انتقال آب برای کدام مناطق کشور ضروری است؟ | بزرگ‌زاده: آب دریا قرار نیست نسخه واحد برای کل کشور باشد

به گزارش اقتصادآنلاین، در چهارمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی توسعه و امنیت آبی با موضوع «طرح‌های انتقال آب از دریا و توسعه منطقه‌ای» در محل اندیشکده فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد، عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب، با تشریح نقشه راه آب کشور و پاسخ به برخی انتقادها درباره طرح‌های انتقال آب از دریا، تاکید کرد این طرح‌ها بر اساس اسناد بالادستی، مطالعات اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی طراحی شده‌اند و نمی‌توان آنها را تصمیم‌هایی بدون پشتوانه کارشناسی دانست.

بزرگ‌زاده در ابتدای سخنان خود با اشاره به برگزاری نشست‌های تخصصی درباره آب، گفت: هدف این جلسات باید ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری از طریق شنیدن دیدگاه‌های موافقان، منتقدان و متخصصان مختلف باشد.

وی با اشاره به راهبرد ترکیبی آب کشور اظهار کرد: این سند مجموعه‌ای از مهم‌ترین مسائل و راهکارهای حوزه آب را در کنار یکدیگر قرار داده است؛ از وضعیت منابع آب و دشت‌های ممنوعه گرفته تا موضوعاتی مانند بهره‌وری، تولید، اشتغال و مدیریت تقاضا.

سخنگوی صنعت آب همچنین افزود: در این راهبرد سه محور اصلی مورد توجه قرار گرفته است؛ مدیریت منابع آب، حکمرانی آب و اجرای پروژه‌ها.

تفاوت مدیریت آب و حکمرانی آب

بزرگ‌زاده با انتقاد از ترکیب مفاهیم «مدیریت آب» و «حکمرانی آب» گفت: این دو مفهوم در ادبیات تخصصی تفاوت دارند.مدیریت منابع آب بیشتر به موضوعاتی مانند تامین، مصرف و کاهش ناترازی مربوط می‌شود، در حالی که حکمرانی آب به فضای کسب‌وکار، چارچوب‌های تصمیم‌گیری، قوانین و ساختارهای نهادی ارتباط دارد.

وی افزود: برای رفع ناترازی آب سه مسیر اصلی وجود دارد: تامین منابع جدید، مدیریت مصرف و مدیریت تقاضا.

بزرگ‌زاده تاکید کرد: مدیریت مصرف با استفاده از فناوری برای کاهش میزان مصرف اتفاق می‌افتد، اما مدیریت تقاضا به تغییر الگوی توسعه، سبک زندگی، محل استقرار صنایع و نحوه بارگذاری جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی مربوط می‌شود.

آب دریا در بخش تامین منابع قرار دارد

سخنگوی صنعت آب با اشاره به جایگاه آب دریا در نقشه راه آب کشور گفت: استفاده از منابع دریایی در بخش تامین آب تعریف می‌شود، نه در حوزه مدیریت مصرف یا مدیریت تقاضا.

وی توضیح داد: آب دریا در دو قالب قابل استفاده است؛ اول استفاده مستقیم از آب خام در پس‌کرانه‌ها برای فعالیت‌هایی مانند صنایع پتروشیمی، نمک و آبزی‌پروری و دوم شیرین‌سازی آب دریا برای تامین نیازهای مشخص.

بزرگ‌زاده ادامه داد: در نقشه راه آب کشور، استفاده از منابع آب نامتعارف شامل پساب و آب دریا پیش‌بینی شده است و برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت نمک‌زدایی و توسعه خطوط انتقال آب در نظر گرفته شده است.

وی اظهار کرد: طرح‌های مرتبط با آب دریا بر اساس نقشه راه آب کشور و با ارزیابی سه معیار اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی تدوین شده‌اند.

۳۶۴ پروژه آبی با ۲۲ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری

بزرگ‌زاده با اشاره به پرسش‌های مطرح‌شده درباره حجم سرمایه‌گذاری موردنیاز در بخش آب گفت: در چارچوب نقشه راه آب کشور، ۳۶۴ پروژه با ارزشی حدود ۲۲ میلیارد دلار تعریف شده است. این پروژه‌ها بر اساس اهداف کمی مشخص طراحی شده‌اند و مشخص است که کشور در چه نقطه‌ای قرار دارد و باید به چه نقطه‌ای برسد.

بخش مهم سخنان بزرگ‌زاده به پاسخ به منتقدانی اختصاص داشت که معتقدند طرح‌های انتقال آب از دریا با اصول آمایش سرزمین سازگار نیست.

وی خاطرنشان کرد: اگر کسی معتقد است سند آمایش سرزمین ایراد دارد، می‌تواند درباره آن بحث کارشناسی کند، اما ادعای اینکه آمایش سرزمین از طرح‌های انتقال آب حمایت نمی‌کند، درست نیست.

سخنگوی صنعت آب اضافه کرد: در سند ملی آمایش سرزمین، برای استفاده از فناوری‌های نوین مانند نمک‌زدایی از آب دریا و تامین آب صنایع در سواحل جنوبی و پس‌کرانه‌ها پیش‌بینی‌هایی انجام شده است.

بزرگ‌زاده تاکید کرد: طرح‌های انتقال آب از دریا یک تصمیم ناگهانی نیستند و پشتوانه قانونی و مطالعاتی دارند. همچنین، ستاد انتقال آب دریا با حضور دستگاه‌های مختلف تشکیل شده و این طرح‌ها مورد بررسی و پایش قرار گرفته‌اند.

انتقال آب به سیستان یک ضرورت امنیتی است

این پژوهشگر توسعه با اشاره به طرح انتقال آب از دریای عمان به سیستان گفت: این پروژه شرایط متفاوتی نسبت به بسیاری از طرح‌های دیگر دارد.

وی با اشاره به کاهش شدید ورودی آب هیرمند در سال‌های اخیر تاکید کرد: این مسئله می‌توانست پیامدهای اجتماعی گسترده‌ای داشته باشد و حتی موجب جابه‌جایی جمعیت در منطقه شود.

بزرگ‌زاده افزود: استفاده از منابع آب دریا برای نوار ساحلی، جزایر و کریدور شرق کشور، موضوعی قابل دفاع است و نمی‌توان این مناطق را با سایر نقاط کشور یکسان ارزیابی کرد.

وی ادامه داد: ایجاد زیرساخت‌های جایگزین آب می‌تواند حتی در مدیریت روابط منطقه‌ای نیز نقش داشته باشد؛ چرا که کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر منابع آب خارج از کنترل، قدرت چانه‌زنی را افزایش می‌دهد.

آیا بهتر نبود به جای انتقال آب، صنایع منتقل شوند؟

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی کلان منابع آب و تلفیق بودجه شرکت مدیریت منابع آب ایران در پاسخ به این نقد که چرا به جای انتقال آب، صنایع و معادن به سواحل منتقل نمی‌شوند، گفت: این موضوع در زمان طراحی برخی طرح‌ها بررسی شده است.

وی توضیح داد: انتقال معادن به سواحل نیز هزینه‌های انرژی و حمل‌ونقل قابل‌توجهی دارد و مطالعات انجام‌شده نشان داده است که در بسیاری از صنایع، انتقال آب از نظر اقتصادی و محیط‌زیستی می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.

بزرگ‌زاده بیان کرد: بررسی‌ها نشان داده هزینه حمل مواد معدنی در مسافت‌های طولانی نیز اثر قابل‌توجهی بر قیمت تمام‌شده محصولات دارد و به همین دلیل برخی صنایع ترجیح داده‌اند آب را به محل فعالیت خود منتقل کنند.

انتقال آب از دریا و نگرانی‌های پدافندی

سخنگوی صنعت آب درباره نگرانی‌هایی که نسبت به آسیب‌پذیری خطوط انتقال آب در برابر تهدیدهای امنیتی مطرح می‌شود، تصریح کرد: اجرای این طرح‌ها نه‌تنها تهدیدی برای پدافند غیرعامل نیست، بلکه در برخی موارد خود یک اقدام پدافندی محسوب می‌شود.

وی توضیح داد: در مناطقی مانند اصفهان که حجم بالایی از مصرف آب وجود دارد، اضافه شدن یک منبع جدید مانند انتقال آب دریا، وابستگی به یک منبع محدود را کاهش می‌دهد.

بزرگ‌زاده همچنین با اشاره به گستردگی شبکه‌های زیرساختی کشور افزود: ایران صدها هزار کیلومتر خطوط انتقال آب، گاز و نفت دارد و نمی‌توان فقط به دلیل احتمال آسیب‌دیدگی بخشی از یک شبکه، اصل توسعه زیرساخت را زیر سوال برد.

وی ادامه داد: در طراحی خطوط انتقال، شیرهای کنترلی و تجهیزات مدیریت بحران پیش‌بینی می‌شود تا در صورت بروز حادثه، آسیب‌ها محدود و قابل مدیریت باشد.

طرح‌های انتقال آب چگونه به اصلاح قیمت آب کمک کردند؟

بزرگ‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود گفت: یکی از آثار مثبت طرح‌های انتقال آب از دریا، آشکار کردن ارزش اقتصادی واقعی آب بوده است.

وی تشریح کرد: تا زمانی که آب با قیمت‌های پایین در اختیار صنایع قرار می‌گرفت، انگیزه‌ای برای توجه به ارزش واقعی آن وجود نداشت، اما هزینه‌های انتقال آب باعث شد موضوع قیمت تمام‌شده و ارزش اقتصادی آب بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

این پژوهشگر آب خاطرنشان کرد: همین روند به تغییراتی در قوانین منجر شد و در برنامه هفتم توسعه نیز موضوع ارزش اقتصادی آب و قیمت تمام‌شده آب صنعتی مورد توجه قرار گرفته است.

انتقال آب از دریا؛ نه برای همه‌جا، نه برای هیچ‌جا

سخنگوی صنعت آب تاکید کرد: دفاع از طرح‌های انتقال آب از دریا به معنای تایید همه پروژه‌ها در همه نقاط کشور نیست.

وی افزود: در مناطقی مانند نوار ساحلی، جزایر و شرق کشور، استفاده از منابع آب دریا ضرورت بیشتری دارد، اما در سایر مناطق مانند فلات مرکزی باید هر طرح بر اساس ارزیابی اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی بررسی شود.

بزرگ‌زاده توضیح داد: بخشی از انتقادهای مطرح‌شده درباره این طرح‌ها قابل بررسی است، اما نمی‌توان این پروژه‌ها را بدون توجه به اسناد قانونی، مطالعات کارشناسی و شرایط امنیتی کشور رد کرد.

وی گفت: تصمیم‌گیری درباره آینده آب کشور نیازمند گفت‌وگوی تخصصی و بررسی همه‌جانبه است؛ زیرا مسئله آب نه فقط یک موضوع فنی، بلکه موضوعی مرتبط با اقتصاد، امنیت، توسعه منطقه‌ای و آینده سرزمین است.