بنزین در تله مصرف | باک خودروی ایرانی سیری‌ناپذیر است | دولت نمی‌تواند هم سیاست‌گذار باشد، هم تاجر انرژی

گروه انرژی؛ اکنون که نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته، یک سوال اصلی در ذهن جامعه ایجاد شده است؛ اصلاح قیمت بنزین مسئله را حل خواهد کرد؟

در همین راستا عباس کاظمی، مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی در دوره وزارت بیژن زنگنه در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین به منشاء مشکلات و روش حل مسائل مربوط به سوخت اشاره کرده است.

گفت‌وگوی اقتصادآنلاین را با عباس کاظمی می‌خوانید.

*****

استفاده از ظرفیت خالی CNG برای کاهش ناترازی بنزین

کاظمی درباره ریشه‌های ناترازی بنزین و راهکارهای کاهش آن، گفت: در بحث بنزین همواره مشکل داشتیم و حداقل از سال ۱۳۶۱ واردکننده بنزین بوده‌ایم. در برنامه سوم توسعه اقدامات بسیار خوبی انجام شد و موضوع تنوع سوخت برای خودروهای سواری مورد توجه قرار گرفت. در همین چارچوب، توسعه CNG در دستور کار قرار گرفت و زیرساخت‌های مربوط به خودروهای گازسوز ایجاد شد.

وی افزود: امروز حدود ۴۰ میلیون مترمکعب ظرفیت گازگیری برای خودروهای CNGسوز وجود دارد، اما فقط حدود ۱۵ میلیون مترمکعب از این ظرفیت مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین حدود ۲۵ میلیون مترمکعب ظرفیت خالی داریم که می‌توان آن را مدیریت و فعال کرد.

کاظمی ادامه داد: اگر از این ۲۵ میلیون مترمکعب ظرفیت استفاده شود، بخش قابل توجهی از کمبود بنزین برطرف خواهد شد. خودروهای CNGسوز نیز عمدتاً شامل تاکسی‌ها و وانت‌های پرمصرف هستند و به همین دلیل، امکان استفاده از این ظرفیت در بخش حمل‌ونقل عمومی و خودروهای پرمصرف وجود دارد.

وی گفت: علاوه بر CNG، در حوزه LPG نیز ظرفیت مازاد وجود دارد. خودروهای LPGسوز در دهه ۷۰ سابقه داشته‌اند و این سوخت نیز می‌تواند وارد سبد سوخت کشور شود. اگر دو اتفاق رخ دهد؛ نخست استفاده از ظرفیت موجود CNG و دوم ورود LPG به سبد سوخت، می‌توان کمبود بنزین را تا حد زیادی برطرف کرد و وابستگی به واردات بنزین را کاهش داد.

در ادامه حتما بخوانید:

نرخ بنزین ۱۰ هزار تومان شد، اما نمایشگرها جا ماندند/ ماجرا چیست؟

تولید بنزین دو برابر شد، اما مصرف نیز افزایش یافت

کاظمی درباره افزایش تولید بنزین و تداوم ناترازی، اظهار کرد: توسعه تنوع سوخت از برنامه سوم توسعه آغاز شد و از سال ۱۳۷۹ زیرساخت‌های خودروهای CNGسوز ایجاد و در دهه ۸۰ این خودروها توسعه پیدا کردند. با این حال، ایران از سال ۱۳۶۱ همواره واردکننده بنزین بوده و تراز کشور در حوزه واردات و صادرات بنزین معمولاً منفی بود.

وی افزود: پالایشگاه ستاره خلیج فارس راه‌اندازی شد و اکنون حدود ۴۰ میلیون لیتر بنزین تولید می‌کند. پالایشگاه اراک نیز اصلاح شد و حدود ۱۲ میلیون لیتر به تولید بنزین اضافه کرد. پالایشگاه اصفهان نیز مورد اصلاح قرار گرفت.

کاظمی ادامه داد: با وجود این اقدامات، تولید بنزین نسبت به سال ۱۳۹۵ تقریباً دو برابر شده و به حدود ۱۱۰ میلیون لیتر رسیده است. اما هم‌زمان تعداد خودروها و موتورسیکلت‌ها افزایش پیدا کرده و الگوی تردد و تقاضای سفر نیز تغییر کرده است. افزایش سفرها و حجم بالای تردد در جاده‌ها، به‌ویژه در تعطیلات، موضوعی است که در برآوردهای گذشته به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته بود.

وی ادامه داد: بنابراین راه‌اندازی ستاره خلیج فارس و اصلاح پالایشگاه‌های اراک و اصفهان باعث افزایش قابل توجه تولید شد، اما رشد تقاضا و تعداد وسایل نقلیه موجب شد با وجود دو برابر شدن تولید، همچنان با کسری بنزین مواجه باشیم.

کیفیت خودرو و مصرف بالای سوخت

مدیرعامل پیشین شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی درباره ضرورت کاهش مصرف سوخت در خودروها گفت: در برنامه سوم توسعه، زمانی که در سازمان بهینه‌سازی فعالیت می‌کردم، استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای برای تولید موتورسیکلت‌ها که در آن زمان عمدتاً کاربراتوری بودند، اعمال شد تا به سمت سیستم انژکتوری حرکت کنند. هدف از این اقدامات، هم کاهش آلودگی هوا و هم کاهش مصرف سوخت بود.

وی افزود: برای خودروهای سواری نیز استانداردهای سخت‌گیرانه اعمال شد. خودروی پیکان با سرمایه‌گذاری ۲۰۰ میلیون دلاری وزارت نفت از رده خارج شد و قراردادی با ایران‌خودرو برای تولید خودروی پایه‌گازسوز EF7 منعقد شد که هزینه آن را وزارت نفت پرداخت کرد.

کاظمی ادامه داد: در آن دوره تلاش می‌شد خودروسازان راندمان خودروها را افزایش دهند، مصرف سوخت را کاهش دهند و خودروهای پایه‌گازسوز تولید کنند. خودروهای پرمصرف از جمله پیکان از رده خارج شدند و خودروهای کم‌مصرفی مانند پراید و ال۹۰ نیز وارد بازار شدند.

وی گفت: در دهه ۸۰ تعامل وزارت نفت با وزارت صمت و خودروسازان، به‌ویژه ایران‌خودرو و سایپا، نزدیک بود و موضوع ارتقای راندمان و کاهش مصرف سوخت در جلسات مستمر پیگیری می‌شد. همچنین اسقاط خودروهای فرسوده در آن دوره به‌خوبی انجام می‌شد، اما امروز این فرآیند به دلیل عدم تأمین منابع، مانند گذشته دنبال نمی‌شود.

مصرف سوخت خودروهای ایرانی بالاتر از استاندارد جهانی

کاظمی با اشاره به فاصله مصرف سوخت خودروهای ایرانی با استانداردهای جهانی گفت: متوسط مصرف سوخت خودرو در دنیا حدود ۶ تا ۸ لیتر است. خودروهای هیبریدی نیز به‌تدریج در دنیا رایج شده‌اند و خودروسازان باید حرکت به سمت این فناوری را دنبال کنند.

وی افزود: در ایران معمولاً مصرف خودروها بین ۸ تا ۹.۵ لیتر اعلام می‌شود، اما در عمل این رقم به حدود ۱۱ تا ۱۲ لیتر می‌رسد. حتی خودروهای کم‌مصرف داخلی نیز نباید چنین میزان مصرفی داشته باشند و خودروسازان باید برای کاهش مصرف سوخت و افزایش راندمان اقدام جدی انجام دهند.

آسیب جنگ به زیرساخت‌های انرژی

کاظمی درباره وضعیت تولید و تأمین انرژی پس از آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌ها گفت: پالایشگاه‌ها در مقطعی با تمام ظرفیت کار می‌کردند و مشکلی از این جهت وجود نداشت، اما حملات نظامی به زیرساخت‌های انرژی باعث شد بخشی از ظرفیت تولید برق از دست برود.

وی افزود: در جریان جنگ، بخشی از نیروگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی آسیب دیدند و اکنون ترمیم آنها در دستور کار قرار دارد. وزارت نیرو در حال پیگیری این موضوع است و توسعه انرژی خورشیدی نیز در برنامه هفتم مورد توجه قرار گرفته است.

وی ادامه داد: در جنگ ۴۰ روزه و همچنین جنگ ۱۲ روزه خرداد سال گذشته، بخشی از صنایع انرژی و زیرساخت‌های مربوط به آن مورد حمله قرار گرفت. در نتیجه، بخشی از ظرفیت تولید برق از دست رفت و در حوزه گاز نیز با محدودیت‌هایی مواجه شدیم. اکنون تلاش برای ترمیم این زیرساخت‌ها ادامه دارد.

افزایش قیمت بنزین راهکار اصلی نیست

کاظمی درباره اصلاح قیمت بنزین که اکنون اعمال شده است، اظهار کرد: من با افزایش جهشی قیمت موافق نیستم و معتقدم همان رویکرد برنامه سوم توسعه باید دنبال می‌شد؛ یعنی قیمت فرآورده‌های نفتی و انرژی متناسب با تورم افزایش پیدا می‌کرد.

وی افزود: در گذشته قانونی وجود داشت که بر اساس آن قیمت انرژی باید به‌تدریج افزایش می‌یافت، اما این روند متوقف شد. اگر طی ۲۵ سال گذشته قیمت‌ها متناسب با تورم افزایش پیدا می‌کرد، امروز به یک سطح قابل قبول‌تر رسیده بودیم.

کاظمی خاطرنشان کرد: افزایش قیمت به‌تنهایی به کاهش مصرف منجر نمی‌شود. دولت باید در یک برنامه ۱۰ تا ۲۰ ساله از تصدی‌گری و تجارت مستقیم انرژی خارج شود؛ زیرا نمی‌توان هم سیاست‌گذار انرژی بود و هم تاجر آن.

وی ادامه داد: ایران از نظر مصرف انرژی در میان کشورهای ششم یا هفتم جهان قرار دارد، در حالی که اقتصاد کشور در چنین جایگاهی نیست. این مسئله نشان می‌دهد انرژی در ایران به شکل کارآمد مصرف نمی‌شود.

سیاست‌های غیرقیمتی برای مدیریت مصرف

کاظمی گفت: اگر منابع کافی برای توسعه خطوط ریلی درون‌شهری و برون‌شهری اختصاص پیدا می‌کرد، شدت مصرف انرژی به‌شدت کاهش می‌یافت. همچنین مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان از سال ۱۳۷۱ وجود دارد. اما اگر ساخت‌وسازها به‌طور کامل بر اساس آن انجام می‌شد، مصرف انرژی ساختمان‌ها می‌توانست به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند.

وی افزود: در ساخت‌وسازهای جدید اروپا، مصرف انرژی ساختمان‌ها حدود ۵۰ کیلووات‌ساعت در سال است و در کشورهای اسکاندیناوی به حدود ۲۵ کیلووات‌ساعت می‌رسد، در حالی که مصرف یک مترمربع ساختمان در ایران حدود ۴۰۰ کیلووات‌ساعت است. بنابراین در شرایط فعلی، سیاست‌های غیرقیمتی می‌توانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند.

کاظمی ادامه داد: برای کاهش ناترازی بنزین باید از ظرفیت ۲۵ میلیون مترمکعب گاز طبیعی موجود استفاده کرد. همچنین جمع‌آوری و مدیریت خودروهای دولتی، به استثنای خودروهای خدماتی و امدادی، می‌تواند در کاهش مصرف مؤثر باشد. شهرداری‌ها نیز می‌توانند با محدود کردن طرح‌های ترافیکی و توسعه حمل‌ونقل عمومی، به‌ویژه در شهرهای زیر ۵۰۰ هزار نفر، مصرف سوخت را مدیریت کنند.

دولت نباید هم سیاست‌گذار و هم تاجر انرژی باشد

وی درباره اصلاح ساختار بازار انرژی گفت: یکی از مشکلات اصلی این است که دولت هم سیاست‌گذار و هم تاجر انرژی است. وقتی دولت هر دو نقش را بر عهده داشته باشد، ملاحظات مختلفی وارد فرآیند تصمیم‌گیری می‌شود و مشکلاتی که امروز شاهد آن هستیم شکل می‌گیرد.

کاظمی افزود: در برنامه هدفمندی قرار بود قیمت بنزین تا پایان برنامه پنجم به ۹۰ درصد فوب خلیج فارس برسد. این قانون باید با افزایش متناسب قیمت با تورم اجرا می‌شد، اما متوقف شد. اگر این روند ادامه پیدا می‌کرد، هم مصرف‌کننده مدیریت بیشتری بر مصرف خود اعمال می‌کرد و هم دولت منابع بیشتری برای اصلاح زیرساخت‌ها در اختیار داشت.

امکان استفاده از بورس انرژی برای معاملات فرآورده‌ها

کاظمی درباره توسعه بازار انرژی و استفاده از سازوکار بورس گفت: بورس به‌تنهایی تمام مشکلات را حل نمی‌کند و حتی ممکن است مسائل جدیدی ایجاد کند، اما مکانیزم روشنی برای معامله انرژی است.

وی افزود: اکنون گاز، برق و بازار بهینه‌سازی در بورس انرژی معامله می‌شوند و قیمت‌های بین‌المللی نیز در این بازار مورد معامله قرار می‌گیرند. به نظر من، این سازوکار می‌تواند برای بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی نیز مورد استفاده قرار گیرد تا به جای معاملات غیرشفاف و مستقیم، فرآورده‌ها در بورس عرضه شوند.