روایت علم و امید در نشست نوبلیست ۲۰۲۳

در ادامه برنامه، دکتر سید داور سیادت، رئیس مرکز تحقیقات میکروبیولوژی انستیتو پاستور ایران، در جایگاه «روایت علم» به ایراد سخنرانی پرداخت. وی با نگاهی تحلیلی به تاریخچه پاندمی‌ها، استمرار چالش‌های بیولوژیک در طول تاریخ بشر را واکاوی کرد.

دکتر سیادت با مرور پاندمی‌های تاریخی، از طاعون در ۴۳۰ سال قبل از میلاد تا پاندمی بزرگ سال ۵۴۱ میلادی که در دوره ساسانیان ایران و امپراتوری روم شرقی تلفات بسیاری به همراه داشت، بر دشواری‌های مسیر علم در مهار بیماری‌های واگیر تأکید کرد. وی همچنین با اشاره به هفت دوره شیوع جهانی وبا در بازه سال‌های ۱۸۱۷ تا دهه ۱۹۹۰ میلادی، نشان داد که چگونه جوامع بشری پیوسته با تهدیدات میکروبی دست‌به‌گریبان بوده‌اند.

رئیس مرکز تحقیقات میکروبیولوژی انستیتو پاستور در بخش دیگری از صحبت‌های خود، از رویکرد «اتحاد زیست‌شناسان ایران» در برگزاری رویدادهای علمی بزرگ قدردانی کرد و آن را نمادی از پویایی جامعه علمی دانست.

این بخش از سمپوزیوم با دعوت از پروفسور خامسی‌پور، به عنوان «پدر علم واکسینولوژی کشور»، به پایان رسید. دکتر سیادت با برشمردن جایگاه علمی ایشان در سطح بین‌المللی به عنوان نماینده سازمان بهداشت جهانی (WHO) و مشاور ارشد طرح‌های واکسن، از تجربیات گسترده این استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی تهران در حوزه واکسن‌های ویروسی و باکتریایی به عنوان سرمایه‌ای ارزشمند برای نسل‌های جدید پژوهشگران یاد کرد.

روایت امید: از آزمایشگاه‌های دانشگاهی تا خلق نخستین واکسن هایتک بخش خصوصی

دکتر دانشور گفت آغاز این مسیر به روزهایی بازمی‌گردد که هم‌زمان با گسترش پاندمی، او و تیمش تلاش کردند راه‌حلی نوآورانه برای تشخیص سریع کووید-۱۹ طراحی کنند. به گفته وی، این تلاش‌ها در ابتدا با تکیه بر دانش شیمی و توسعه یک نانوذره برای کاربردهای تشخیصی شکل گرفت و هرچند در مرحله تجاری‌سازی به نتیجه نهایی مورد انتظار نرسید، اما همان تجربه به نقطه عطفی در بازتعریف مسیر حرفه‌ای آنان بدل شد.

او با تأکید بر اینکه نوآوری در سلامت، فرآیندی صرفاً خطی و محدود به تولید مقاله نیست، تصریح کرد که تجربه سال‌های اخیر به او و همکارانش نشان داد که توسعه فناوری باید حول نیاز واقعی بیمار و اثرگذاری مستقیم بر زندگی انسان‌ها شکل بگیرد. به گفته دانشور، همین نگاه موجب شد مسیر فعالیت‌های تیم از حوزه تشخیص فراتر رفته و به سمت طراحی راه‌حل‌های درمان‌محور حرکت کند.

تمرکز بر سرطان و بهره‌گیری از هوش مصنوعی

دکتر دانشور در ادامه سخنان خود، از ورود تیمش به حوزه درمان سرطان و به‌ویژه فناوری CAR-T Cell سخن گفت و این رویکرد را یکی از پیشرفته‌ترین مسیرهای درمان هدفمند در پزشکی امروز توصیف کرد. او با اشاره به چالش «گریز آنتی‌ژنی» در این درمان‌ها توضیح داد که تیمش از سال ۲۰۲۴ با تأسیس یک شرکت فناورانه در خارج از ایران، تلاش کرده است با استفاده از هوش مصنوعی، کارایی این درمان‌ها را بهبود دهد.

وی افزود که این فعالیت‌ها به توسعه یک پلتفرم علمی منجر شده که نتایج آن نیز به‌تازگی منتشر شده است و نشان می‌دهد حتی در لبه‌های دانش، می‌توان از دل شناخت درست مسئله، به راه‌حل‌های مؤثر رسید. او همچنین تأکید کرد که جغرافیا، به‌تنهایی تعیین‌کننده میزان اثرگذاری علمی نیست، بلکه آنچه اهمیت دارد، درک صحیح مسئله و توان توسعه یک پاسخ کارآمد برای آن است.

پشتکار، جاه‌طلبی و پذیرش «نه»

دکتر دانشور در بخش پایانی سخنانش، با اشاره به توسعه چند هسته و شرکت فناور در حوزه‌های مختلف زیست‌فناوری، از جمله سرطان، طول عمر، پزشکی بازساختی و عملکرد مغز، بر اهمیت «اثرگذاری» به‌عنوان هدف اصلی فعالیت در صنعت سلامت تأکید کرد. او گفت اگرچه این حوزه می‌تواند از منظر اقتصادی نیز جذاب باشد، اما بدون تمرکز بر اثر واقعی بر زندگی انسان‌ها، دستاوردها عمق لازم را نخواهند داشت.

او در جمع‌بندی سخنان خود، سه ویژگی «پشتکار»، «جاه‌طلبی همراه با ریسک‌پذیری» و «مهارت شنیدن پاسخ منفی» را از مهم‌ترین عوامل موفقیت در مسیر کارآفرینی علمی دانست و تأکید کرد که شکست‌های اولیه، اگر با استمرار همراه شوند، می‌توانند به سکوی پرتابی برای دستاوردهای بزرگ‌تر تبدیل شوند.

روایت امید: علم، شبکه اعتماد و تصمیمی برای ایستادگی

در بخش  «روایت امید»، دکتر سمیرا احمدی، دانش‌آموخته بیوتکنولوژی پزشکی و فعال حوزه سل‌ژن‌تراپی و CAR-T، نگاهی متفاوت و واقع‌گرایانه به مسیر دشوار تولید فناوری‌های نوین در ایران ارائه کرد. او با تفکیک میان «پژوهش دانشگاهی» و «تولید صنعتی»، چالش‌هایی را تبیین کرد که فراتر از دانش فنی، در لایه‌های ساختاری و سیستمی کشور نهفته‌اند.

دکتر احمدی با تأکید بر اینکه در ابتدای مسیر تصور می‌کرده چالش اصلی تنها دستیابی به دانش فنی است، اظهار داشت: «علم و فناوری تنها بخشی از مسئله است؛ چالش اصلی در جایی بروز می‌کند که باید دانش جهانی را بومی‌سازی کرد و هم‌زمان با نهادهای رگولاتوری، مسیرهای استانداردسازی را تعریف کرد.» او با اشاره به تجربیات تیم خود در مواجهه با اداره‌های نظارتی برای محصولاتی نظیر CAR-T، توضیح داد که چون این فرآیندها برای نظام رگولاتوری نیز جدید و ناشناخته بودند، بخشی از زمان و انرژی تیم صرف ساختن مسیر و تعریف پروتکل‌ها شد.