صداوسیما روی خط سانسور | چرا انتقادها از جام جم پایان ندارد؟

اقتصادآنلاین، گروه سیاسی: انتقاد از عملکرد صداوسیما موضوع تازه‌ای نیست و هر از گاهی دوباره بالا می‌گیرد. تازه‌ترین موج این انتقاد‌ها پس از سخنان رییس‌جمهور درباره نحوه بازتاب مذاکرات و انتشار گزینشی برخی مواضع مسئولان دوباره به صدر اخبار بازگشت. انتقاد‌هایی که این بار نیز با واکنش صداوسیما همراه شد، اما پاسخ رسمی این سازمان نیز، بیش از پاسخگویی به انتقادات شبیه فرار روبه‌جلو بود.

در سال‌های گذشته، دولت‌های مختلف، فعالان سیاسی و بسیاری از ناظران رسانه‌ای بار‌ها این سازمان را به جانبداری سیاسی، سانسور گزینشی و فاصله گرفتن از رسالت یک رسانه عمومی متهم کرده‌اند. رسانه‌ای که در سال ۱۴۰۵ از دولت بیش از ۳۵ هزار میلیارد تومان بودجه می‌گیرد، اما رویکرد و عملکرد آن در بسیاری از بزنگاه‌های در راستای منافع ملی نیست.

از دوران مذاکرات هسته‌ای در دولت حسن روحانی تا امروز، بار‌ها این انتقاد مطرح شده که رسانه ملی در موضوعات حساس سیاست خارجی، بیش از آنکه بازتاب‌دهنده سیاست‌های رسمی کشور باشد، روایت بخشی از جریان سیاسی مخالف مذاکره را برجسته کرده است.

سانسور؛ از رییس‌جمهور تا رییس مجلس

در بهمن سال گذشته، رییس‌جمهور نسبت به پوشش اخبار صداوسیما در پخشی زنده انتقاد کرد. بالافاصله پخش زنده قطع شد. چندی بعد، صداوسیما سخنان رییس‌جمهور درباره اعتراضات دی ماه را هم سانسور کرد تا نشان دهد ابایی از ادامه رویکرد گزینشی و جناحی خود ندارد.

اما اوج این رویکرد، در نشست رییس‌جمهور با خانواده جان‌باختگان اعتراضات دی ماه در سفر به استان گلستان بود که در بخش خبری صداوسیما با عنوان دیدار با خانواده‌های شهدا و ایثارگران پخش شد. تحریفی که نشان می‌داد صداوسیما حتی اقدامات دولت و رییس‌جمهور را در چارچوب نگاه سیاسی خود تفسیر می‌کند.

ترکش سانسور صداوسیما حتی به محمدباقر قالیباف، رییس مجلس نیز رسیده است. وقتی که او در مصاحبه از پیش‌ضبط‌شده خود عملکرد دولت سیزدهم را نقد می‌کرد. هرچند که بعدتر صداوسیما ناچار شد مصاحبه قالیباف را کامل پخش کند.

براساس بیانیه شورای اطلاع‌رسانی دولت، مدیران صداوسیما حتی سخنان رییس قوه قضاییه در حمایت از رییس‌جمهور را هم مشمول سانسور کرده‌اند.

مسئله فقط سانسور نیست!

نگاهی به عملکرد سال‌های گذشته حکایت از آن دارد که مسئله صرفاً حذف چند جمله یا پخش نشدن بخشی از یک سخنرانی نیست؛ بلکه الگوی کلی عملکرد رسانه ملی محل پرسش است. منتقدان می‌گویند رسانه‌ای که با بودجه عمومی اداره می‌شود باید روایت‌های رسمی و دیدگاه‌های متنوع موجود در ساختار حاکمیت را با استانداردی واحد پوشش دهد، نه اینکه برخی مواضع را برجسته و برخی دیگر را کمرنگ یا حذف کند.

همین رویکرد سبب شده است که در سال‌های اخیر تعبیر تند رسانه «میلی» بار‌ها در فضای سیاسی و رسانه‌ای کشور مطرح شود. تعبیری که ریشه آن در این انتقاد است که صداوسیما گاه بیش از آنکه نماینده منافع عمومی باشد، به بازتاب‌دهنده دیدگاه‌های یک جریان سیاسی خاص تبدیل شده است.

کارشناسان تکراری و بازتاب یک روایت خاص

یکی دیگر از محور‌های انتقاد، نحوه انتخاب کارشناسان در برنامه‌های سیاسی است. ترکیب ثابت مهمانان و تحلیلگران باعث شده تنوع دیدگاه‌ها کاهش یابد و مخاطب با طیف محدودی از روایت‌ها روبه‌رو شود.

از منظر حرفه‌ای، اعتبار یک رسانه تنها به تعداد برنامه‌ها یا گستره پوشش آن وابسته نیست، بلکه به میزان اتکای آن به تحلیل‌های مستند، امکان طرح دیدگاه‌های متفاوت و رعایت اصل بی‌طرفی نیز بستگی دارد. هرچه احساس جانبداری سیاسی در انتخاب کارشناسان افزایش یابد، اعتماد عمومی نیز با چالش بیشتری مواجه خواهد شد. اتفاقی که در صداوسیما رخ داد و منجر به کاهش گسترده سرمایه و اعتماد عمومی به آن شده است. هرچند که این کاهش مخاطب در رویکرد مدیران صداوسیما اثری نگذاشته.

فرار روبه‌جلو در غیاب پاسخگویی

صداوسیما در واکنش به اعتراض شورای اطلاع‌رسانی دولت به سانسور و تحریف سخنان رییس‌جمهور، اتهام‌های مطرح‌شده را رد کرد و اعلام کرد که هدفش حفظ انسجام ملی، جلوگیری از القای اختلاف میان ارکان نظام و رعایت مصالح کشور است.

رییس‌جمهور در بخش سانسورشده سخنرانی خود می‌گوید که اگرچه صدا و سیما تنها بخشی از سخنان ایشان درباره عدم مذاکره را پخش می‌کنند، اما در جلسات خصوصی با معظم‌له، ایشان بر ضرورت مذاکره و خاتمه دادن به وضعیت نه جنگ نه صلح تأکید داشتند.

اما حتی بیانیه شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز باعث نشده که صداوسیما خود را موظف به پاسخ‌گویی بداند. در این بیانیه توضیح داده نشده است که بر چه مبنایی بخش‌هایی از سخنان برخی مسئولان حذف یا پخش نشده، معیار انتخاب و حذف محتوا چیست و چگونه می‌توان اطمینان یافت که این تصمیم‌ها تحت تأثیر گرایش‌های سیاسی قرار نگرفته‌اند؛ بنابراین صداوسیما بار دیگر تلاش کرده تا با حواله‌دادن منتقدان به مفاهیمی مانند وحدت ملی، مقابله با دشمن و انسجام کشور فرار روبه‌جلو داشته باشد.

رسانه ملی زمانی ملی است که صدای همه باشد

به گزارش اقتصادآنلاین، به نظر می‌رسد مسئله امروز صداوسیما پاسخ به پرسشی بنیادی‌تر است: آیا رسانه‌ای که از منابع عمومی اداره می‌شود، توانسته است خود را به عنوان رسانه همه ایرانیان معرفی کند یا بازتاب‌دهنده روایت یک جریان سیاسی خاص است؟ اگر پاسخ مثبت است، این سازمان نیاز به یک خانه‌تکانی در مدیران اصلی و رویکرد خود دارد تا در آینده بتواند بار دیگر سرمایه و اعتماد عمومی از دست رفته را بازگرداند.

این در حالی است که دوره پنج ساله مدیریت پیمان جبلی به پایان رسیده و حدس‌وگمان‌ها درباره ابقا یا تغییر او توسط مقام رهبری همچنان ادامه دارد.