مخزن آب ساختمان برای زمان قطعی آب | چطور حتی یک ساعت هم بی آب نمانیم؟
با افزایش قطعی های آب در کلان شهرها، انتخاب مخزن آب استاندارد برای ساختمان یک ضرورت شده است؛ بدانید چه حجمی نیاز دارید، کجا نصب کنید و چه جنسی مناسب تر است.
تابستان امسال هم مثل چند سال گذشته، با خبرهایی از قطعی های ساعتی آب در کلان شهرها همراه شده است. از تهران و کرج گرفته تا اصفهان و شیراز، بسیاری از خانوار ها این روزها با پیامک های اطلاع رسانی شرکت آب و فاضلاب مواجه اند که از قطعی برنامه ریزی شده در ساعات پرمصرف خبر می دهند. آنچه چند سال پیش یک اتفاق موردی و فصلی به حساب می آمد، امروز به بخشی از الگوی زندگی شهری تبدیل شده و همین موضوع، پرسشی جدی را در ذهن ساکنان آپارتمان ها و مدیران ساختمان ها مطرح کرده است: چطور می شود در برابر این قطعی ها، حتی برای چند ساعت، بدون آب نماند؟
چرا داشتن مخزن آب برای ساختمان یک ضرورت است، نه یک گزینه اضافی؟
نبود برنامه ریزی مناسب برای ذخیره سازی آب در سطح واحدهای مسکونی باعث می شود که با قطع چند ساعته فشار آب شهری، ساده ترین کارهای روزمره از شست و شوی ظرف ها و لباس ها گرفته تا حمام کردن و حتی تهیه غذا به یک چالش واقعی تبدیل شوند.
ساختمان های فاقد سیستم ذخیره سازی، عملاً تمام واحدهای مسکونی را با این بحران مواجه می کنند در حالیکه ساختمان های مجهز به مخزن آب استاندارد این وقفه را اصلاً حس نمی کنند. همین تفاوت ساده در سال های اخیر باعث شده تقاضا برای سیستم های ذخیره سازی اصولی آب در ساختمان ها به طور محسوسی افزایش یابد.
بهترین مخزن آب برای ساختمان های مسکونی کدام است؟
برای ساختمان های مسکونی، مخزنی مناسب است که چند ویژگی فنی را هم زمان داشته باشد. نخست، مقاومت در برابر اشعه فرابنفش یا همان آنتی UV، که از نفوذ نور خورشید به داخل مخزن و در نتیجه رشد جلبک جلوگیری می کند. دوم، بهره مندی از فناوری هیدروفوب (ضدرسوب) در ساختار جداره داخلی، که مانع چسبیدن رسوب و میکروارگانیسم به بدنه و افت کیفیت آب در طول زمان می شود. سوم، مقاومت در برابر نوسانات دمایی فصول مختلف یعنی مخزن هم در گرمای تابستان بدون تغییر شکل یا افت کیفیت آب دوام بیاورد و هم در سرمای زمستان دچار ترک خوردگی یا یخ زدگی نشود. و چهارم، ساخته شدن از مواد فود گرید، که برای تماس مستقیم و طولانی مدت با آب شرب ایمن باشد.
از میان جنس های رایج بازار، منبع آب پلی اتیلن به دلیل ترکیب همین ویژگی ها نظیر مقاومت در برابر خوردگی، سبکی نسبی و عدم واکنش شیمیایی با آب در سال های اخیر، جایگزین قابل اعتمادتری نسبت به مخازن فلزی قدیمی (با مشکلاتی مثل زنگ زدگی و آلودگی ثانویه) و مخازن سیمانی (با ریسک ترک خوردگی سازه ای و نشت در بلند مدت) شده است.
مخزن آب را کجا نصب کنیم؟ پشت بام، پارکینگ یا موتور خانه؟
یکی از پرسش های رایج مالکان، مدیران ساختمان و حتی مهندسان طراح این سوال است: بهترین محل نصب مخزن آب در ساختمان کجاست؟ پاسخ این سؤال به جهت اینکه بیشترین بهره وری و کمترین ریسک را داشته باشیم به چند متغیر بستگی دارد:
- مساحت در دسترس
- وزن مخزن هنگام پر بودن
- مقاومت سازه ساختمان
- شرایط اقلیمی منطقه
نصب روی پشت بام: در ساختمان هایی که پشت بام مناسب و سازه مقاوم دارند، نصب مخزن در ارتفاع می تواند فشار ثقلی لازم برای توزیع آب را بدون نیاز به پمپ فراهم کند روشی که هم در مصرف انرژی صرفه جویی می کند و هم در زمان قطعی برق همچنان عملکرد دارد. با این حال، در این حالت باید محاسبات دقیق باربری سازه انجام شود، چون وزن یک مخزن بزرگ پر از آب می تواند به چند تن برسد.
نصب در پارکینگ یا موتورخانه: نصب مخزن در فضای زیرزمین، پارکینگ یا موتورخانه، ریسک سازه ای کمتری نسبت به پشت بام دارد، اما معمولاً نیازمند پمپ انتقال آب به طبقات بالاتر است که این خود هزینه و مصرف انرژی اضافه ای به همراه دارد. در عوض، این مکان ها معمولاً از نوسان دمایی و تابش مستقیم آفتاب در امان خواهند بود که این برای حفظ کیفیت آب در بلند مدت مزیت محسوب می شود.
برای هر ساختمان چقدر آب باید ذخیره شود؟
پاسخ به این سؤال به صورت یک عدد ثابت برای همه ساختمان ها وجود ندارد و به چند متغیر بستگی دارد:
- تعداد واحدهای مسکونی و میانگین نفرات هر واحد
- الگوی مصرف ساکنان (وجود سالمند، کودک، یا نیاز درمانی خاص)
- سابقه و تکرار قطعی آب در منطقه
- وجود یا نبود کاربری های اضافی مثل استخر، فضای سبز یا پارکینگ با نیاز شست و شو
به عنوان یک قاعده کلی که در محاسبات فنی ساختمان های مسکونی رایج است، سرانه مصرف روزانه هر نفر برای مصارف عادی (آشامیدن، بهداشت، آشپزی و شست و شو) معمولاً بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ لیتر در نظر گرفته می شود. این عدد پایه ای است که محاسبه حجم مخزن هر ساختمان از روی آن آغاز می شود.
محاسبه حجم مخزن بر اساس تعداد واحدها و ساکنان
برای رسیدن به یک عدد عملی، ساده ترین روش این است:
حجم مخزن (لیتر) = تعداد کل ساکنان × سرانه مصرف روزانه × تعداد روزهای پوشش موردنظر
برای مثال، ساختمانی با ۱۰ واحد مسکونی و میانگین ۳ نفر در هر واحد، جمعاً ۳۰ ساکن دارد. اگر سرانه مصرف روزانه ۱۸۰ لیتر در نظر گرفته شود (بطور تقریبی به ازای هر نفر ۱۵۰ تا ۲۰۰ لیتر آب توصیه شده است) و هدف، پوشش یک روز کامل مصرف باشد، محاسبه به این شکل خواهد بود:
۳۰ نفر × ۱۸۰ لیتر × ۱ روز = ۵۴۰۰ لیتر
در عمل، بیشتر کارشناسان فنی توصیه می کنند این عدد را با یک ضریب اطمینان (معمولاً ۱۰ تا ۲۰ درصد) افزایش دهید تا افت فشار، تبخیر، یا مصارف پیش بینی نشده هم پوشش داده شود. برای همین ساختمان، این یعنی انتخاب مخزنی در محدوده ۶۰۰۰ تا ۶۵۰۰ لیتر به جای عدد دقیق محاسبه شده. برای ساختمان های بزرگ تر یا مجتمع هایی با تعداد واحد بالا، همین فرمول تکرار می شود، با این تفاوت که معمولاً به جای یک مخزن بزرگ، از چند مخزن موازی یا یک سیستم چند مخزنه استفاده می شود تا هم نصب و سرویس ساده تر باشد و هم ریسک از دست رفتن کل ذخیره در صورت بروز مشکل در یک مخزن کاهش پیدا کند.
چطور حتی یک ساعت هم بی آب نمانیم؟
برای اینکه قطعی آب، هر چقدر هم که تکرار شود، اختلالی در زندگی روزمره ساختمان ایجاد نکند، چهار قدم اصلی کافی است:
۱. حجم مخزن را بر اساس تعداد ساکنان و سرانه مصرف روزانه محاسبه کنید، نه بر اساس یک عدد تقریبی.
۲. محل نصب (پشت بام، پارکینگ یا موتور خانه) را متناسب با سازه ساختمان و شرایط اقلیمی منطقه انتخاب کنید.
۳. ذخیره روزمره و ذخیره اضطراری را از هم جدا در نظر بگیرید تا یکی، دیگری را خالی نکند.
۴. جنس مخزن را با توجه به آنتی UV بودن، فناوری ضد جلبک و ضد رسوب، مقاومت دمایی و فودگرید بودن انتخاب کنید و از استاندارد تولید آن مطمئن شوید.
ساختمان هایی که پیش از وقوع بحران، همین چهار قدم را طی کرده اند، در مواجهه با قطعی های ناگهانی کمترین آسیب را می بینند. با توجه به روند گرمایش هوا و افزایش احتمالی قطعی ها در فصول پیش رو، آماده سازی این زیرساخت بخشی جدایی ناپذیر از برنامه ریزی هر ساختمان مسکونی یا تجاری است.
