قرارداد عظیم چین و ایران امضا شد / بارگیری محموله‌ها آغاز شد

گروه اقتصادی اقتصادآنلاین؛ تهران در حالی منتظر ورود هزاران اتوبوس و واگن جدید از چین است که آمارهای رسمی نشان می‌دهد پایتخت هنوز با یک شکاف بزرگ در ناوگان حمل‌ونقل عمومی روبه‌روست؛ فقط ۳۳۰۰ اتوبوس فعال در شهری که به گفته معاون رئیس‌جمهور، دست‌کم ۷۷۰۰ اتوبوس دیگر کم دارد. حالا با آغاز بارگیری واگن‌های مترو از چین و وعده ورود متروباس‌های سه‌کابین، این پرسش جدی‌تر شده است: قرارداد بزرگ ایران و چین می‌تواند بحران حمل‌ونقل تهران را حل کند یا فقط وابستگی تازه‌ای می‌سازد؟

تهران چند اتوبوس کم دارد؟

بحران فرسودگی و کمبود ناوگان حمل‌ونقل عمومی تهران دیگر فقط یک هشدار کارشناسی نیست؛ اعداد رسمی نشان می‌دهد پایتخت با کمبود جدی اتوبوس روبه‌روست.

بر اساس اظهارات اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور، تهران در حال حاضر تنها حدود ۳۳۰۰ اتوبوس فعال دارد؛ این در حالی است که نیاز واقعی شهر بسیار فراتر از این رقم برآورد می‌شود. به گفته او، تهران همچنان با کمبود ۷۷۰۰ اتوبوس مواجه است.

این عدد نشان می‌دهد حتی اگر تمام قراردادهای جدید خرید اتوبوس نیز اجرایی شود، فاصله میان نیاز واقعی شهر و ناوگان فعال همچنان قابل توجه خواهد بود.

قرارداد خرید اتوبوس‌های چینی و داخلی به کجا رسید؟

شهرداری تهران حدود سه سال پیش قرارداد خرید ۲۵۰۰ اتوبوس چینی و بیش از ۲ هزار اتوبوس داخلی را منعقد کرد. هدف اصلی این قراردادها، جبران بخشی از عقب‌ماندگی ناوگان اتوبوسرانی و کاهش فشار روزانه بر شهروندانی بود که با کمبود اتوبوس، ازدحام ایستگاه‌ها و افزایش زمان انتظار روبه‌رو هستند.

با وجود این، روند ورود اتوبوس‌های جدید به ناوگان با کندی همراه بوده و همین موضوع باعث شده مسئله کمبود اتوبوس همچنان در صدر مطالبات حمل‌ونقلی تهران باقی بماند.

از سوی دیگر، قرار است متروباس‌های سه‌کابین ۲۶ متری نیز وارد تهران شوند؛ اتوبوس‌هایی با ظرفیت بالا که می‌توانند در خطوط پرتردد نقش مهمی در جابه‌جایی مسافران داشته باشند.

علت تأخیر در ورود متروباس‌ها چه بود؟

مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، امروز اعلام کرد که ورود متروباس‌ها به‌دلیل شرایط جنگی با تأخیر مواجه شده است. با این حال، مدیران شهری تأکید کرده‌اند که این ناوگان در نهایت وارد تهران خواهد شد.

متروباس‌های سه‌کابین به‌دلیل ظرفیت بالا، می‌توانند برای مسیرهایی که روزانه با حجم سنگین مسافر مواجه‌اند، گزینه‌ای مهم باشند. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که ورود این اتوبوس‌ها باید همراه با تأمین قطعات، آموزش فنی، برنامه تعمیرات و تضمین خدمات پس از فروش باشد تا تجربه فرسودگی سریع ناوگان تکرار نشود.

بارگیری واگن‌های مترو آغاز شد

در کنار اتوبوس‌ها، موضوع ورود واگن‌های مترو از چین نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. طبق اعلام مدیران شهری، واگن‌های مترو از چین بارگیری شده و قرار است بخشی از این واگن‌ها تا پایان امسال در اختیار شهروندان قرار گیرد.

ورود واگن‌های جدید می‌تواند ظرفیت جابه‌جایی مترو را افزایش دهد؛ موضوعی که برای تهران، با توجه به جمعیت روزانه مسافران مترو، اهمیت بالایی دارد. کمبود واگن باعث افزایش فاصله حرکت قطارها، ازدحام در ساعات پیک و کاهش کیفیت سفرهای درون‌شهری شده است.

نگرانی درباره وابستگی به چین

با وجود ضرورت نوسازی ناوگان، برخی کارشناسان نسبت به شیوه اجرای قراردادهای خارجی هشدار می‌دهند.

علیرضا ایلخانی، کارشناس اقتصادی، معتقد است ورود واگن‌های چینی بدون تضمین کیفیت و خدمات پس از فروش می‌تواند وابستگی ایران به چین را افزایش دهد. به گفته او، خرید خارجی اگر با انتقال فناوری، تأمین قطعات و تعهدات بلندمدت همراه نباشد، راه‌حل پایدار کمبود واگن نخواهد بود.

این نگرانی از آن جهت مهم است که تجربه‌های گذشته در برخی حوزه‌های وارداتی نشان داده نبود خدمات پس از فروش و قطعات یدکی، می‌تواند بخشی از ناوگان جدید را پس از مدت کوتاهی زمین‌گیر کند.

موافقان چه می‌گویند؟

در مقابل، برخی کارشناسان شهری معتقدند مخالفت مطلق با واردات واگن از چین منطقی نیست.

هومن همتی، کارشناس شهری، می‌گوید با توجه به قیمت، سرعت تأمین و نیاز فوری تهران، ورود واگن‌های چینی می‌تواند بخشی از بحران فعلی را کنترل کند. از نگاه او، وابستگی به چین نیز اگر قراردادها دقیق تنظیم شوند، قابل مدیریت است.

به باور این گروه از کارشناسان، مسئله اصلی اصل واردات نیست؛ بلکه کیفیت قرارداد، ضمانت‌های اجرایی، خدمات پس از فروش و تأمین پایدار قطعات است.

تولید داخلی کافی است؟

یکی از محورهای اصلی بحث، توان تولید داخل در حوزه اتوبوس و واگن مترو است. کارشناسان می‌گویند تولید داخلی باید تقویت شود، اما تأمین فوری نیاز تهران تنها از مسیر تولید داخل، زمان‌بر خواهد بود.

به همین دلیل، ترکیب واردات فوری و توسعه تولید داخلی می‌تواند راهکار واقع‌بینانه‌تری باشد. در این مدل، واردات برای پوشش نیاز اضطراری انجام می‌شود، اما قراردادها باید طوری بسته شوند که در بلندمدت به انتقال فناوری، افزایش ساخت داخل و کاهش وابستگی منجر شود.

شروط مهم برای قراردادهای حمل‌ونقلی با چین

کارشناسان تأکید دارند که خرید اتوبوس و واگن از چین، زمانی می‌تواند به سود تهران تمام شود که چند شرط کلیدی در قراردادها لحاظ شود:

• تضمین کیفیت واگن‌ها و اتوبوس‌ها
• تعهد خدمات پس از فروش
• تأمین قطعات یدکی برای سال‌های آینده
• انتقال فناوری و دانش فنی
• آموزش نیروهای فنی داخلی
• زمان‌بندی شفاف برای تحویل ناوگان
• ضمانت اجرایی در صورت تأخیر یا نقص فنی

بدون این شروط، ورود ناوگان جدید ممکن است فقط در کوتاه‌مدت اثرگذار باشد و در بلندمدت، هزینه‌های تازه‌ای به سیستم حمل‌ونقل شهری تحمیل کند.

آیا بحران حمل‌ونقل تهران حل می‌شود؟

ورود اتوبوس‌ها، متروباس‌ها و واگن‌های چینی می‌تواند بخشی از فشار فعلی بر حمل‌ونقل عمومی تهران را کاهش دهد، اما ابعاد کمبود آن‌قدر بزرگ است که نمی‌توان انتظار داشت تنها با یک قرارداد، بحران به‌طور کامل حل شود.

تهران اکنون با ناوگانی کمتر از نیاز واقعی فعالیت می‌کند. از یک‌سو، اتوبوس‌های فرسوده باید از چرخه خارج شوند و از سوی دیگر، جمعیت مسافر روزانه همچنان بالاست. بنابراین، حتی ورود بیش از ۴ هزار اتوبوس جدید نیز به‌تنهایی پاسخ کامل به نیاز شهر نخواهد بود.

قراردادهای حمل‌ونقلی ایران و چین وارد مرحله عملیاتی‌تری شده و بارگیری واگن‌های مترو از چین، نشانه‌ای از نزدیک شدن بخشی از ناوگان جدید به تهران است. در کنار آن، وعده ورود متروباس‌های سه‌کابین و اتوبوس‌های چینی و داخلی، می‌تواند بخشی از کمبود حمل‌ونقل عمومی پایتخت را جبران کند.

با این حال، مسئله اصلی فقط واردات نیست؛ تهران به قراردادی نیاز دارد که کیفیت، خدمات پس از فروش، قطعات، انتقال فناوری و زمان‌بندی تحویل را تضمین کند. در غیر این صورت، قرارداد بزرگ امروز ممکن است به چالش بزرگ فردا تبدیل شود.