و تحت تاثیر همین رقابت برخی در ایران این موضوع را به خود گرفتند‌. بحث‌هایی مطرح شد که چرا عربستان می‌تواند در تولید گندم به خودکفایی برسد و ما نمی‌توانیم‌. یادم هست یک سال که ما حدود 1500 هزار تن گندم از عربستان وارد کردیم، موضوع دیگر جدی شد و فشارهایی بالا گرفت که ما باید تحت هر شرایطی خودکفا شویم‌.

وی گفت: برای اجرای این طرح در قالب قوانین توسعه‌ای و بودجه ای و‌... به دولت فشار می‌آوردند که باید در تولید گندم خودکفا شود‌. ما همان دوره با افزایش تولید گندم موافق بودیم اما خودکفایی را به مصلحت نمی‌دانستیم.

وی در توضیح دلایل این مسئله گفت: در شرایطی مسئولان می‌خواستند در تولید گندم خودکفا شوند که در واقع نان مردم را مجانی در اختیارشان می‌گذاشتند‌. این بدان معنی بود که میزان مصرف هیچ محدودیتی نداشت‌. نانوایان حتی هزینه حمل آرد را نیز پرداخت نمی‌کردند و این بخش، بخشی کاملا غیر اقتصادی بود. همان دوره بارها گزارش‌هایی را درخواست کردیم که برای خودکفایی گندم، تولید چه میزان گندم باید در دستور کار باشد اما جواب درست و کارشناسی شده‌ای ارائه نمی‌شد چرا که تحت تاثیر قیمت پایین، مصرفی بالا و بدون محدودیت شکل گرفته بود و دولت باید بدون برآورد مشخص وارد فاز خودکفایی می‌شد‌.

کلانتری ادامه داد: در چنین شرایطی به سال 1382 می‌ رسیم‌. در این دوره قیمت خرید تضمینی گندم 40 درصد افزایش یافت و سطح زیر کشت این ماده غذایی استراتژیک نیز 500 هزار هکتار بالا رفت با بارندگی‌های بسیار خوب ایران توانست در تولید گندم خودکفا شود اما همین بالا بردن مقطعی قیمت خرید تضمینی سبب شد توازن در سایر محصولات به هم بریزد‌. به هرحال زمین‌های زیر کشت ایران محدود است‌. وقتی به دلیل ایجاد شرایطی غیر طبیعی‌، کشت در یک کالا سودآور می‌شود در سایر کالاها سودآوری خود را از دست می‌دهد و افزایش تولید گندم به بهای کاهش تولید سایر محصولات کشاورزی تمام شد و می‌بینید که همین حالا نیز تورم مواد غذایی بسیار بالاتر از تورم عمومی کشور است‌.

وی با تاکید بر اینکه افزایش قیمت خرید تضمینی یک کالا بر نرخ سایر کالاها نیز اثر می‌گذارد، گفت: به هر حال وقتی قیمت خرید تضمینی گندم بالا رفت، قیمت خرید تضمینی سایر محصولات کشاورزی و به تبع آن قیمت این محصولات در بازار نیز بالا می‌رود و نباید انتظاری جز این داشت‌.

وی در پاسخ به این سوال که چرا با وجود اینکه دولت به این مسائل آگاهی داشت، وارد ماجرای خودکفایی گندم شد، گفت: فشار برای دستیابی به خودکفایی گندم خارج از دولت بود و مجلس نقش مهمی در این بخش ایفا کرد‌.

کلانتری در جواب این پرسش که با توجه به اینکه با هدفمندی یارانه‌ها و افزایش قیمت‌ها، آیا اکنون دیگر عدد ورقمی برای خودکفایی گندم مشخص شده است یا خیر گفت: در اثر تغییرات به وجود آمده دیگر می‌توانیم بگوییم اگر در کشور 11 میلیون تن گندم برداشت کنیم، خودکفا هستیم اما نکته تعجب آور این است که دولت آمار تولید را بیش از این رقم اعلام می‌کند و اما همچنان نیازمند واردات هستیم‌. وی در پاسخ به این پرسش که سرنوشت خودکفایی گندم در عربستان به کجا رسید، گفت: عربستانی‌ها هم بعد از یک دهه متوجه اشتباه استراتژیک خود شدند و فهمیدند که نباید آب‌های زیرزمینی خود را برای تولید گندم خشک کنند‌. به همین خاطر سطح زیر کشت تولید خود را کاهش دادند اما در اثر این تصمیم اشتباه ضربه سنگینی به منابع آب‌های زیرزمینی این کشور وارد شد‌.