بن‌سلمان دست به دامن متحدان شد | چرا قاهره، واشنگتن و لندن به ریاض نه گفتند؟

تعطیلی خط لوله کلیدی شرق به غرب و گستردگی جبهه‌های درگیری منطقه‌ای، اقتصاد عربستان و برنامه‌های توسعه‌ای محمد بن‌سلمان را با گزینه‌ها و چالش‌های دشواری مواجه کرده است.

جنگ میان آمریکا و ایران را نقطه‌ای بحرانی برای عربستان سعودی و محمد بن‌سلمان، ولیعهد ۴۱ ساله و رهبر بالفعل این کشور، توصیف کرد و نوشت:

عربستان که در ابتدای درگیری‌ها از شدیدترین حملات متقابل در امان مانده بود و با اتکا به خط لوله زمینی برای دور زدن تنگه هرمز از قیمت‌های بالای نفت سود می‌برد، اینک با تحولات جدیدی روبروست. از یک سو، نیرو‌های انصارالله یمن حملات روزانه خود به خطوط انرژی و شهر‌های غربی عربستان را تشدید کرده و با تصرف مناطق بیشتر در یمن، از جمله بندر مخا و جزایر حاکم بر تنگه باب‌المندب، تسلط خود را بر این آبراه حیاتی کامل‌تر کرده‌اند. از سوی دیگر، حملات پهپادی که ریاض ادعای می‌کند گروه‌های وابسته به تهران در عراق انجام داده‌اند، ریاض را مجبور کرد هفته گذشته خط لوله شرق به غرب را که نفت خام را به بنادر دریای سرخ می‌رساند، کاملاً متوقف کند.

در ادامه حتما بخوانید:

پاسخ مقام یمنی به ادعای عربستان درباره حمله به مکه | واقعیت چیست؟

تحلیل اکونومیست از نتیجه بسته شدن تنگه هرمز | جغرافیای خاورمیانه تغییر کرد

سه‌شنبه متلاطم و وضعیت اضطراری در شهر‌ها

دامنه حملات به شهر‌های غربی عربستان به آستانه بحران جدیدی رسیده است. تا کنون بیش از ۸۰ نفر در جریان این حملات مجروح شده‌اند. صبح روز سه‌شنبه، مقامات آژانس‌های امنیتی سعودی برای شهر جده (دومین شهر بزرگ کشور)، مکه مکرمه و همچنین منطقه تاریخی العُلا (که از محور‌های اصلی استراتژی بن‌سلمان برای توسعه گردشگری است) وضعیت هشدار هوایی اعلام کردند.

ضربه سنگین به چشم‌انداز اقتصادی و تولید نفت

توقف خط لوله شرق به غرب، تولید نفت عربستان را به پایین‌ترین میزان خود در چند دهه اخیر تنزل داده است. مقام‌های بریتانیایی ارزیابی می‌کنند که این خط لوله حدود شش هفته از مدار خارج خواهد بود؛ مساله‌ای که نه تنها ده‌ها میلیارد دلار از درآمد‌های صادراتی ریاض را محو می‌کند، بلکه با جهش قیمت نفت برنت به ۱۰۸ دلار و افزایش قیمت دیزل در آمریکا، فشار‌های تورمی جهانی را تشدید می‌کند.

این تحولات اقتصادی درست چند هفته پیش از برگزاری اجلاس بزرگ سرمایه‌گذاری ریاض رخ می‌دهد که قرار بود با حضور مدیران ارشد وال‌استریت مانند جیمی دایمن (مدیرعامل جی‌پی مورگان) و دیوید سولومون (مدیرعامل گلدمن ساکس) برگزار شود.

مونیکا مالیک، اقتصاددان ارشد بانک تجاری ابوظبی، پیش‌بینی کرده که اقتصاد عربستان در سال جاری حداقل ۳.۱ درصد منقبض می‌شود. وی هشدار داد در صورت تداوم یک‌ماهه تعطیلی این خط لوله و عدم امکان صادرات حجم بالای نفت از تنگه هرمز، این رکود تا ۴.۵ درصد عمق خواهد یافت که حتی از دوران اوج بحران کرونا در سال ۲۰۲۰ نیز سنگین‌تر است. همچنین تیم کالن، رئیس سابق هیات صندوق بین‌المللی پول در عربستان، تاکید کرد که نرخ رشد اقتصادی این کشور افت شدیدی را تجربه خواهد کرد.

اگرچه عربستان ذخایر ارزی و صندوق ثروت ملی ۱.۴ تریلیون دلاری در اختیار دارد، اما شاخص‌های بلومبرگ نشان می‌دهند که اوراق قرضه دلاری این کشور در میان بدترین عملکرد‌ها در بازار‌های نوظهور طی این ماه قرار گرفته‌اند.

بن‌بست دیپلماتیک و عدم تمایل متحدان به مداخله مستقیم

طارق یوسف، عضو ارشد اندیشکده شورای خاورمیانه در امور جهانی، درباره موقعیت بن‌سلمان می‌گوید: «عربستان با فشار‌های متراکمی مواجه است که نظیر آن از زمان به قدرت رسیدن MBS دیده نشده است. تلاقی فشار‌های اقتصادی و مخاطرات ژئوپلیتیک، احساس اضطرار شدیدی ایجاد کرده و آنها باید تصمیم‌های بزرگی بگیرند.»

با این حال، گزینه‌های ولیعهد سعودی محدود است:

واشنگتن و لندن: بن‌سلمان از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا درخواست حمایت مستقیم نظامی کرده است. اما ترامپ به دلیل نزدیک بودن انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر و عدم محبوبیت جنگ نزد افکار عمومی آمریکا، تمایلی به ورود به یک درگیری جدید ندارد.

قاهره: ولیعهد عربستان روز سه‌شنبه به مصر سفر کرد تا با عبدالفتاح السیسی دیدار کند. دو طرف بر لزوم افزایش هماهنگی‌ها جهت تامین امنیت دریانوردی در دریای سرخ تاکید کردند.

موقعیت میدانی: ارزیابی‌های نهاد‌های نظامی اروپایی نشان می‌دهد نیرو‌های سعودی و متحدان یمنی آنها توانایی ارزیابی‌شده برای بازپس‌گیری بندر استراتژیک مخا از حوثی‌ها را ندارند.

حمد الثنیان، استاد علوم سیاسی دانشگاه کویت و پژوهشگر هاروارد، در جمع‌بندی این وضعیت خاطرنشان می‌سازد: «ریاض در موقعیت ژئوپلیتیک فوق‌العاده دشواری قرار دارد. این رویداد‌ها یادآوری آشکاری است که عربستان سعودی نمی‌تواند از پیامد‌های اقتصادی جنگی که توازن قدرت منطقه‌ای را بازطراحی می‌کند، بگریزد.»