افشین: ایران در زمین قواعد دیگران بازی کرد | وقت تغییر پارادایم در علم و فناوری است
معاون علمی رئیسجمهور گفت: تا زمانی که نگاه و قواعد حکمرانی علم تغییر نکند، رشد کشور همچنان خطی خواهد بود و جهش محقق نمیشود.
به گزارش خبرنگار اقتصادآنلاین، حسین افشین معاون علمی و فناوری رییسجمهور در رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» که صبح امروز شنبه در سالن اجلاس سران در حال برگزاری است، ضمن گرامیداشت بیستمین سالگرد تأسیس معاونت علمی، یاد و خاطره شهدای جنگ ۱۲ روزه، بهویژه دانشمندانی که در این جنگ به شهادت رسیدند را گرامی داشت.
افشین با اشاره به حدود دو دهه فعالیت معاونت علمی، از تلاشهای مدیران پیشین این مجموعه از جمله نسرین سلطانخواه، سورنا ستاری و روحالله دهقانی فیروزآبادی و همچنین همه فعالان و حامیان علم و فناوری کشور تقدیر کرد و گفت: جایگاهی که امروز علم و فناوری کشور به آن رسیده، حاصل زحمات همه این افراد است.
آینده مهمتر از گذشته است
معاون علمی و فناوری رییسجمهور با بیان اینکه هدف اصلی این رویداد، ترسیم آینده علم و فناوری کشور است، اظهار کرد: گذشته، هرچند ارزشمند و قابل تقدیر است، اما آنچه امروز اهمیت دارد، پاسخ به این پرسش است که آیا توانستهایم به جایگاه مطلوب برسیم و آیا مسیر فعلی برای آینده نیز کارآمد خواهد بود.
وی با تأکید بر اینکه در این نشست قصد دارد موضوع را از منظر فلسفه علم و حکمرانی بررسی کند، گفت: در رویدادهای تخصصی پیشین درباره مسائل اجرایی و تخصصی صحبت شده بود، اما اکنون نیازمند یک خوانش جدید از مسیر پیشرو هستیم.
تغییر پارادایم؛ شرط جهش
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح مفهوم پارادایم گفت: پارادایم مجموعهای از باورها، روشها، قواعد و الگوهایی است که یک جامعه بر اساس آن جهان را تحلیل میکند. تا زمانی که این چارچوب بتواند به پرسشها پاسخ دهد، مسیر به صورت خطی ادامه پیدا میکند، اما زمانی که دیگر پاسخگو نباشد، ناگزیر باید پارادایم تغییر کند.
وی افزود: در چنین شرایطی، جهان تغییر نمیکند، بلکه نگاه ما به جهان تغییر میکند و اگر بخواهیم از رشد خطی عبور کنیم و به جهش برسیم، باید نگاه و چارچوبهای حکمرانی خود را تغییر دهیم.
تفاوت فناوری، نوآوری و قابلیت
افشین با بیان اینکه برای همزبانی در حوزه سیاستگذاری علم و فناوری باید سه مفهوم کلیدی بهدرستی تبیین شود، اظهار کرد: فناوری، نوآوری و قابلیت سه مفهوم متفاوت هستند که گاهی به اشتباه به جای یکدیگر استفاده میشوند.
وی توضیح داد: فناوری حاصل ترکیب دانش، تجربه و ابزار برای تولید یک محصول جدید است؛ محصولی که ممکن است حتی در مرحله آزمایشگاهی باقی بماند.
افشین ادامه داد: زمانی که این فناوری بتواند ارزش اقتصادی، اجتماعی یا سیاسی ایجاد کند، به نوآوری تبدیل میشود؛ بنابراین هر فناوری الزاماً نوآوری نیست.
معاون علمی رئیسجمهور با ذکر نمونه تاکسیهای اینترنتی خاطرنشان کرد: در این نمونه، نه خودرو تغییر کرده، نه راننده و نه مسافر، بلکه مدل کسبوکار تغییر کرده و همین تغییر، نوآوری ایجاد کرده است.
وی در ادامه مفهوم قابلیت را مرحلهای فراتر از نوآوری دانست و گفت: قابلیت یعنی تبدیل موفقیتهای موردی به موفقیتهای پایدار، تکرارپذیر و قابل توسعه. اگر یک نوآوری بتواند بهصورت مستمر تکثیر شود و اثرگذاری خود را حفظ کند، آنگاه به قابلیت تبدیل شده است.
افشین تأکید کرد: مسیر مطلوب کشور باید حرکت از فناوری به نوآوری و از نوآوری به قابلیت باشد؛ زیرا تنها در این صورت است که علم و فناوری به قدرت پایدار ملی تبدیل خواهد شد.
نقد مسیر دو دهه گذشته
وی با مرور روند توسعه علم و فناوری در کشور طی دو دهه گذشته گفت: در سالهای نخست، تمرکز اصلی بر توسعه علم، افزایش تولید مقاله، گسترش دانشگاهها و ارتقای جایگاه علمی ایران بود و این مسیر دستاوردهای مهمی نیز به همراه داشت.
افشین افزود: در ادامه، توسعه شرکتهای دانشبنیان، مراکز رشد، شتابدهندهها، صندوقهای پژوهش و فناوری و زیرساختهای تجاریسازی نیز در دستور کار قرار گرفت، اما این پرسش مطرح است که آیا همه این ظرفیتها توانستهاند به خلق ثروت، قدرت و اثرگذاری اجتماعی منجر شوند؟
وی با اشاره به اینکه علم بهتنهایی برای توسعه کافی نیست، تصریح کرد: علم شرط لازم است، اما شرط کافی نیست و زمانی ارزشمند خواهد بود که بتواند به فناوری، نوآوری و در نهایت به قابلیت تبدیل شود.
ایران در زمین قواعد دیگران بازی کرد
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به اینکه ایران در سالهای گذشته عمدتاً در چارچوب قواعد نظام علمی جهانی حرکت کرده است، گفت: ما توانستیم ظرفیت علمی کشور را افزایش دهیم، نیروی انسانی تربیت کنیم و جایگاه علمی خود را ارتقا دهیم، اما کمتر توانستیم قواعد جدیدی خلق کنیم یا نظام دانشی تازهای بسازیم.
وی افزود: عمده تلاش ما بر بهبود عملکرد در همان چارچوبهای پذیرفتهشده جهانی متمرکز بود؛ یعنی یاد گرفتیم چگونه مقاله بیشتری تولید کنیم، اما کمتر به تغییر قواعد بازی اندیشیدیم.
افشین تأکید کرد: بنیاد علم باید زمینه شکلگیری افرادی را فراهم کند که بتوانند پارادایمهای جدید خلق کنند، زیرا جهشهای بزرگ علمی و فناوری زمانی رخ میدهد که قواعد موجود تغییر کند.
گذار از علم به نوآوری
وی با اشاره به تغییر رویکرد سیاستهای علم و فناوری در سالهای اخیر اظهار کرد: امروز دیگر صرفاً از «علم و فناوری» سخن نمیگوییم، بلکه باید از «علم، فناوری، نوآوری و قابلیت» صحبت کنیم.
افشین خاطرنشان کرد: فناوری زمانی ارزشمند است که به بازار راه پیدا کند، نوآوری ایجاد کند و در نهایت به قابلیت پایدار و تکرارپذیر تبدیل شود؛ قابلیتی که بتواند قدرت ملی، تابآوری و توسعه مستمر کشور را به همراه داشته باشد.
وی افزود: در سالهای اخیر، جهتگیری سیاستهای علم و فناوری کشور از تمرکز صرف بر تولید علم به سمت تکمیل زنجیره نوآوری تغییر کرده و شکلگیری شتابدهندهها، مراکز رشد، صندوقهای سرمایهگذاری، کارخانههای نوآوری و قوانین حمایتی، نشانه این تغییر ریل است.
