چین چگونه خود را در برابر شوک انرژی جنگ ایران مقاوم کرد؟

گروه سیاسی: برای دو دهه، سیاست‌گذاران چین سرگرم کاهش وابستگی این کشور به نفت و گاز وارداتی و در نتیجه، کاهش آسیب‌پذیری آن در برابر محاصره دریایی در هرگونه درگیری احتمالی آینده با آمریکا بوده‌اند.

در سال ۲۰۰۳، هو جینتائو، رئیس‌جمهور وقت چین، این آسیب‌پذیری را «معضل مالاکا» توصیف کرد و هشدار داد که برخی قدرت‌های بزرگ در پی کنترل این تنگه هستند. بنا بر گزارش‌ها، او گفته بود: «اغراق نیست اگر بگوییم هرکس کنترل تنگه مالاکا را در اختیار داشته باشد، مسیر انرژی چین را نیز در چنگ خود خواهد گرفت.»

راهبرد نظامی و انرژی چین در برابر محاصره

از آن زمان، راهبرد نظامی چین بر نوسازی و گسترش نیروی دریایی برای حفاظت از مسیر‌های تأمین متمرکز شده است. در حوزه انرژی نیز چین تولید را افزایش داده، بهره‌وری بیشتر را تشویق کرده، به سوخت‌های جایگزین روی آورده، استفاده از خودرو‌های برقی را گسترش داده، منابع وارداتی خود را متنوع کرده و ذخایر راهبردی عظیمی انباشته است.

در نهایت، آمادگی‌های چین برای درگیری با محوریت تایوان و تنگه مالاکا، این کشور را در برابر جنگ در خاورمیانه بسیار کمتر آسیب‌پذیر کرده است. چین تا حد زیادی از جهش قیمت‌ها و سهمیه‌بندی‌هایی که سایر کشور‌های آسیا را تحت تأثیر قرار داده، در امان مانده است. سیاست‌گذاران چین احتمالاً به این نتیجه خواهند رسید که رویکردشان موفقیت‌آمیز بوده است؛ نتیجه‌ای که می‌تواند آنها را به تقویت بیشتر این راهبرد ترغیب کند. دیگر کشور‌های آسیا و سایر نقاط جهان نیز احتمالاً بخش‌هایی از این الگو را کپی خواهند کرد؛ موضوعی که بازار‌های انرژی را شکل خواهد داد. این عناصر عبارت‌اند از:

تولید داخلی انرژی

چین از نظر منابع طبیعی، از نگاه پکن، کشوری غنی از زغال‌سنگ، فقیر از نفت و فاقد منابع کافی گاز محسوب می‌شود. این کشور ۱۰ درصد زغال‌سنگ مورد نیاز خود، اما ۴۰ درصد گاز و بیش از ۷۰ درصد نفت خود را وارد می‌کند. برای کاهش نیاز به واردات، چین افزایش تولید گاز از استان سیچوان در جنوب‌غرب و همچنین مناطق سین‌کیانگ، شاآنشی و مغولستان داخلی در شمال را تشویق کرده و هم‌زمان در دریای بو‌های به اکتشاف نفت پرداخته و استفاده از فرآورده‌های نفتی را به حداقل رسانده است. انرژی‌های تجدیدپذیر مانند برق‌آبی، باد و خورشید نیز با بیشترین سرعت ممکن توسعه یافته‌اند، در حالی که چین از زغال‌سنگ به‌عنوان «سنگ تکیه‌گاه» برای تضمین امنیت انرژی استفاده می‌کند.

برقی‌سازی حمل‌ونقل و کاهش مصرف نفت چین

چین خودرو‌های برقی و دیگر وسایل نقلیه با انرژی‌های نو را سریع‌تر از هر کشور دیگری توسعه داده است. این وسایل نقلیه در حال حاضر جایگزین حدود یک میلیون بشکه در روز بنزین و گازوئیل شده‌اند. اما بر اساس برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، با برقی‌شدن بخش بیشتری از ناوگان خودروها، این رقم تا سال ۲۰۳۵ چهار برابر خواهد شد و به بیش از چهار میلیون بشکه در روز خواهد رسید. برنامه پنج‌ساله پانزدهم دولت چین فرض را بر این گذاشته است که مصرف نفت پیش از پایان این دهه به اوج خود برسد. تقاضا برای بنزین و گازوئیل ممکن است حتی همین حالا به اوج خود رسیده باشد.

تنوع‌بخشی به منابع و مسیر‌های واردات

چین انتظار دارد در آینده قابل پیش‌بینی همچنان به واردات متکی باشد؛ بنابراین دولت این کشور تنوع‌بخشی به مسیر‌های تأمین را تشویق کرده و هم‌زمان روابط دوستانه‌ای با طیف گسترده‌ای از صادرکنندگان ایجاد کرده است. پیش از جنگ، چین نزدیک به ۶۰ درصد نفت خام خود را از خاورمیانه وارد می‌کرد، اما این سهم بسیار کمتر از ژاپن، با بیش از ۹۰ درصد، و بیشتر کشور‌های دیگر منطقه بود. چین ۵۴ درصد گاز وارداتی خود را از طریق دریا دریافت می‌کرد، اما تنها ۱۷ درصد آن از خاورمیانه می‌آمد و بیشتر حجم باقی‌مانده از روسیه و استرالیا تأمین می‌شد. تقریباً نیمی از واردات گاز نیز از طریق خطوط لوله زمینی از روسیه و آسیای مرکزی وارد می‌شد که این بخش را در برابر محاصره مصون می‌کرد.

چین تلاش کرده است در حوزه انرژی «دایره دوستان خود را گسترش دهد» و روابط خود را با عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق و قطر، در کنار ایران، توسعه داده است. در نتیجه، نفتکش‌هایی که با پرچم چین حرکت می‌کنند یا مقصدشان چین است، در بیشتر موارد اجازه یافته‌اند از محاصره‌های اعمال‌شده در خلیج فارس و دریای سرخ عبور کنند.

ذخایر راهبردی نفت؛ سپر چین در برابر بحران

چین یکی از بزرگ‌ترین ذخایر نفت خام جهان را انباشته کرده است. اندازه دقیق این ذخایر یک راز دولتی است. اما پیش از جنگ، چین روزانه یک میلیون بشکه بیشتر از میزان پالایش پالایشگاه‌هایش نفت وارد می‌کرد و بخش زیادی از این مازاد به ذخایر تجاری و راهبردی افزوده می‌شد. برآورد‌ها نشان می‌داد مجموع ذخایر از یک میلیارد بشکه فراتر رفته است؛ میزانی که برای جایگزین کردن کامل واردات برای بیش از ۱۰۰ روز کافی بود. ژاپن و کره جنوبی نیز پیش از جنگ ذخایر عظیمی داشتند، اما در بیشتر کشور‌های دیگر منطقه، ذخایر بسیار پایین‌تر بود و در برخی موارد تقریباً هیچ ذخیره‌ای وجود نداشت.

چین برای حفظ عرضه سوخت در بازار داخلی از این ذخایر استفاده کرده است. واردات نفت خام در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۱.۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافت، اما عرضه سوخت در مجموع نسبتاً باثبات باقی مانده است. دیگر کشور‌های آسیا نیز اکنون در حال برنامه‌ریزی برای افزایش چشمگیر ذخایر خود هستند تا در آینده از بروز مشکلات در تأمین انرژی جلوگیری کنند.

جنگ ایران و درس امنیت انرژی برای آسیا

جنگ ایران ارزش زنجیره‌های تأمین متنوع و ذخایر راهبردی را آشکار کرده است؛ درس‌هایی که چین طی دو دهه گذشته به کار گرفته و اکنون سایر کشور‌های منطقه، آن هم به شکلی دردناک، آنها را آموخته‌اند.

منبع: فایننشال تایمز