آموزش و پرورش و شیوه نامه‌ای که بحث برانگیز شد

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از ایرنا، ورود به دستگاه های دولتی و شرایط الزام آور آن مساله جدیدی نیست و از بعد از انقلاب مطابق با قوانین جمهوری اسلامی ایران ضوابطی مشخص شده که داوطلبان باید ضمن پذیرش تمامی قوانین و با علم به این مساله، وارد کارهای دولتی شوند.

شاید در گذشته ضوابط چه بسا سخت تر از این زمان بود و طی کردن مراحل آزمون و گزینش برای استخدام در دستگاه های دولتی کاری بسیار دشوار بود و به مرور قوانین جدیدی جایگزین شد، اما در هر صورت چندان نمی توان به شرایط مندرج در آزمون های استخدامی امور دولتی ایراد گرفت زیرا چه بسا بخش خصوصی نیز برای به کارگیری نیرو دارای شرایط و ضوابطی باشد که فرد متقاضی حتی اگر تمایل قلبی نداشته باشد باز هم باید تبعیت کند.

وزارت آموزش و پرورش به عنوان بزرگترین دستگاه دولتی که از حساسیت ویژه ای نیز برخوردار است، در به کار گیری نیروهای خود به عنوان معلم برای رویارویی با کودکان و نوجوانانی که معلم را الگوی خود قرار می دهند، باید دقت نظر و توجه کافی را داشته باشد زیرا عرصه تعلیم و تربیت شکل گیری همزمان شخصیت بچه ها در کنار آموزش است و نباید از پرورش غفلت کرد.

در بخشنامه استخدامی وزارت آموزش و پرورش مواردی اشاره شده که برای هر گونه قضاوت و اظهار نظر درباره چرایی و نفی یا پذیرفتن آن باید تمامی جوانب مورد تجزیه و تحلیل قرار بگیرد، از منظر کلی آنچه که آموزش و پرورش به آن نیازمند است نیروی شاداب، جوان، سالم و متخصص است تا بتواند در انجام وظایف خود کارنامه قابل قبولی پس از 30 سال تلاش و خدمت بگیرد.

اما از منظر دیگر باید توجه داشت که آن بخش از جامعه که به هر دلیل دارای نقصی در اعضای بدن خود هستند نیز به عنوان یک شهروند دارای حق و حقوق قانون هستند نباید از آنها غفلت شود و چه بسا در میان این افراد، کسانی باشند که با وجود نقص در اعضای خود، از استعداد و توانمندی به مراتب بالاتر از افراد سالم برخوردار باشند که البته جامعه به وجود چنین افرادی هم نیازمند است.

** برخی مفاد شیوه نامه داوطلبان استخدام در آموزش و پرورش

شیوه‌نامه مصاحبه اختصاصی داوطلبان ورود به دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی که توسط مرکز برنامه‌ریزی نیروی منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش منتشر شد و مورد اعتراض برخی مسئولان قرار گرفت و در شبکه های مجازی نیز دست به دست شد، مطابق بند یک و 2 ماده 12 قانون گزینش معلمان و کارکنان آموزش و پرورش تهیه و تدوین شده و بر اساس آن معلمانی که وارد آموزش و پرورش می‌شوند نباید بیماری‌های مندرج در این شیوه‌نامه را داشته باشند.

«اختلالات زنانگی»، «موهای زاید صورت»، «بلوغ زودرس یا دیررس» و «سابقه جراحی بیماری‌های رحمی» در زنان، از جمله «بیماری»‌های منجر به منع استخدام داوطلبان است.

همچنین نداشتن دید کمتر از 10.10 در یک چشم، پس از اصلاح با عینک، «هر نوع نقص میدان بینایی در یک یا هر دو چشم» و «کمتر بودن تعداد دندان‌ها از 20 عدد» از دیگر ممنوعیت‌های ذکر شده است کوتاهی یک پا بیش از 10 سانتیمتر از پای دیگر، انواع آکنه (جوش) «وقتی که شدید باشند یا منظره صورت را تغییر دهند» و آسیب اعصاب صورت که منجر به «اختلال عملکرد یا کراهت منظر» شود.

«ناباروری» و «موهای زاید صورت» زنان، میگرن شدید، دیابت، گواتر، اعتیاد به سیگار، «لهجه غلیظ و غیر قابل تغییری که مانع تلفظ برخی حروف فارسی مثل چ، گ، ژ، ق ‌شود» (برای معلمان دوره ابتدایی) از دیگر موارد منع در استخدام است.

** اعتراض به مفاد بخشنامه وزرات آموزش و پرورش

مفاد این بخشنامه وزارت آموزش و پرورش درباره ضوابط استخدام معلمان در این وزارتخانه مورد انتقاد شهیندخت مولاوردی دستیار رئیس جمهوری در امور حقوق شهروندی قرار گرفته و وی در یک پیام توئیتری، با تایید بر تبعیض‌آمیز بودن این شیوه نامه اعلام کرده که این مساله را پیگیری و نتیجه را اعلام خواهد کرد.

دبیر کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی نیز در اظهار نظری اعلام کرد که من چون خودم معلم هستم، یکسری تاییدیه‌های سلامتی را برای معلمان لازم می‌دانم به این معنا که معلمی که وارد آموزش ‌و پرورش می‌شود، باید سلامتی او تائید شود اما این بخشنامه، به ویژه با تاکید بر بیماری‌های زنانه، توهین آمیز و محل اعتراض است.

فاطمه سعیدی اظهار داشت: این قوانین و جنسیتی کردن آن درباره زنان، نه ‌تنها توهین به زنان، بلکه توهین به افراد دیگر، فارغ از مرد یا زن بودن آن‌ها هم هست، اگر این بخشنامه اصلاح نشود حتما در مجلس روی آن بحث خواهیم کرد و من مراتب اعتراضم را به آن بیان می‌کنم.

دبیر کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس یادآورشد: یکی از اولین مسائلی که در کمیسیون آموزش مجلس آن را مطرح می‌کنیم همین است که این بخشنامه، از کجا نشات گرفته؟ چه کسی آن‌ را تدوین کرده؟ چرا این بخشنامه تائید شده؟ چون بخشنامه‌ها برای اجرایی شدن، باید یک پروسه طولانی‌مدت را طی کنند و سپس تائید شوند.

فرهنگیان نیز واکنش های متفاوتی به مفاد این شیوه نامه داشته و معتقدند که دلسوز ترین و مهربان ترین معلمان کسانی هستند که دارای فرزند نیستند و اساسا خیلی از ناباروری زنان، علت های غیر هورمونی دارد و این حرف غیر منطقی است که ناباروری معلم بر روی رفتار وی با بچه ها اثرگذار است.

همچنین معلمان بر این باروند که اگر به عنوان مثال بگوییم مردی از کودکی از داشتن پدر محروم بوده حق پدر شدن ندارد چون از نظر عاطفی محبت پدری ندیده است که این طرز فکر به هیچ وجه درست نیست.

** شیوه نامه استخدامی وزارت آموزش و پرورش سخت گیرانه به نظر می رسد

کارشناس مسایل آموزش و پرورش نیز گفت: در مورد شیوه نامه استخدامی معلمان می توان مطالب زیادی مطرح کرد. یکی خود این شیوه نامه است که مطمئنا سخت گیرانه است.

مهدی بهلولی ادامه داد: در این شیوه نامه، شمار زیادی بیماری ردیف شده که اگر هر کس مقتضی ورود به شغل معلمی است مبتلا به آنها باشد حق استخدام ندارد. برخی از مواردی که در این لیست آمده بحث انگیز است به عنوان مثال ناباروری زنان و یا «کراهت در منظر» و یا بحث قد و وزن و متناسب نبودن آنها.

وی اضافه کرد: برای ورود به شغل معلمی در همه جهان، شرایطی در نظر گرفته می شود این تقریبا در همه جا رعایت می شود که البته بیشتر به سلامت روان افراد برمی گردند اما این شیوه نامه خیلی سخت گیرانه به نظر می رسد و به درستی مشخص نیست که دست اندرکاران تهیه این شیوه نامه کدام یک از دغدغه های آموزشی و تربیتی را در اولویت قرار داده و به این نتیجه رسیده اند.

این کارشناس حوزه آموزش و پرورش اظهار داشت: مسئولان اعلام کرده اند که مفاد این شیوه نامه به دو سال قبل باز می گردد، اکنون این سئوال مطرح است که چرا با وجود گذشت دو سال کسی از اجرای آن خبر دار نشده و اعتراضات و دست به دست شدن در فضای مجازی موجب واکنش های مختلف شده است.

برخی بندهای شیوه‌نامه استخدامی امکان برخوردهای سلیقه‌ای را فراهم می‌کند

یکی دیگر از کارشناسان مسایل آموزش و پرورش نیز در این رابطه اظهار داشت: برخی از بندهای این شیوه‌نامه، امکان برخوردهای سلیقه‌ای را فراهم می‌کند برای نمونه «کراهت منظر در صورت و گردن به هر دلیل». روشن است که این بند می‌تواند تفسیربردار باشد. یا بحث لهجه داشتن که باز ملاک خیلی روشنی نیست و افزون بر برخوردهای سلیقه‌ای می‌تواند به یک سری از حساسیت‌های قومی هم دامن بزند.

محمدرضا نیک نژاد با بیان اینکه نکته‌های زیادی می‌توان درباره این بخشنامه داشت، یادآورشد: از جمله این مسایل بررسی دقیق این همه بیماری است که در عمل بسیار دشوار خواهد بود و نکته دیگر اینکه در میان معلمان این موضوع دست به دست می شود که شاید این همه سخت گیری بیش از اینکه ریشه در دغدغه‌های پیشه آموزش و افزایش کیفیت آن داشته باشد، چه ‌بسا ریشه در سفارش شرکت‌های بیمه‌ای دارد که بدشان نمی‌آید هرچه بیشتر از خدمات‌دهی به بیمه‌شدگان خود بگریزند.

وی تصریح کرد: هم ‌اکنون آموزش ‌و ‌پرورش سالانه نیاز به استخدام حدود 40 هزار نیروی جدید دارد اما از مسیر دانشگاه فرهنگیان، حدود پنج هزار نفر می‌توانند به بدنه آموزشی این نهاد افزوده شوند این سخت گیری، می‌تواند توجیهی برای این کمبود نیروی رسمی هم تلقی شود.

این کارشناس حوزه آموزش و پرورش یادآور شد: سپهر آموزش‌ و‌ پرورش کشور، به خاطر چالش‌های مالی بزرگ و همچنین تمرکزگرایی، چنان است که اگر بهترین و با‌انگیزه‌ترین جوانان هم جذب آن شوند، در همان دو سه سال نخست و شاید در همان دوره‌های تربیت معل، انگیزه‌های خود را از دست می‌دهند بنابراین پیشنهاد می‌شود که چنین بخشنامه‌هایی، واقع‌بینانه‌تر نوشته شوند و بر کارهایی تاکید شود که به انگیزه‌های درونی آموزگاران می‌افزاید.

** هیچ محدودیتی برای استخدام بانوان در آموزش و پرورش وجود ندارد

وزیر آموزش و پرورش نیز در خصوص شیوه‌نامه داوطلبان ورود به دانشگاه های فرهنگیان و تربیت دبیر شهید رجایی گفت: هیچ محدودیت جنسیتی برای استخدام بانوان در آموزش و پرورش وجود ندارد و در این رابطه مصوبه ای نداشته ایم.

سید محمد بطحائی اظهار داشت: در ارائه این شیوه نامه یک بد سلیقی شده بود و پیوست محورهای مصاحبه و معاینات پزشکی که بخشی از آن مربوط به تشکیل پرونده پزشکی است، از سوی مرکز برنامه ریزی و منابع نیروی انسانی وزارتخانه منتشر شده بود.

وی ادامه داد: کسانی که در دستگاه های دولتی قصد دارند مشغول به خدمت شوند، یک پرونده پزشکی خواهند داشت که مشخصاتی از وضعیت پزشکی افراد در آن ثبت می شود و آن پیوست نباید ارایه می شد.

وزیر آموزش و پرورش یادآور شد: بخشنامه و توضیحات تکمیلی در این رابطه از سوی مرکز برنامه ریزی نیروی انسانی وزارتخانه منتشر شد و هیچگونه محدودیتی برای بانوان و امتیازی برای آقایان در نظر گرفته نشده است.

** بخشنامه استخدامی وزارت آموزش و پرورش جدید نیست

رئیس مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش نیز در واکنش به انتقادها درباره این شیوه نامه گفت: این موارد چندین سال است که در استخدام معلمان نقش دارد و بخشنامه چیز جدیدی نیست، این بخشنامه را باید در دو مورد بررسی کرد نخست ضوابطی که محدودیت‌هایی برای استخدام ایجاد می‌کند و دوم ضوابطی که پرونده پزشکی داوطلب را تشکیل می‌دهد اما مانع استخدام نیست.

اسفندیار چهاربند اظهار داشت: تشکیل پرونده پزشکی کار عقلانی است اما این بدان معنا نیست که ما موارد پزشکی افراد را بدانیم و اجازه ندهیم در آموزش و پرورش استخدام شوند. وقتی فردی وارد دانشگاه فرهنگیان می‌شود در حقیقت جذب آموزش و پرورش شده است، در همان دانشگاه، دانشجویان بسیاری پرونده پزشکی دارند که ما منعی برای استخدام‌شان نمی‌بینیم.

وی با اشاره به اینکه افرادی که می‌خواهند معلم شوند باید استانداردهای لازم را داشته باشند، اظهار داشت: ما باید از منظر دانش‌آموزان به یک معلم نگاه کنیم و وجیه‌المنظر بودن در معلمی یک اصل اساسی در آموزش و پرورش است و اگر فردی جذب آموزش و پرورش شود و کراهت در چهره‌اش داشته باشد خود فرد اذیت می‌شود، او نمی‌تواند با دانش‌آموزان ارتباط برقرار کند و دانش‌آموزان هم او را اذیت می‌کنند.

چهاربند درباره تفکیک جنسیتی در آموزش و پرورش نیز تصریح کرد: به هیچ عنوان بین زنان و مردان در استخدام تفاوتی وجود ندارد و امسال هشت هزار مجوز استخدامی در آموزش و پرورش داریم که طبق قانون باید چهار هزار زن و چهار هزار مرد را استخدام کنیم.

وی با اشاره به اینکه برخی موارد بخشنامه استخدامی معلمان در سال گذشته اصلاح شده است، خاطرنشان کرد: قد معلمان باید استانداردهایی داشته باشد ما هم شرایط قد را برای خانم‌ها 155 و برای آقایان 160 درنظر گرفته‌ایم اما در بررسی‌های استخدامی قد برخی خانم‌ها 152 یا 154 بوده اما شرایط کامل استخدام را داشته اند که انجام شده است و یا از آنجا که در برخی مناطق، اقوام قدهای متفاوتی دارند، بنابراین شیوه نامه سنجش قد اصلاح شده و براساس منطقه بومی و قد‌های هنجاری که در آن منطقه وجود دارد، معلمان در این بخش سنجش می شوند.

چهاربند در خصوص بینایی افراد نیز گفت: پیش از این باید بینایی در هر دو چشم 12.20 باشد، اما افرادی مشکل دید 9.20 خود را می توانستند با عینک جبران کنند که این موضوع نیز حذف شد.

رئیس مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش همچنین درباره نداشتن لهجه توضیح داد: در برخی شهرها که افراد لهجه دارند ما حساسیتی در لهجه معلمان نداریم به عنوان مثال در آذربایجان خوب است که معلم لهجه داشته باشد و می‌تواند با دانش‌آموزان با همان زبان مادری ارتباط برقرار کند و آموزش هم برای دانش‌آموز تسهیل پیدا می‌کند اما در تهران در این باره سختگیری می‌شود.

چهاربند درباره اینکه چرا ناباروری زنان یا داشتن موهای زاید در صورت زنان در این بخشنامه آورده شده است، نیز اظهار داشت: در طول دو سال گذشته که این شیوه‌نامه اجرا ‌شده موردی نداشته‌ایم که شخصی به این دلیل منع یا محدود شده باشد ما در پرونده پزشکی اطلاعات مربوط به وضعیت روحی و جسمی داوطلب را ثبت می‌کنیم و داشتن موهای زاید صورت هم به خاطر مشکلات هورمونی مد نظر بوده است.

چهاربند خاطرنشان کرد: آن چیزی که بیشتر مانع استخدام می‌شود مشکلات ناشی از معلولیت‌های جسمی است که این مهم نیز باید متناسب با شرح وظیفه معلمان در نظر گرفته شود به‌ عنوان مثال در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای معلولیت جسمی مانع انجام وظیفه حرفه‌ای می‌شود اما ممکن است مشکلی چون ضعف شنوایی برای مدارس استثنایی مشکلی ایجاد نکند و بتوانیم از فردی که چنین معلولیتی دارد در مدارس استثنایی استفاده کنیم.

** اصلاح برخی مفاد بخشنامه استخدامی وزارت آموزش و پرورش

در ادامه اعتراضات به بخشنامه وزارت آموزش و پرورش، این وزارتخانه با انتشار اطلاعیه ای فرآیند جذب داوطلبن شغل معلمی را اینگونه تشریح کرد که شغل معلمی به دلیل وظایف خطیر، فرد باید دارای استانداردهای اخلاقی، ذهنی، جسمی و روحی ویژه باشد که توسط مراجع تخصصی ذیربط از جمله اداره بهداشت دانشگاه فرهنگیان و دفتر سلامت و تندرستی وزارت آموزش و پرورش( در حوزه سلامت جسمی و روحی) و با مشارکت متخصصان مربوط تهیه و تایید شده باشد.

اطلاعیه افزود: این ویژگی ها و استانداردها باید در فرآیند جذب داوطلبان شغل معلمی شامل آزمون علمی، معاینات پزشکی و مصاحبه های تخصصی احراز شود، لذا شیوه نامه انجام مصاحبه اختصاصی و معاینات پزشکی داوطلبان تحصیل در دانشگاه های فرهنگیان و شهید رجایی در سال 1396 در چارچوب استانداردهای فوق الذکر تدوین و برای اجرا به گروه های تخصصی مجری در استان ها ابلاغ شده است.

وزارت آموزش و پرورش همچنین توضیح داد: یکی از سیاست های اصولی وزارت آموزش و پرورش در جذب معلمان جدید «بومی گزینی» است. اجرای این سیاست علاوه بر ثبات و پایداری توسعه متوازن نیروی انسانی مناطق مختلف کشور و پیشگیری از پیامدهای نامطلوب نقل و انتقالات به ویژه از مناطق کمتر توسعه یافته به مناطق برخوردار، پیامدهای تربیتی و فرهنگی مثبت خواهد داشت که مشارکت اقوام مختلف با فرهنگ های متنوع در امر تعلیم و تربیت فرزندان برومند میهن اسلامی مان متناسب با اقتضائات بومی و محلی از جمله مهم ترین این پیامدهاست.

اطلاعیه یادآور شد: بهره گیری از گویش ها و لهجه های متعارف محلی اقوام مختلف در فرآیند تعلیم و تربیت موجبات تسهیل امر تربیت و تعامل خانه و مدرسه و افزایش اعتماد مردمی به نظام تعلیم و تربیت خواهد شد و موانع فرهنگی در امر تربیت دانش آموزان را کاهش خواهد داد لذا براساس شیوه نامه مذکور صرفا «لهجه غلیظ غیر قابل تغییر» که در تدریس «مخارج آوایی» دوره ابتدایی با تشخیص اعضای متخصص گروه مصاحبه موثر باشد، صرف نظر از استان محل خدمت، در نتیجه مصاحبه داوطلبان شغل آموزگاری اعمال خواهد شد.

این اطلاعیه تاکید کرد که بر اساس سیاست دولت توزیع سهمیه استخدامی میان داوطلبان زن و مرد به صورت مساوی انجام شده است و نتایج معاینات پزشکی و مصاحبه تخصصی هرچه باشد منجر به جابجایی سهمیه ها بین داوطلبان زن و مرد نخواهد شد. لذا هرگونه شائبه تبعیض جنسیتی در توزیع سهمیه های استخدامی به استناد آمار مندرج در دفترچه شماره (2) آزمون سراسری سال جاری صحت ندارد.

این متن تصریح کرده است: بر اساس نتایج بررسی فهرست معاینات پزشکی، اصلاحات تکمیلی زیر در اجرای شیوه نامه موصوف اعمال می گردد و به اطلاع استانها می رسد.

اطلاعیه اضافه کرده است:‌ معایناتی که با هدف تشکیل پرونده پزشکی و ارائه خدمات و انجام مراقبت های پزشکی عندالزوم در طول دوره تحصیل در دانشگاه فرهنگیان تجویز شده است، پس از پذیرش قطعی داوطلبان و ثبت نام در دانشگاه انجام خواهد شد. این معاینات شامل بیماری های زنان موضوع بند 17 پیوست بخشنامه موصوف نیز است.

اطلاعیه یادآور شده است: آن دسته از بیماری هایی که به تشخیص گروه پزشکی به درمان بلند مدت و بستری شدن در مراکز درمانی نیاز ندارند و منجر به اطاله مدت مجاز تحصیل در دانشگاه فرهنگیان و شهید رجایی نخواهند شد و صرفا در پرونده پزشکی داوطلبان ثبت و در اختیار دانشگاه محل تحصیل قرار می گیرد.

در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است: در خصوص سایر بیماری ها و معلولیت هایی که مانع انجام وظایف شغلی و یا اطاله مدت تحصیل در دانشگاه فرهنگیان و شهید رجایی می شود با رعایت موارد فوق الذکر مطابق بخشنامه موصوف اقدام می شود.

** سخن آخر

باید بپذیریم که شرایط و زمان کنونی با تغییر و تحولات گسترده و دسترسی دانش آموزان به انواع وسایل ارتباط جمعی، ایجاب می کند معلمی از هر منظر کامل و متخصص در کلاس درس حاضر شود و بتواند با دارا بودن ظاهری آراسته، در کنار آموزش، به دانش آموزان اخلاق و رفتار درست زندگی کردن را بیاموزد.

بچه های امروز کمال طلب هستند و چه بسا وجود معلمی با نقص عضو آشکار را هرگز به رسمیت نشناسند که این مساله هم به روحیه معلم لطمه وارد می سازد و هم در کار آموزش خلل ایجاد می کند، بنابراین حساسیت این موضوع می طلبد که با دقت و وسواس بیشتری تصمیم گیری شود تا نظام آموزشی دچار اختلال نشود.